Huyết Áp và Não Bộ: Mối Liên Hệ Bạn Cần Biết
Chào bạn, tôi là bác sĩ Phạm Xuân Hậu, và hôm nay chúng ta sẽ cùng tìm hiểu về mối liên hệ mật thiết giữa huyết áp và não bộ. Không chỉ huyết áp cao, mà huyết áp thấp cũng có thể gây ra những ảnh hưởng đáng kể đến sức khỏe của chúng ta. Vậy, huyết áp ảnh hưởng đến não như thế nào và chúng ta có thể làm gì để bảo vệ sức khỏe của mình?
1. Huyết Áp Ảnh Hưởng Đến Não Như Thế Nào?
- Huyết áp cao (Tăng huyết áp): Thường được gọi là 'kẻ giết người thầm lặng' vì nó hiếm khi có triệu chứng rõ ràng, nhưng lại làm tăng đáng kể nguy cơ mắc các bệnh tim mạch nguy hiểm như đau tim và đột quỵ ^1^.
- Huyết áp cao khiến tim phải làm việc vất vả hơn để bơm máu đi khắp cơ thể, từ đó gây tổn thương cho cơ tim. Không chỉ tim, mà các cơ quan quan trọng khác như thận, mắt và não cũng chịu ảnh hưởng do lưu lượng máu không ổn định.
- Nghiên cứu đã chỉ ra rằng tăng huyết áp có thể làm hỏng các mạch máu nhỏ trong não, đặc biệt là ở các vùng não chịu trách nhiệm về nhận thức và trí nhớ, làm tăng nguy cơ phát triển bệnh Alzheimer và các chứng sa sút trí tuệ khác ^2^.
- Việc chẩn đoán mắc bệnh tim mạch có thể gây ra những ảnh hưởng tiêu cực đến cảm xúc, khiến bạn dễ bị lo âu và trầm cảm hơn ^3^.
- Căng thẳng có thể làm tăng sản xuất các hormone như adrenaline và cortisol, dẫn đến tăng huyết áp ^4^.
- Sử dụng rượu, nicotin, đồ ăn vặt hoặc các chất kích thích để điều chỉnh tâm trạng cũng có thể làm tăng huyết áp [^5^].
- Ngay cả việc cô lập bản thân với gia đình và bạn bè, một triệu chứng phổ biến của trầm cảm và lo âu, cũng có thể đẩy huyết áp lên cao và gây hại cho sức khỏe tim mạch ^6^.
- Tăng huyết áp và các vấn đề sức khỏe tâm thần thường có chung các yếu tố lối sống không lành mạnh như áp lực, căng thẳng, chế độ ăn uống kém và lười vận động. Thay đổi lối sống để giải quyết tăng huyết áp có thể cải thiện sức khỏe tâm thần và ngược lại.
- Huyết áp thấp (Hạ huyết áp): Mặc dù ít phổ biến hơn tăng huyết áp, nhưng vẫn có thể gây ra những ảnh hưởng nghiêm trọng đến lưu lượng máu đến não. Điều này có thể dẫn đến tăng nguy cơ sốc, đột quỵ, đau tim và suy thận ^7^.
2. Kiểm Tra Chỉ Số Huyết Áp
- Huyết áp được đo bằng đơn vị milimét thủy ngân (mmHg) và bao gồm hai thành phần chính:
- Huyết áp tâm thu: Là con số cao hơn, thể hiện áp lực khi tim bơm máu vào động mạch.
- Huyết áp tâm trương: Là con số thấp hơn, thể hiện áp lực khi tim nghỉ giữa các nhịp đập.
- Huyết áp lý tưởng thường được coi là dưới 120/80mmHg.
- Theo Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ (AHA) và Trường Cao đẳng Tim mạch Hoa Kỳ (ACC), tăng huyết áp được xác định khi huyết áp từ 130/80mmHg trở lên ^8^.
- Huyết áp của bạn có thể dao động trong ngày, tăng khi bạn tập thể dục hoặc căng thẳng, và giảm khi bạn ngủ hoặc thư giãn.
