Phẫu thuật bắc cầu động mạch chủ - động mạch vành: Thông tin cần biết
Bài viết này cung cấp thông tin tổng quan về phẫu thuật bắc cầu động mạch chủ - động mạch vành (CABG), giúp bệnh nhân chuẩn bị tốt hơn trước, trong và sau phẫu thuật. Phẫu thuật bắc cầu động mạch chủ vành (CABG) là một trong những phẫu thuật tim phổ biến nhất được thực hiện để điều trị bệnh động mạch vành (CAD). Theo Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ (AHA), mỗi năm có hàng trăm ngàn ca phẫu thuật CABG được thực hiện tại Hoa Kỳ American Heart Association.
1. Phẫu thuật bắc cầu động mạch chủ - Động mạch vành là gì?
- Định nghĩa: Phẫu thuật CABG (Coronary Artery Bypass Grafting) tạo đường dẫn máu mới quanh chỗ hẹp/tắc nghẽn ở động mạch vành, cải thiện lưu lượng máu đến tim. Hiểu một cách đơn giản, phẫu thuật này tạo ra một "cầu nối" để máu có thể lưu thông qua khu vực bị tắc nghẽn, đảm bảo cơ tim nhận đủ oxy và dưỡng chất cần thiết.
- Mục đích: Điều trị hẹp/tắc động mạch vành. Bệnh động mạch vành xảy ra khi các động mạch vành bị thu hẹp hoặc tắc nghẽn do sự tích tụ của mảng bám (xơ vữa động mạch). Điều này có thể dẫn đến đau thắt ngực (đau ngực), khó thở và các biến chứng nghiêm trọng hơn như nhồi máu cơ tim.
- Kỹ thuật: Sử dụng mạch máu từ cơ thể (động mạch ngực trong, động mạch quay, tĩnh mạch hiển) để tạo cầu nối. Các mạch máu thường được sử dụng bao gồm:
- Động mạch ngực trong (Internal Mammary Artery - IMA): Đây là lựa chọn ưu tiên vì có tuổi thọ cao và ít bị tắc nghẽn.
- Động mạch quay (Radial Artery): Lấy từ cẳng tay, cũng có tỷ lệ thành công cao.
- Tĩnh mạch hiển (Saphenous Vein): Lấy từ chân, thường được sử dụng khi cần nhiều cầu nối.
- Lợi ích: Cải thiện khả năng hoạt động thể lực và chất lượng cuộc sống. Sau phẫu thuật, bệnh nhân thường cảm thấy giảm đau ngực, có thể hoạt động thể lực tốt hơn và cải thiện chất lượng cuộc sống tổng thể.
2. Tại sao phải thực hiện phẫu thuật bắc cầu chủ vành?
- Chỉ định:
- Đau ngực do thiếu máu cơ tim (đau thắt ngực): Khi các động mạch vành bị hẹp, cơ tim không nhận đủ máu và oxy, gây ra đau thắt ngực. CABG giúp cải thiện lưu lượng máu và giảm đau.
- Hẹp nhiều thân động mạch vành kèm giảm chức năng thất trái: Nếu bệnh nhân bị hẹp nhiều động mạch vành và chức năng bơm máu của tim (thất trái) bị suy giảm, CABG có thể cải thiện chức năng tim và kéo dài tuổi thọ.
- Hẹp/tắc thân chung động mạch vành: Thân chung động mạch vành là động mạch chính cung cấp máu cho phần lớn cơ tim. Hẹp hoặc tắc nghẽn ở vị trí này rất nguy hiểm và thường cần CABG.
- Đặt stent thất bại hoặc tái hẹp sau đặt stent: Trong một số trường hợp, nong mạch vành và đặt stent không thành công hoặc động mạch bị hẹp trở lại sau khi đặt stent. CABG có thể là một lựa chọn tốt hơn trong những tình huống này.
- CABG cấp cứu trong nhồi máu cơ tim: Trong trường hợp nhồi máu cơ tim cấp tính, nếu can thiệp mạch vành không khả thi hoặc thất bại, CABG có thể được thực hiện để cứu sống bệnh nhân.
- Lưu ý: Phẫu thuật không giải quyết nguyên nhân xơ vữa động mạch, cần thay đổi lối sống và điều trị các bệnh nền. CABG chỉ giải quyết vấn đề lưu lượng máu tạm thời, bệnh nhân vẫn cần:
- Thay đổi lối sống: Bỏ thuốc lá, ăn uống lành mạnh, tập thể dục thường xuyên.
- Điều trị các bệnh nền: Tăng huyết áp, tiểu đường, rối loạn lipid máu.
3. Người bệnh cần chuẩn bị gì cho cuộc mổ?
- Bỏ thuốc lá (tối thiểu 1 tháng): Hút thuốc lá làm tăng nguy cơ biến chứng sau phẫu thuật và làm chậm quá trình phục hồi. Bỏ thuốc lá càng sớm càng tốt.
- Ngừng thuốc chống ngưng tập tiểu cầu (3-7 ngày trước mổ): Các thuốc như aspirin, clopidogrel (Plavix) có thể làm tăng nguy cơ chảy máu trong và sau phẫu thuật. Bác sĩ sẽ hướng dẫn cụ thể khi nào nên ngừng thuốc.
- Nhập viện trước 2 ngày để làm xét nghiệm: Các xét nghiệm cần thiết bao gồm:
- Xét nghiệm máu: Đánh giá chức năng gan, thận, đường huyết, điện giải đồ.
