Phẫu thuật bắc cầu động mạch chủ - động mạch vành: Cẩm nang cho bệnh nhân
Chào bạn, nếu bạn đang tìm hiểu về phẫu thuật bắc cầu động mạch chủ - động mạch vành (CABG), bài viết này sẽ cung cấp cho bạn những thông tin cần thiết để chuẩn bị tốt nhất cho quá trình điều trị và phục hồi.
1. Phẫu thuật bắc cầu động mạch chủ - động mạch vành là gì?
Phẫu thuật bắc cầu động mạch chủ - động mạch vành (CABG), hay còn gọi là bắc cầu chủ vành, là một phẫu thuật tim mạch nhằm cải thiện lưu lượng máu đến nuôi tim. Thủ thuật này đặc biệt quan trọng khi động mạch vành bị hẹp hoặc tắc nghẽn, gây ra tình trạng thiếu máu cơ tim.
- Mục tiêu: Giải phẫu này nhằm tăng cường lưu lượng máu đến tim bằng cách tạo ra một đường vòng mới, đi qua chỗ hẹp hoặc tắc nghẽn trong động mạch vành.
- Cách thực hiện: Các bác sĩ phẫu thuật sẽ sử dụng một đoạn mạch máu khỏe mạnh từ chính cơ thể bạn (ví dụ: động mạch ngực trong, động mạch quay ở cẳng tay, hoặc tĩnh mạch hiển ở đùi và cẳng chân) để tạo thành một 'cầu nối'. Cầu nối này sẽ chuyển hướng dòng máu, giúp máu lưu thông đến các vùng cơ tim bị thiếu máu.
- Kết quả: Sau phẫu thuật, người bệnh thường có thể cải thiện đáng kể chất lượng cuộc sống và khả năng hoạt động thể lực, giảm các triệu chứng đau ngực và khó thở. Theo Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ (AHA), phẫu thuật CABG có thể giúp bệnh nhân trở lại cuộc sống năng động hơn và giảm nguy cơ các biến cố tim mạch nghiêm trọng. (Nguồn: ahajournals.org)
2. Tại sao phải thực hiện phẫu thuật bắc cầu chủ vành?
Bác sĩ sẽ cân nhắc phẫu thuật bắc cầu chủ vành khi các phương pháp điều trị khác như dùng thuốc hoặc can thiệp mạch vành (nong và đặt stent) không còn hiệu quả hoặc không phù hợp. Dưới đây là một số tình huống cụ thể mà phẫu thuật CABG thường được chỉ định:
- Đau thắt ngực nghiêm trọng do hẹp nhiều thân mạch vành: Khi có nhiều động mạch vành bị hẹp, gây ra tình trạng thiếu máu cơ tim ngay cả khi bạn chỉ hoạt động nhẹ hoặc thậm chí khi nghỉ ngơi.
- Hẹp nhiều thân mạch vành kèm chức năng thất trái giảm: Nếu chức năng bơm máu của tim (thất trái) bị suy yếu do thiếu máu kéo dài.
- Hẹp/tắc thân chung động mạch vành: Thân chung động mạch vành là động mạch chính cung cấp máu cho phần lớn thất trái. Hẹp hoặc tắc nghẽn ở vị trí này có thể gây ra hậu quả nghiêm trọng.
- Đặt stent mạch vành thất bại hoặc tái hẹp sau đặt stent: Trong trường hợp can thiệp mạch vành không thành công hoặc động mạch bị hẹp trở lại sau khi đã đặt stent.
- Phẫu thuật cấp cứu trong nhồi máu cơ tim: Khi can thiệp mạch vành không khả thi hoặc không hiệu quả trong tình huống nhồi máu cơ tim cấp tính.
Lưu ý quan trọng: Phẫu thuật bắc cầu chủ vành giúp cải thiện lưu lượng máu đến tim, nhưng không giải quyết được nguyên nhân gốc rễ của bệnh mạch vành, đó là tình trạng xơ vữa động mạch. Do đó, sau phẫu thuật, bạn vẫn cần phải thay đổi lối sống và tiếp tục điều trị các bệnh nền như tăng huyết áp, rối loạn lipid máu (mỡ máu), và tiểu đường. (Tham khảo: acc.org)
3. Người bệnh cần chuẩn bị gì cho cuộc mổ?
Để chuẩn bị tốt nhất cho phẫu thuật, bác sĩ sẽ hướng dẫn bạn chi tiết về những việc cần làm:
- Bỏ thuốc lá: Ngừng hút thuốc lá ít nhất 1 tháng trước phẫu thuật. Hút thuốc lá làm tăng nguy cơ biến chứng và làm chậm quá trình phục hồi.
- Ngưng thuốc chống ngưng tập tiểu cầu: Các thuốc như aspirin, clopidogrel (Plavix) cần được ngưng trước phẫu thuật từ 3-7 ngày theo chỉ định của bác sĩ để giảm nguy cơ chảy máu trong và sau phẫu thuật.
- Nhập viện trước 2 ngày: Bạn sẽ cần nhập viện trước phẫu thuật khoảng 2 ngày để thực hiện các xét nghiệm tiền phẫu như chụp X-quang, xét nghiệm máu, điện tâm đồ, và các đánh giá cần thiết khác.