- Để theo dõi huyết áp tại nhà, bạn nên sử dụng máy đo huyết áp ở bắp tay, vì chúng thường chính xác hơn các loại máy đo ở cổ tay hoặc ngón tay. Tránh uống caffeine hoặc hút thuốc ít nhất 30 phút trước khi đo. Ngồi yên lặng trên ghế trong vài phút trước khi đo, và đảm bảo rằng cánh tay của bạn được hỗ trợ và khuỷu tay ngang với tim khi đo.
- Những thay đổi nhỏ trong huyết áp có thể gây ra những ảnh hưởng lớn. Một nghiên cứu của Harvard cho thấy tăng huyết áp có thể làm tăng nguy cơ đột quỵ lên 220% ^9^. Ngược lại, giảm huyết áp tâm thu 10 mmHg có thể giảm nguy cơ đột quỵ tới 44% [^10^].
- Huyết áp thấp cũng có thể gây ra các triệu chứng như chóng mặt, ngất xỉu, nhìn mờ và không vững khi đứng. Bác sĩ sẽ tìm nguyên nhân cơ bản như tác dụng phụ của thuốc, thiếu hụt dinh dưỡng hoặc các vấn đề về tim.
3. Nguyên Nhân Huyết Áp Cao
- Không có một nguyên nhân duy nhất gây ra huyết áp cao, mà là sự kết hợp của nhiều yếu tố. Một số yếu tố nằm ngoài tầm kiểm soát của chúng ta, như tuổi tác, chủng tộc, giới tính và tiền sử gia đình.
- Huyết áp có xu hướng tăng ở độ tuổi 70, ảnh hưởng đến phụ nữ nhiều hơn nam giới trên 55 tuổi, và phổ biến ở người Mỹ gốc Phi hơn người da trắng, có lẽ do nhạy cảm di truyền với muối.
- Các yếu tố nguy cơ có thể kiểm soát bao gồm thừa cân, ăn nhiều muối, hút thuốc, uống rượu quá mức và lười vận động.
- Một số chất có thể làm tăng huyết áp, bao gồm:
- Caffeine (có trong cà phê, trà, soda và nước tăng lực).
- Một số loại thuốc theo toa, như thuốc điều trị ADHD, thuốc tránh thai, corticosteroid, thuốc chống loạn thần không điển hình, MAOI và SNRI (điều trị trầm cảm), và một số loại thuốc ung thư.
- Thuốc chống viêm không steroid (NSAID) như aspirin và ibuprofen.
- Thuốc ho và thuốc cảm có chứa thuốc thông mũi hoặc NSAID.
- Thực phẩm bổ sung thảo dược như ma hoàng và yohimbine.
4. Biện Pháp Kiểm Soát Huyết Áp
- Phương pháp điều trị đầu tiên cho huyết áp cao thường là thay đổi lối sống:
- Tập luyện thể dục thường xuyên.
- Áp dụng chế độ ăn uống có lợi cho tim mạch (ví dụ: chế độ ăn DASH).
- Giảm cân nếu thừa cân hoặc béo phì.
- Quản lý căng thẳng bằng các kỹ thuật thư giãn như yoga, thiền.
- Bỏ hút thuốc.
- Nếu cần thiết, bác sĩ có thể kê đơn thuốc hạ huyết áp. Có nhiều loại thuốc khác nhau, và nếu một loại gây ra tác dụng phụ khó chịu, bác sĩ có thể giúp bạn tìm loại phù hợp hơn.
- Ngay cả khi bạn đã dùng thuốc, việc duy trì lối sống lành mạnh vẫn rất quan trọng để kiểm soát huyết áp và bảo vệ sức khỏe tim mạch về lâu dài.
- Hãy bắt đầu từ từ và thực hiện từng bước thay đổi. Khi những thay đổi đó đã trở thành thói quen, bạn có thể tiếp tục với những thay đổi khác. Điều quan trọng là phải kiên trì và không bỏ cuộc.
Hy vọng bài viết này đã cung cấp cho bạn những thông tin hữu ích về mối liên hệ giữa huyết áp và não bộ. Hãy luôn quan tâm đến sức khỏe của mình và thực hiện những thay đổi lối sống lành mạnh để bảo vệ trái tim và não bộ của bạn.
Tài liệu tham khảo: [^5^]: JAMA Network [^10^]: Harvard Health