Béo phì và Nguy cơ Bệnh Tim Mạch Vành ở Người Trẻ
Béo phì đang trở thành một vấn đề sức khỏe toàn cầu, và đáng báo động hơn, nó làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch vành, đặc biệt ở người trẻ tuổi. Nếu bạn đang thừa cân hoặc béo phì, việc khám tim mạch và tầm soát bệnh mạch vành từ sớm là vô cùng quan trọng để xác định nguy cơ và có biện pháp điều trị kịp thời.
1. Mối Liên Quan Giữa Béo Phì và Bệnh Tim Mạch Vành
Trong những năm gần đây, khi đời sống được cải thiện, tình trạng thiếu dinh dưỡng giảm đi, thì số người thừa cân, béo phì lại có xu hướng gia tăng, đặc biệt ở các thành phố lớn. Điều này dẫn đến sự gia tăng các bệnh lý liên quan, trong đó có bệnh tim mạch.
Béo phì và tim mạch có mối liên hệ chặt chẽ. Béo phì không chỉ là yếu tố nguy cơ gây ra bệnh tim mạch mà còn kéo theo hàng loạt các bệnh lý mãn tính khác như đái tháo đường, tăng huyết áp, nhồi máu cơ tim, xơ vữa động mạch, sỏi thận, bệnh xương khớp, và thậm chí là ung thư. Theo nghiên cứu từ Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ (AHA), béo phì làm tăng gánh nặng cho tim, khiến tim phải làm việc nhiều hơn để bơm máu đi khắp cơ thể.
Nguy cơ mắc các bệnh mạch vành do béo phì gây ra tăng gấp 4 lần so với người có cân nặng bình thường. Đồng thời, béo phì cũng làm tăng nguy cơ đột quỵ lên 6 lần, nguy cơ tăng huyết áp lên đến 12 lần, và nguy cơ mắc tiểu đường tăng 6 lần so với những người có chỉ số BMI ở mức cân đối.
Có hai dạng béo phì chính:
- Béo phì trung tâm (dạng bụng): Mỡ thừa tập trung ở vùng bụng, thường gặp ở nam giới (thường gọi là "bụng bia" hay người hình quả táo).
- Béo phì ngoại vi (dạng mông, đùi): Mỡ tích lũy ở vùng mông và đùi, thường gặp ở phụ nữ (người hình quả lê).
Nguy cơ mắc bệnh tim mạch gia tăng chủ yếu đối với những người béo phì ở bụng, đặc biệt là bệnh mạch vành và đột quỵ. Mỡ nội tạng (mỡ bụng) được xem là nguy hiểm hơn vì nó hoạt động tích cực hơn về mặt trao đổi chất, giải phóng các chất gây viêm và làm tăng nguy cơ kháng insulin.
Để phòng tránh bệnh tim mạch do béo phì, nam giới nên giữ kích thước vòng bụng không vượt quá 90% vòng mông, và phụ nữ nên duy trì con số này dưới 80%.
2. Tác Hại của Béo Phì Đối Với Sức Khỏe
Béo phì gây ra nhiều tác hại nghiêm trọng đối với sức khỏe, đặc biệt là hệ tim mạch:
Tăng huyết áp:
Những người béo phì có hàm lượng cholesterol cao rất dễ gặp phải tình trạng tăng huyết áp và các biến chứng liên quan đến mạch máu. Huyết áp cao làm tăng áp lực lên thành mạch máu, gây tổn thương và làm tăng nguy cơ xơ vữa động mạch.
Các bệnh về tim:
Mỡ bao quanh tim là tình trạng thường gặp ở những bệnh nhân béo phì cấp độ nặng, khiến tim khó co bóp. Ngoài ra, mỡ cũng có thể làm tắc hẹp mạch vành, cản trở vận chuyển máu đến nuôi tim, gây ra nhồi máu cơ tim, rất nguy hiểm đến tính mạng. Theo nghiên cứu trên tạp chí của Trường môn Tim mạch Hoa Kỳ (JACC), mỡ quanh tim không chỉ ảnh hưởng đến chức năng tim mà còn làm tăng nguy cơ rối loạn nhịp tim.
Rối loạn lipid máu:
Bệnh nhân béo phì thường bị tăng nồng độ triglycerid và LDL-cholesterol (cholesterol xấu), đồng thời giảm nồng độ HDL-cholesterol (cholesterol tốt) trong máu. Tình trạng rối loạn lipid máu gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe, nhất là khi phối hợp với các yếu tố nguy cơ khác của bệnh tim mạch. LDL-cholesterol cao có thể tích tụ trong thành động mạch, tạo thành mảng xơ vữa.
Tăng nguy cơ bị đột quỵ:
Nguy cơ dẫn đến đột quỵ ở người béo phì cũng cao hơn nhiều lần so với người bình thường. Người có BMI cao hơn 30 dễ dẫn đến nguy cơ tử vong do tai biến mạch máu não và xơ vữa động mạch. Ngay cả những người ở mức thừa cân cũng cần thận trọng, nếu có kèm thêm các yếu tố nguy cơ khác (chẳng hạn như tiểu đường tuýp 2, tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu) thì nguy cơ đột quỵ vẫn có thể tăng cao.
