Thăm dò điện sinh lý tim (EPS): Tất cả những gì bạn cần biết
1. Thăm dò điện sinh lý tim (EPS) là gì và khi nào cần?
Khi tim của bạn đập không bình thường, các bác sĩ sử dụng thăm dò điện sinh lý tim (EPS) để tìm ra nguyên nhân gây rối loạn nhịp và đưa ra hướng điều trị phù hợp. Thông thường, các tín hiệu điện truyền qua tim theo một chiều nhất định, giúp tim co bóp nhịp nhàng. Tuy nhiên, các yếu tố như đau tim, lão hóa, huyết áp cao hoặc dị tật tim bẩm sinh có thể gây ra sẹo xơ trong tim hoặc tạo ra các đường dẫn điện bất thường, dẫn đến rối loạn nhịp tim (tim đập không đều) [theo ACC.org và AHAjournals.org].
Trong quá trình EPS, bác sĩ sẽ đưa một ống thông mỏng (catheter) vào mạch máu (thường ở bẹn, cánh tay hoặc cổ) và luồn nó đến tim. Ống thông này được trang bị các điện cực đặc biệt, cho phép bác sĩ gửi các tín hiệu điện đến tim và đồng thời ghi lại hoạt động điện của tim. Qua đó, bác sĩ có thể đánh giá chính xác vị trí tổn thương hoặc đường dẫn điện bất thường gây ra rối loạn nhịp.
Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể cần kích thích hệ thần kinh tim để gây ra rối loạn nhịp. Điều này giúp đánh giá toàn diện chức năng và mức độ tổn thương của hệ thống điện tim. Sau khi xác định rõ vị trí và loại rối loạn nhịp, bác sĩ có thể tiến hành điều trị bằng sóng tần số radio (radiofrequency ablation) nếu có chỉ định.
EPS được sử dụng để:
- Xác định vị trí tổn thương gây rối loạn nhịp tim.
- Đánh giá hiệu quả của thuốc điều trị rối loạn nhịp tim.
- Điều trị triệt để ổ gây rối loạn nhịp bằng sóng tần số radio qua ống thông điện cực.
- Quyết định xem có cần thiết phải cấy máy tạo nhịp tim hoặc máy khử rung tim (ICD) hay không.
- Đánh giá nguy cơ ngất xỉu hoặc đột tử do tim ngừng đập [tham khảo thêm tại NEJM.org].
Thông thường, trong quá trình EPS, bác sĩ sẽ sử dụng khoảng 3 đến 5 ống thông điện cực đặt bên trong tim để ghi lại hoạt động điện từ nhiều vị trí khác nhau.
2. Rủi ro của EPS
Mặc dù EPS là một thủ thuật an toàn, nhưng vẫn có một số rủi ro nhất định, bao gồm:
- Rối loạn nhịp tim: Trong quá trình EPS, bạn có thể gặp phải các nhịp tim bất thường, gây chóng mặt hoặc khó chịu. Nếu điều này xảy ra, bác sĩ có thể sốc điện (cardioversion) để đưa tim trở lại nhịp bình thường.
- Cục máu đông: Đôi khi, cục máu đông có thể hình thành ở đầu ống thông, di chuyển theo dòng máu và gây tắc nghẽn mạch máu. Để ngăn ngừa điều này, bác sĩ có thể cho bạn dùng thuốc chống đông máu.
- Nhiễm trùng, chảy máu và bầm tím: Đây là những rủi ro thường gặp tại vị trí mà ống thông được đưa vào (thường là bẹn, cánh tay hoặc cổ). Bác sĩ và y tá sẽ thực hiện các biện pháp phòng ngừa để giảm thiểu nguy cơ này.
3. Chuẩn bị trước khi EPS
Để chuẩn bị cho EPS, bạn cần lưu ý những điều sau:
- Nhịn ăn và uống trong vòng 6 đến 8 giờ trước khi làm thủ thuật.
- Thông báo cho bác sĩ về tất cả các loại thuốc bạn đang dùng, bao gồm cả thuốc không kê đơn, thảo dược và vitamin. Không tự ý ngừng thuốc khi chưa có chỉ định của bác sĩ.
- Nên đi cùng với người thân để được hỗ trợ khi đến khám và sau khi xuất viện.
- Nếu bạn thường đeo máy trợ thính hoặc kính, hãy mang theo trong suốt quá trình thực hiện.
4. Quá trình thực hiện EPS
EPS thường được thực hiện tại bệnh viện hoặc phòng khám chuyên khoa tim mạch, trong một phòng được trang bị các thiết bị đặc biệt gọi là phòng thăm dò điện sinh lý (hoặc phòng thông tim).
Trong phòng, có hai hệ thống máy chính:
- Hệ thống máy chụp mạch số hóa (DSA): Giúp bác sĩ quan sát vị trí của các điện cực trong buồng tim.
- Hệ thống máy điện sinh lý: Xử lý các tín hiệu điện thu được từ tim và thực hiện các kỹ thuật điều trị.
Quy trình EPS thường bao gồm các bước sau:
- Đặt đường truyền tĩnh mạch: Một y tá sẽ đặt một đường truyền tĩnh mạch (IV) vào cánh tay của bạn để truyền thuốc và dịch.
- Sử dụng thuốc an thần: Bạn sẽ được tiêm một loại thuốc an thần để giúp bạn thư giãn trong quá trình làm thủ thuật. Tuy nhiên, bạn vẫn tỉnh táo và có thể làm theo hướng dẫn của bác sĩ.
- Chuẩn bị vùng chọc: Y tá sẽ làm sạch và cạo lông vùng da nơi bác sĩ sẽ đưa ống thông vào mạch máu. Vị trí này thường là ở bẹn, nhưng cũng có thể là ở cánh tay hoặc cổ.