- Điện tâm đồ (ECG): Kiểm tra hoạt động điện của tim.
- X-quang ngực: Đánh giá tình trạng phổi và tim.
- Siêu âm tim: Đánh giá chức năng tim và các van tim.
- Chụp động mạch vành (nếu cần): Để đánh giá chính xác mức độ hẹp của động mạch vành.
- Nghỉ ngơi 4-6 tuần sau mổ: Cần có thời gian để cơ thể hồi phục sau phẫu thuật. Bệnh nhân nên tránh các hoạt động gắng sức trong giai đoạn này.
- Được giải thích về bệnh, phẫu thuật, rủi ro và ký cam đoan: Bác sĩ sẽ giải thích chi tiết về quy trình phẫu thuật, các rủi ro có thể xảy ra và các biện pháp phòng ngừa. Bệnh nhân và gia đình cần hiểu rõ và ký giấy cam đoan trước khi phẫu thuật.
4. Các bước thực hiện phẫu thuật:
- Tư thế: Nằm ngửa.
- Vô cảm: Gây mê nội khí quản.
- Kỹ thuật: Tùy thuộc vào tình trạng bệnh nhân và kinh nghiệm của phẫu thuật viên, CABG có thể được thực hiện theo hai phương pháp:
- Mổ tim đập (Off-pump CABG): Phẫu thuật được thực hiện trên tim đang đập mà không cần sử dụng máy tim phổi nhân tạo. Phương pháp này có thể giảm nguy cơ biến chứng ở một số bệnh nhân.
- Mổ tim ngừng đập (On-pump CABG): Tim được làm ngừng đập và máy tim phổi nhân tạo sẽ đảm nhận chức năng tuần hoàn và hô hấp trong quá trình phẫu thuật. Đây là phương pháp truyền thống và vẫn được sử dụng rộng rãi. Theo Cleveland Clinic, cả hai phương pháp đều có ưu và nhược điểm riêng, và lựa chọn phương pháp nào phụ thuộc vào từng trường hợp cụ thể.
5. Ngay sau phẫu thuật
- Bệnh nhân được duy trì mê và chuyển đến khoa hồi sức tích cực (ICU).
- Tại ICU, bệnh nhân được tỉnh mê, cai máy thở, hỗ trợ tim mạch và rút ống dẫn lưu. Bệnh nhân sẽ được theo dõi chặt chẽ các chỉ số sinh tồn (nhịp tim, huyết áp, hô hấp) và được điều trị để giảm đau, ngăn ngừa nhiễm trùng và các biến chứng khác.
6. Ra khỏi khoa hồi sức tích cực
- Chuyển đến phòng bệnh thường để tiếp tục điều trị và phục hồi chức năng. Bệnh nhân sẽ được hướng dẫn về cách chăm sóc vết mổ, tập vật lý trị liệu để phục hồi sức mạnh và chức năng vận động.* Thời gian hồi phục hoàn toàn: khoảng 5 tuần để trở lại làm việc, tập thể dục và lái xe. Tuy nhiên, thời gian này có thể khác nhau tùy thuộc vào tình trạng sức khỏe của từng bệnh nhân.
7. Các biểu hiện bình thường sau phẫu thuật
- Khó chịu/ngứa vết mổ.* Sưng nơi lấy mạch ghép.* Đau cơ, đau vai, lưng.* Mệt mỏi, thay đổi tâm trạng.* Rối loạn giấc ngủ, chán ăn.* Táo bón.* Đau ngực (với phẫu thuật truyền thống).* Các triệu chứng thường giảm sau 4-6 tuần. Nếu các triệu chứng kéo dài hoặc trở nên nghiêm trọng hơn, bệnh nhân nên liên hệ với bác sĩ.
8. Cuộc sống của bệnh nhân sau mổ bắc cầu chủ vành
- Tiếp tục dùng thuốc điều trị bệnh nền (thuốc chống đông, hạ mỡ máu, hạ huyết áp, tiểu đường).* Thay đổi lối sống:
- Bỏ thuốc lá. * Ăn uống lành mạnh (giảm mỡ, muối). * Kiểm soát cân nặng. * Tập thể dục đều đặn. * Giảm stress.* Kết quả:
- Giảm/hết đau ngực ở 95% bệnh nhân. * Phục hồi sức khỏe, hoạt động thể chất gần như bình thường. * Giảm thời gian nằm viện, phục hồi nhanh nếu không có nhiều stent trước đó hoặc bệnh không quá nặng.* Đánh giá toàn diện: Bệnh nhân được thăm khám và đánh giá kỹ lưỡng trước phẫu thuật bằng các thiết bị hiện đại và bởi các chuyên gia tim mạch giàu kinh nghiệm. Các phương pháp chẩn đoán có thể bao gồm điện tim gắng sức, siêu âm tim 4D, cộng hưởng từ tim, chụp cắt lớp vi tính 640 dãy, PET-CT, chụp mạch vành có siêu âm trong lòng mạch, FFR (Fractional Flow Reserve). Lưu ý quan trọng: Thông tin trong bài viết này chỉ mang tính chất tham khảo và không thay thế cho lời khuyên của bác sĩ. Bệnh nhân nên tham khảo ý kiến của bác sĩ để được tư vấn và điều trị phù hợp.