Dễ mắc phải tiểu đường:
Một trong những căn bệnh được xem là hệ lụy của béo phì chính là tiểu đường. Lượng insulin (có tác dụng làm giảm đường huyết) ở người béo phì thường thấp hơn người bình thường và đó là nguyên nhân vì sao đa phần bệnh nhân tiểu đường đều bị béo phì. Kháng insulin là một đặc điểm nổi bật của béo phì, khi các tế bào trong cơ thể không đáp ứng đúng cách với insulin, dẫn đến lượng đường trong máu tăng cao.
Các bệnh về đường tiêu hoá:
Người béo phì dễ gặp phải các bệnh về hệ tiêu hóa như bệnh túi mật, suy giảm chức năng gan, gan nhiễm mỡ, ruột nhiễm mỡ, giảm nhu động ruột (gây ra đầy hơi, táo bón), cản trở hệ mạch ở ruột, nguy cơ dẫn đến bệnh trĩ. Tóm lại, đối với bệnh nhân béo phì, chức năng hệ tiêu hóa thường giảm đi đáng kể.
Nguy cơ mắc viêm xương khớp:
Ở những người béo phì, khung xương luôn phải chịu áp lực quá tải do phải nâng sức nặng quá lớn của cơ thể, dễ dẫn đến đau nhức xương khớp và giảm chất lượng xương. Lượng axit uric ở người béo phì cũng tăng cao, dễ gây ra bệnh gút.
Trong các tác hại của béo phì đối với sức khỏe, nguy hiểm nhất vẫn là vấn đề liên quan đến tim mạch, đặc biệt là bệnh mạch vành. Do đó, người bị béo phì nên thăm khám tim mạch và tầm soát bệnh mạch vành từ sớm để tránh biến chứng nguy hiểm.
3. Lời Khuyên của Bác Sĩ
Mặc dù có các tác hại nguy hiểm đối với hệ tim mạch, nhưng béo phì là yếu tố nguy cơ hoàn toàn có thể thay đổi được. Vì vậy, bệnh nhân nên thay đổi lối sống, có chế độ làm việc, ăn uống hợp lý và tập luyện thể thao đều đặn để tránh dư thừa năng lượng cơ thể, hạn chế béo phì. Đồng thời, đây cũng là biện pháp quan trọng để giảm nguy cơ gây ra bệnh mạch vành, nhất là ở những người trẻ tuổi và người cao tuổi. Cụ thể, bệnh nhân nên thực hiện theo những lời khuyên sau đây:
- Duy trì cân nặng ở mức hợp lý: Hãy đặt mục tiêu giảm cân từ từ và bền vững, khoảng 0.5-1kg mỗi tuần.
- Sử dụng dầu thực vật: Dầu thực vật chứa acid béo chưa bão hòa, là loại chất béo tốt cho sức khỏe tim mạch.
- Bổ sung trái cây, hạt, rau củ: Đây là nguồn cung cấp chất xơ và chất chống oxy hóa dồi dào, giúp bảo vệ tim mạch.
- Hạn chế đường: Tránh các loại bánh kẹo ngọt, nước ngọt và thực phẩm chế biến sẵn chứa nhiều đường.
- Không nên ăn mặn: Giảm lượng muối trong khẩu phần ăn để kiểm soát huyết áp.
- Bỏ thuốc lá, bỏ rượu bia: Đây là những yếu tố nguy cơ gây ra bệnh tim mạch vành.
- Tập thể dục đều đặn hàng ngày: Hãy dành ít nhất 30 phút mỗi ngày để tập thể dục, chẳng hạn như đi bộ, chạy bộ, bơi lội hoặc đạp xe.
4. Người Bị Béo Phì Cần Được Khám Tim Mạch và Tầm Soát Bệnh Mạch Vành
Hiện nay, ngày càng có nhiều người mắc bệnh thiếu máu cơ tim, bệnh mạch vành ở độ tuổi còn rất trẻ, chủ yếu là do lối sống thiếu lành mạnh: chế độ ăn uống nhiều đường, nhiều mỡ béo, hút thuốc lá, stress, lười vận động,… Những thói quen xấu này làm tăng tích tụ chất béo, hình thành nên mảng xơ vữa động mạch, cản trở lưu thông máu, gây ra bệnh mạch vành.
Bệnh mạch vành thường diễn tiến âm thầm và biểu hiện qua những triệu chứng thoáng qua. Tuy nhiên về lâu dài, bệnh mạch vành có nguy cơ dẫn đến nhiều bệnh lý tim mạch nghiêm trọng như suy tim, nhồi máu cơ tim, đột quỵ, thậm chí dẫn đến tử vong nếu không được phát hiện sớm và có biện pháp điều trị phù hợp. Do đó, việc tầm soát bệnh mạch vành ở người béo phì là vô cùng cần thiết để phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm và có biện pháp can thiệp kịp thời.