Tầm Quan Trọng của Tầm Soát Dị Tật Tim Bẩm Sinh ở Trẻ Sơ Sinh
Mỗi năm ở Việt Nam, có khoảng 3.000 trẻ sơ sinh chào đời với các bệnh tim bẩm sinh nghiêm trọng. Điều đáng lo ngại là có đến 20% số trẻ sơ sinh sau khi xuất viện không được phát hiện bệnh tim bẩm sinh. Vì vậy, việc siêu âm tim tầm soát là vô cùng cần thiết, nên được thực hiện ngay từ giai đoạn bào thai (từ tuần thứ 14) hoặc càng sớm càng tốt sau khi trẻ chào đời.
Bệnh tim bẩm sinh là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời. So với các dị tật bẩm sinh khác, bệnh tim bẩm sinh gây ra tỷ lệ tử vong cao nhất trong giai đoạn chu sinh và nhũ nhi. Theo thống kê, mặc dù y học đã có những tiến bộ vượt bậc trong chẩn đoán và điều trị, nhưng vẫn có khoảng 40% trẻ sơ sinh tử vong ngay sau sinh và 60% tử vong trong giai đoạn sơ sinh do bệnh tim bẩm sinh gây ra.
Theo Hội Tim Mạch Học Việt Nam, việc tầm soát và phát hiện sớm bệnh tim bẩm sinh giúp cải thiện đáng kể tiên lượng sống và chất lượng cuộc sống cho trẻ. Các can thiệp điều trị kịp thời có thể giảm thiểu nguy cơ biến chứng và tử vong, đồng thời giúp trẻ phát triển khỏe mạnh hơn.
Các Phương Pháp Tầm Soát Bệnh Tim Bẩm Sinh ở Trẻ Sơ Sinh
2.1 Siêu âm tim thai
Siêu âm tim thai là một phương pháp hiệu quả giúp phát hiện hầu hết các dị tật tim ở thai nhi, đặc biệt là những dị tật nghiêm trọng có thể đe dọa tính mạng của bé ngay sau khi sinh. Thời điểm lý tưởng để thực hiện siêu âm tim thai là từ tuần thứ 18 đến 22 của thai kỳ. Theo khuyến cáo của các chuyên gia, tất cả các sản phụ nên thực hiện siêu âm tim thai, đặc biệt là những người thuộc nhóm nguy cơ cao. Bởi vì, có đến 90% trẻ sinh ra mắc bệnh tim bẩm sinh không có bất kỳ yếu tố nguy cơ nào trước đó.
Việc chẩn đoán sớm bệnh tim bẩm sinh trong giai đoạn bào thai mang lại nhiều lợi ích quan trọng. Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể can thiệp điều trị ngay từ khi bé còn trong bụng mẹ. Đối với những bệnh tim quá phức tạp, việc chẩn đoán sớm cũng giúp gia đình có quyết định chấm dứt thai kỳ sớm để tránh những đau khổ không cần thiết.
Mặc dù siêu âm tim thai là một công cụ chẩn đoán hiệu quả, nhưng do sự thay đổi trong quá trình hình thành cấu trúc tim của thai nhi theo tuổi thai, một số bệnh tim bẩm sinh nhẹ có thể bị bỏ sót hoặc giảm nhẹ/mất đi khi bé chào đời. Do đó, việc siêu âm tim sau sinh là cần thiết để đảm bảo chẩn đoán chính xác.
2.2 Đo SpO2 (độ bão hòa oxy qua da)
Đo SpO2 là một phương pháp đơn giản và không xâm lấn, được sử dụng để đo độ bão hòa oxy trong máu ngoại vi. Phương pháp này sử dụng một đầu dò SpO2 kẹp vào ngón tay hoặc ngón chân của trẻ. Ở trẻ sơ sinh khỏe mạnh, độ bão hòa oxy thường trên 90%, tốt nhất là từ 95% đến 100%. Sự khác biệt về độ bão hòa oxy giữa tay phải và chân thường không đáng kể.
Nếu độ bão hòa oxy dưới 90% hoặc có sự khác biệt từ 3% trở lên giữa tay phải và chân, kết quả đo được coi là dương tính. Bất kỳ trẻ nào có kết quả đo SpO2 dương tính nên được siêu âm tim để kiểm tra thêm.
Thời điểm tốt nhất để thực hiện đo SpO2 là từ 24 đến 48 giờ sau khi sinh. Nếu đo quá sớm, kết quả có thể bị ảnh hưởng bởi sự chuyển tiếp từ tuần hoàn bào thai sang tuần hoàn sơ sinh và sự chưa ổn định của độ bão hòa oxy trong hệ tuần hoàn. Nếu đo quá muộn, có thể bỏ lỡ cơ hội can thiệp sớm (nếu cần thiết) trước khi ống động mạch đóng lại.
2.3 Siêu âm tim sớm sau sinh
Trong những năm gần đây, tại một số bệnh viện sản nhi lớn ở Việt Nam, siêu âm tim đã trở thành một phần của quy trình tầm soát thường quy cho trẻ sơ sinh. Mục đích của việc này là phát hiện sớm các bệnh tim bẩm sinh ở trẻ. Siêu âm tim giúp xác định chính xác liệu trẻ có mắc tim bẩm sinh hay không, mức độ nặng nhẹ của bệnh và liệu có cần can thiệp sớm trong giai đoạn sơ sinh hay không.
Theo các chuyên gia tim mạch, siêu âm tim sớm sau sinh mang lại nhiều lợi ích quan trọng. Nó giúp phát hiện các dị tật tim mà siêu âm tim thai có thể bỏ sót, đồng thời cung cấp thông tin chi tiết về cấu trúc và chức năng tim của trẻ. Điều này giúp bác sĩ đưa ra quyết định điều trị phù hợp và kịp thời, cải thiện đáng kể tiên lượng cho trẻ.