- Gây tê cục bộ: Bác sĩ sẽ tiêm thuốc gây tê cục bộ để làm tê vùng da nơi chọc kim.
- Đưa ống thông vào tim: Bác sĩ sẽ chọc kim qua da và vào mạch máu, sau đó luồn các ống thông điện cực vào tim dưới sự hướng dẫn của máy chụp mạch số hóa. Bác sĩ sẽ xác định vị trí của các điện cực trong buồng tim tương ứng với những vị trí cần thăm dò.
- Kích thích và ghi lại hoạt động điện tim: Bác sĩ sẽ gửi các xung điện nhỏ qua ống thông để làm cho tim bạn đập ở các tốc độ khác nhau. Bạn có thể cảm thấy tim mình đập mạnh hơn hoặc nhanh hơn. Đồng thời, hệ thống máy điện sinh lý sẽ ghi lại và phân tích các tín hiệu điện do tim của bạn tạo ra, giúp bác sĩ đánh giá chính xác vị trí tổn thương hoặc đường dẫn điện bất thường.
- Loại bỏ ống thông: Sau khi hoàn thành quá trình thăm dò, bác sĩ sẽ rút các ống thông và đường truyền tĩnh mạch. Y tá sẽ ấn chặt lên vết chọc để cầm máu.
EPS thường kéo dài từ 1 đến 4 giờ.
Nếu loại và vị trí của rối loạn nhịp tim đã được xác định và cần điều trị bằng cắt đốt điện (ablation) hoặc đặt máy tạo nhịp tim/ICD, thủ thuật này có thể được thực hiện ngay trong hoặc sau khi kết thúc EPS.
5. Chăm sóc sau EPS
Sau khi làm EPS, bạn sẽ được chuyển đến phòng hồi sức để theo dõi và nghỉ ngơi trong khoảng 1 đến 3 giờ. Trong thời gian này, bạn cần:
- Nằm yên trên giường, giữ thẳng tay hoặc chân nơi đặt ống thông.
- Y tá sẽ kiểm tra thường xuyên để theo dõi xem có chảy máu hoặc sưng tấy tại vết chọc hay không.
- Sau khi thuốc an thần hết tác dụng, bác sĩ sẽ nói chuyện với bạn về kết quả kiểm tra.
- Trước khi xuất viện, bạn sẽ được hướng dẫn chi tiết về những việc cần làm và theo dõi tại nhà.
6. Chăm sóc tại nhà
Để đảm bảo hồi phục tốt sau EPS, bạn cần tuân thủ các hướng dẫn sau:
- Uống thuốc theo đúng chỉ định của bác sĩ, bao gồm cả các loại thuốc mới được kê đơn.
- Hầu hết mọi người có thể bắt đầu ăn uống bình thường trong vòng 4 đến 6 giờ sau khi làm thủ thuật.
- Bạn có thể trở lại các hoạt động thường ngày vào ngày hôm sau, nhưng tránh các hoạt động gắng sức.
- Không lái xe trong vòng 24 giờ sau khi làm thủ thuật.
- Vết chọc có thể bị đau nhẹ trong vài ngày. Vết bầm nhỏ quanh vết chọc là bình thường. Nếu vết chọc bắt đầu chảy máu, hãy nằm thẳng và ấn chặt vào vết chọc. Nhờ người thân gọi cho bác sĩ.
7. Khi nào cần theo dõi đặc biệt?
Bạn cần gọi cấp cứu ngay lập tức nếu thấy xuất hiện các dấu hiệu sau:
- Sưng tăng đột ngột xung quanh vị trí chọc.
- Máu chảy nhiều không chậm lại khi bạn ấn mạnh vào nơi làm thủ thuật.
Bạn cần gọi cho bác sĩ của bạn ngay lập tức nếu nhận thấy các dấu hiệu sau:
- Cánh tay hoặc chân được sử dụng để làm thủ thuật bị tê hoặc ngứa ran.
- Bàn tay hoặc bàn chân cảm thấy rất lạnh hoặc thay đổi màu sắc.
- Vết chọc trông ngày càng thâm tím, sưng lên hoặc có dịch chảy ra.
8. Nhận kết quả EPS
Thông thường, bác sĩ sẽ yêu cầu bạn đặt lịch hẹn để thảo luận về kết quả EPS. Tại cuộc hẹn này, bác sĩ sẽ giải thích chi tiết về kết quả, chẩn đoán và kế hoạch điều trị của bạn.
9. Tìm hiểu thêm về EPS
Nếu bạn có bất kỳ thắc mắc nào về EPS, đừng ngần ngại hỏi bác sĩ của bạn. Dưới đây là một số câu hỏi bạn có thể tham khảo:
- Có loại thuốc nào tôi có thể sử dụng để kiểm soát nhịp tim bất thường của mình mà không cần làm thủ thuật đặt máy hoặc đốt điện sinh lý không?
- Tôi có cần máy tạo nhịp tim hoặc máy khử rung tim (ICD) ngay bây giờ hay trong tương lai?
- Nguyên nhân gây ra nhịp tim không đều của tôi là gì?
- Tôi có nguy cơ mắc các vấn đề về nhịp tim nghiêm trọng trong tương lai không?
Ưu đãi đặc biệt: Miễn phí khám chuyên khoa và giảm giá 50% nhiều gói khám tim mạch như: Gói sàng lọc tim mạch cơ bản, Gói khám tăng huyết áp, Gói khám suy tim, Gói khám bệnh mạch vành, Gói khám tim mạch toàn diện.