1. Siêu âm tim qua thực quản là gì?
Siêu âm tim qua thực quản (TEE) là một kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh tim mạch tiên tiến, sử dụng sóng siêu âm để tạo ra hình ảnh chi tiết về cấu trúc và chức năng của tim. Khác với siêu âm tim qua thành ngực thông thường, TEE sử dụng một đầu dò siêu âm nhỏ gắn vào đầu một ống mềm, mỏng, được đưa vào thực quản của bệnh nhân. Vị trí này cho phép đầu dò tiếp cận gần hơn với tim, từ đó cung cấp hình ảnh rõ nét và chi tiết hơn, đặc biệt là các cấu trúc nằm ở phía sau tim mà siêu âm qua thành ngực khó tiếp cận.
Khi sóng siêu âm phát ra từ đầu dò chạm vào các cấu trúc của tim, chúng sẽ phản xạ trở lại. Các tín hiệu phản xạ này được xử lý bởi máy tính để tạo ra hình ảnh động về tim, bao gồm:
- Van tim: Đánh giá hình thái và chức năng của van hai lá, van ba lá, van động mạch chủ và van động mạch phổi.
- Cơ tim: Đánh giá độ dày, khả năng co bóp và các bất thường khác của cơ tim.
- Màng tim: Phát hiện các dấu hiệu của viêm màng ngoài tim hoặc tràn dịch màng ngoài tim.
- Các mạch máu lớn: Đánh giá tình trạng của động mạch chủ, tĩnh mạch chủ và các mạch máu phổi.
Ưu điểm của siêu âm tim qua thực quản:
- Hình ảnh chất lượng cao: Do đầu dò nằm gần tim, hình ảnh thu được ít bị cản trở bởi xương sườn, phổi hoặc các mô mỡ, giúp bác sĩ quan sát rõ các cấu trúc tim.
- Độ phân giải cao: Đầu dò TEE sử dụng tần số siêu âm cao hơn, cho phép tạo ra hình ảnh chi tiết hơn về các cấu trúc nhỏ của tim.
- Khả năng chẩn đoán tốt: TEE đặc biệt hữu ích trong việc chẩn đoán các bệnh lý như:
- Bệnh van tim: Hở van, hẹp van, sa van.
- Bệnh tim bẩm sinh: Các dị tật tim phức tạp.
- Huyết khối trong tim: Đặc biệt là trong tâm nhĩ trái, có thể gây đột quỵ.
- Viêm nội tâm mạc nhiễm trùng: Phát hiện các ổ nhiễm trùng trên van tim.
- Bóc tách động mạch chủ: Một tình trạng nguy hiểm tính mạng.
Hạn chế của siêu âm tim qua thực quản:
- Chi phí cao: TEE thường đắt hơn siêu âm tim qua thành ngực.
- Yêu cầu kỹ thuật cao: Cần bác sĩ được đào tạo chuyên sâu và trang thiết bị hiện đại.
- Khó chịu: Bệnh nhân có thể cảm thấy khó chịu khi ống thông được đưa vào thực quản.
- Nguy cơ biến chứng: Mặc dù hiếm gặp, TEE có thể gây ra các biến chứng như tổn thương thực quản, rối loạn nhịp tim hoặc khó thở. (Nguồn: https://www.acc.org/)
2. Khi nào có chỉ định siêu âm tim qua thực quản?
Siêu âm tim qua thực quản thường được chỉ định khi siêu âm tim qua thành ngực không cung cấp đủ thông tin cần thiết để chẩn đoán bệnh. Dưới đây là một số trường hợp cụ thể:
- Khó khăn trong việc thu được hình ảnh rõ nét qua thành ngực:
- Thành ngực dày: Do béo phì, cơ địa hoặc bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính (COPD).
- Băng vết thương hoặc các thiết bị y tế trên ngực: Cản trở đường truyền của sóng siêu âm.
- Nghi ngờ các bệnh lý tim mạch cụ thể:
- Bệnh van tim: Đặc biệt là van hai lá, để đánh giá mức độ hở hoặc hẹp van.
- Nguồn gốc gây thuyên tắc: Tìm kiếm huyết khối trong tâm nhĩ trái ở bệnh nhân bị đột quỵ không rõ nguyên nhân.
- Viêm nội tâm mạc nhiễm trùng: Phát hiện các ổ nhiễm trùng nhỏ trên van tim.
- Bóc tách động mạch chủ: Chẩn đoán và đánh giá mức độ bóc tách.
- Bệnh tim bẩm sinh: Đánh giá các dị tật tim phức tạp.
- Trong quá trình phẫu thuật tim: Để theo dõi chức năng tim và hướng dẫn phẫu thuật.
Chống chỉ định siêu âm tim qua thực quản:
TEE không được khuyến cáo ở những bệnh nhân có các vấn đề sau:
- Bệnh lý thực quản:
- U thực quản.
- Giãn tĩnh mạch thực quản.
- Viêm thực quản nặng.
- Hẹp thực quản.
- Tiền sử phẫu thuật thực quản.
- Bệnh lý cột sống cổ:
- Sai khớp đốt sống cổ.
