Xoắn đỉnh: Hiểu rõ và ứng phó
Xoắn đỉnh là một dạng rối loạn nhịp tim nguy hiểm, thường liên quan đến hiện tượng điện tâm đồ có khoảng QT kéo dài trước đó. Mặc dù diễn ra trong thời gian ngắn, xoắn đỉnh có thể dẫn đến tình trạng rung thất, gây nguy hiểm nghiêm trọng đối với sức khỏe tim mạch và thậm chí đe dọa tính mạng người bệnh.
1. Xoắn đỉnh là gì?
- Định nghĩa: Hội chứng xoắn đỉnh là một tình trạng nhịp nhanh thất đa hình thái, đặc trưng bởi sự tái cực chậm trễ của cơ tim và sự kéo dài bất thường của khoảng QT trên điện tâm đồ [Tham khảo: https://www.acc.org/latest-in-cardiology/articles/2022/08/03/16/59/acquired-long-qt-syndrome].
- Đặc điểm: Xoắn đỉnh có đặc điểm là phức bộ QRS có tần số nhanh, không đều và xoay quanh trục trên điện tâm đồ. Hậu quả nghiêm trọng nhất của hội chứng xoắn đỉnh là có thể gây ra tình trạng rung thất, làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến hệ tuần hoàn và có nguy cơ gây tử vong rất cao nếu không được can thiệp kịp thời.
- Nguyên nhân: Khoảng QT kéo dài trong xoắn đỉnh có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau, bao gồm cả yếu tố bẩm sinh và tác dụng phụ của một số loại thuốc. Khi khoảng QT kéo dài, nó tạo điều kiện cho các rối loạn nhịp tim phát triển, dẫn đến tình trạng khử cực sớm và sự trơ không đều giữa các vùng khác nhau của cơ tim.
2. Chẩn đoán xoắn đỉnh
Để chẩn đoán hội chứng xoắn đỉnh, bác sĩ sẽ dựa vào cả thông tin lâm sàng và kết quả cận lâm sàng:
- Lâm sàng: Bệnh nhân có thể trải qua các triệu chứng như ngất xỉu, tim đập nhanh (tần số tim từ 200 đến 250 lần/phút), cảm giác hồi hộp và đánh trống ngực.
- Cận lâm sàng:
- Điện tâm đồ (ECG) là công cụ chẩn đoán quan trọng nhất. Điện tâm đồ sẽ cho thấy các phức bộ QRS quay quanh trục cố định, các cơn xoắn đỉnh điển hình và khoảng QT kéo dài (thường khoảng 0.44 giây hoặc hơn). [Tham khảo: https://www.ahajournals.org/doi/full/10.1161/circulationaha.116.023864]
- Ngoài ra, việc đo điện tâm đồ cũng cần được thực hiện cho các thành viên trong gia đình có yếu tố nguy cơ mắc phải xoắn đỉnh do QT dài bẩm sinh để sàng lọc bệnh lý này.
3. Điều trị xoắn đỉnh
- Điều trị cơn xoắn đỉnh cấp tính:
- Trong trường hợp khẩn cấp, có thể áp dụng một cú đấm mạnh vào vùng trước ngực để cố gắng cắt cơn xoắn đỉnh.
- Nếu xoắn đỉnh kéo dài và gây ra rối loạn huyết động (ví dụ: tụt huyết áp, mất ý thức), sốc điện không đồng bộ là lựa chọn hàng đầu. Năng lượng ban đầu thường được sử dụng là 50-100J, sau đó có thể tăng lên đến 360J tùy theo tình trạng bệnh nhân.
- Điều trị rối loạn điện giải:
- Tiêm tĩnh mạch Magie Sulfate (1-2g) là một biện pháp quan trọng để ổn định nhịp tim. Có thể nhắc lại liều này sau đó, nhưng tổng liều không nên vượt quá 2-4g trong vòng 15 phút.
- Một số bệnh nhân có thể cần được bù kali và calci, tùy thuộc vào kết quả xét nghiệm điện giải đồ.
- Nếu bệnh nhân đang sử dụng bất kỳ loại thuốc nào có thể gây ra xoắn đỉnh hoặc làm rối loạn điện giải, cần ngưng sử dụng chúng ngay lập tức.
- Điều trị hỗ trợ:
- Đối với những bệnh nhân có nhịp tim chậm đi kèm, có thể sử dụng Isoproterenol truyền tĩnh mạch hoặc đặt máy tạo nhịp tạm thời để tăng nhịp tim.
- Lidocain cũng có thể được sử dụng để rút ngắn thời gian QT.
- Điều trị lâu dài (đối với QT dài bẩm sinh):
- Những bệnh nhân mắc hội chứng xoắn đỉnh do khoảng QT dài bẩm sinh cần được điều trị theo một kế hoạch dài hạn, bao gồm:
- Sử dụng thuốc chẹn beta để làm chậm nhịp tim và giảm nguy cơ xoắn đỉnh.
- Trong một số trường hợp, có thể cần đặt stent mạch vành nếu có bệnh mạch vành đi kèm.
- Đặt máy tạo nhịp vĩnh viễn để kiểm soát nhịp tim.
- Cấy máy chuyển nhịp phá rung tự động (ICD) để tự động phát hiện và điều trị các cơn xoắn đỉnh nguy hiểm.
- Những bệnh nhân mắc hội chứng xoắn đỉnh do khoảng QT dài bẩm sinh cần được điều trị theo một kế hoạch dài hạn, bao gồm:
Kết luận: Xoắn đỉnh là một tình trạng rối loạn nhịp tim nguy hiểm, thường gây ra bởi khoảng QT kéo dài bất thường, có thể do yếu tố bẩm sinh hoặc do tác dụng phụ của một số loại thuốc. Điều trị hội chứng xoắn đỉnh đòi hỏi sự phối hợp của nhiều phương pháp khác nhau, đặc biệt là đối với những bệnh nhân mắc bệnh bẩm sinh, cần có kế hoạch điều trị lâu dài để đạt được hiệu quả tốt nhất và cải thiện chất lượng cuộc sống.