- Viêm khớp dạng thấp nặng ảnh hưởng đến cột sống cổ.
- Gù vẹo cột sống.
- Tiền sử chiếu xạ trung thất: Có thể gây tổn thương thực quản.
- Huyết động không ổn định: TEE có thể gây ra các biến động huyết áp và nhịp tim, do đó không an toàn cho bệnh nhân trong tình trạng nguy kịch.
3. Quy trình siêu âm tim qua thực quản
3.1. Nhân sự:
Để thực hiện TEE một cách an toàn và hiệu quả, cần có một đội ngũ y tế được đào tạo bài bản, bao gồm:
- Bác sĩ tim mạch: Người thực hiện siêu âm và đọc kết quả.
- Điều dưỡng: Hỗ trợ bác sĩ trong quá trình thực hiện thủ thuật và theo dõi bệnh nhân.
- Bác sĩ gây mê (tùy chọn): Trong một số trường hợp, bệnh nhân có thể cần được gây mê để giảm bớt sự khó chịu và lo lắng.
3.2. Phương tiện:
- Máy siêu âm tim màu: Có chức năng siêu âm tim qua thực quản và đầu dò TEE.
- Máy theo dõi điện tim (ECG): Để theo dõi nhịp tim của bệnh nhân trong quá trình thực hiện thủ thuật.
- Máy đo huyết áp: Để theo dõi huyết áp của bệnh nhân.
- Máy đo độ bão hòa oxy máu (SpO2): Để theo dõi mức oxy trong máu của bệnh nhân.
- Thuốc gây tê tại chỗ: Dạng xịt hoặc gel để làm tê họng.
- Thuốc an thần (tùy chọn): Để giúp bệnh nhân thư giãn.
- Ống hút: Để hút dịch tiết trong miệng và họng.
- Nguồn oxy và mặt nạ oxy: Để cung cấp oxy cho bệnh nhân nếu cần.
3.3. Chuẩn bị người bệnh:
- Nhịn ăn uống: Ít nhất 4-6 tiếng trước khi thực hiện thủ thuật để tránh nôn mửa trong quá trình đưa ống thông vào thực quản.
- Tháo răng giả (nếu có): Để tránh gây cản trở hoặc tổn thương trong quá trình thực hiện thủ thuật.
- Thông báo cho bác sĩ về các bệnh lý và thuốc đang sử dụng: Đặc biệt là các bệnh lý về thực quản, cột sống cổ, dị ứng thuốc và các thuốc chống đông máu.
- Ký giấy cam đoan: Sau khi được giải thích rõ về quy trình, lợi ích và rủi ro của thủ thuật.
3.4. Tiến hành siêu âm tim qua thực quản:
- Bệnh nhân nằm nghiêng trái: Trên bàn thủ thuật.
- Gắn điện cực ECG, đo huyết áp và SpO2: Để theo dõi các chỉ số sinh tồn.
- Gây tê họng: Bằng thuốc xịt hoặc gel.
- Tiêm thuốc an thần (nếu cần): Để giúp bệnh nhân thư giãn.
- Bác sĩ đưa ống thông TEE vào thực quản: Một cách nhẹ nhàng và cẩn thận.
- Điều chỉnh đầu dò để thu được hình ảnh tim: Từ nhiều góc độ khác nhau.
- Ghi lại hình ảnh và video: Để phân tích và chẩn đoán.
- Rút ống thông: Sau khi hoàn thành việc thu thập hình ảnh.
- Theo dõi bệnh nhân: Cho đến khi tỉnh táo hoàn toàn và các chỉ số sinh tồn ổn định.
Thời gian thực hiện: Thường kéo dài từ 30 đến 60 phút.
4. Những lưu ý sau siêu âm tim qua thực quản?
- Không ăn uống: Cho đến khi cảm giác tê ở họng hoàn toàn biến mất (thường là sau 1-2 giờ) để tránh bị sặc.
- Cẩn thận khi ăn uống: Trong vòng 24 giờ sau thủ thuật, nên ăn thức ăn mềm, lỏng và tránh thức ăn quá nóng hoặc quá lạnh.
- Theo dõi các dấu hiệu bất thường: Như đau ngực, khó thở, nuốt khó, nôn ra máu hoặc sốt. Nếu có bất kỳ dấu hiệu nào, cần thông báo ngay cho bác sĩ.
- Tránh lái xe hoặc vận hành máy móc: Cho đến khi hết tác dụng của thuốc an thần (nếu có sử dụng).
- Không uống rượu bia hoặc sử dụng các chất kích thích: Trong vòng 24 giờ sau thủ thuật.
- Đau họng: Có thể xảy ra trong 1-2 ngày sau thủ thuật. Có thể dùng thuốc giảm đau không kê đơn nếu cần.
Siêu âm tim qua thực quản là một công cụ chẩn đoán mạnh mẽ giúp bác sĩ đánh giá chính xác tình trạng tim mạch của bạn. Nếu bạn có bất kỳ lo lắng nào về thủ thuật này, hãy trao đổi với bác sĩ để được giải đáp và tư vấn cụ thể.