- Sắp xếp nghỉ ngơi: Bạn cần sắp xếp thời gian nghỉ ngơi từ 4-6 tuần sau phẫu thuật để cơ thể có thời gian hồi phục.
- Thảo luận và ký cam kết: Bác sĩ sẽ giải thích rõ về tình trạng bệnh, lý do cần phẫu thuật, các rủi ro có thể xảy ra, và những điều cần tuân thủ sau phẫu thuật. Bạn và gia đình sẽ ký giấy cam đoan phẫu thuật sau khi đã hiểu rõ mọi thông tin.
4. Các bước thực hiện phẫu thuật:
- Tư thế: Bệnh nhân nằm ngửa trên bàn mổ, hai tay xuôi theo thân mình (nếu lấy động mạch quay, tay lấy mạch sẽ được dạng ra). Một gối nhỏ được đặt sau vai để giúp mở rộng vùng ngực.
- Vô cảm: Bệnh nhân được gây mê nội khí quản để đảm bảo không cảm thấy đau đớn trong suốt quá trình phẫu thuật. Các ống thông được đặt để theo dõi huyết áp, nhịp tim và các chỉ số sinh tồn khác.
- Kỹ thuật: Tùy thuộc vào tình trạng cụ thể của từng bệnh nhân, mức độ tổn thương và số lượng mạch vành bị ảnh hưởng, bác sĩ phẫu thuật có thể lựa chọn một trong hai phương pháp sau:
- Mổ tim đập: Phẫu thuật được thực hiện trong khi tim vẫn đang đập. Phương pháp này có thể giảm thiểu các biến chứng liên quan đến việc sử dụng máy tim phổi nhân tạo.
- Mổ tim ngừng đập với máy tim phổi nhân tạo: Tim sẽ được làm ngừng đập tạm thời và máu sẽ được lưu thông qua máy tim phổi nhân tạo. Phương pháp này cho phép phẫu thuật viên thực hiện các thao tác chính xác hơn trên tim.
5. Ngay sau phẫu thuật
Sau khi phẫu thuật kết thúc, bạn sẽ được chuyển đến khoa hồi sức tích cực (ICU). Tại đây, bạn sẽ được theo dõi sát sao và chăm sóc đặc biệt:
- Bạn sẽ tiếp tục được duy trì trạng thái gây mê cho đến khi ổn định.
- Các bác sĩ và điều dưỡng sẽ giúp bạn tỉnh mê dần dần, cai máy thở, và điều chỉnh các thuốc hỗ trợ tim mạch.
- Các ống dẫn lưu sẽ được đặt để loại bỏ dịch thừa từ lồng ngực.
Thời gian lưu lại ICU thường kéo dài từ 1-2 ngày, tùy thuộc vào tình trạng phục hồi của bạn.
6. Ra khỏi khoa hồi sức tích cực
Khi tình trạng của bạn đã ổn định, bạn sẽ được chuyển từ khoa hồi sức tích cực về phòng bệnh thường. Tại đây, bạn sẽ tiếp tục được điều trị và theo dõi cho đến khi đủ điều kiện xuất viện:
- Bạn sẽ được hướng dẫn các bài tập phục hồi chức năng để cải thiện sức mạnh và sự linh hoạt.
- Bác sĩ sẽ điều chỉnh các thuốc điều trị và hướng dẫn bạn cách sử dụng chúng một cách chính xác.
- Thời gian nằm viện sau khi chuyển khỏi ICU thường là 4-6 ngày.
Thời gian hồi phục hoàn toàn sau phẫu thuật bắc cầu chủ vành có thể kéo dài từ 6-12 tuần. Sau thời gian này, bạn có thể trở lại làm việc, tập thể thao và lái xe, theo hướng dẫn của bác sĩ.
7. Các mô tả bình thường sau phẫu thuật
Sau phẫu thuật bắc cầu động mạch chủ - động mạch vành, bạn có thể gặp phải một số triệu chứng sau đây. Đừng lo lắng, đây là những phản ứng bình thường của cơ thể trong quá trình hồi phục:
- Khó chịu hoặc ngứa ở vết mổ: Vết mổ có thể cảm thấy khó chịu, ngứa hoặc đau nhẹ. Bạn có thể dùng thuốc giảm đau theo chỉ định của bác sĩ.
- Sưng nơi lấy mạch ghép: Vùng da nơi lấy động mạch hoặc tĩnh mạch để làm cầu nối có thể bị sưng, bầm tím. Tình trạng này sẽ giảm dần theo thời gian.
- Đau cơ, đau vai, lưng: Do nằm lâu trên bàn mổ và ít vận động trong thời gian đầu, bạn có thể bị đau nhức cơ bắp, đặc biệt là ở vai và lưng.
- Mệt mỏi, thay đổi tâm trạng: Bạn có thể cảm thấy mệt mỏi, uể oải và dễ thay đổi tâm trạng trong giai đoạn hồi phục.
- Khó ngủ, chán ăn: Một số người bệnh có thể gặp khó khăn trong việc ngủ hoặc cảm thấy chán ăn sau phẫu thuật.
- Táo bón: Thuốc giảm đau và việc ít vận động có thể gây ra táo bón.
- Đau ngực: Đau ngực xung quanh chỗ mổ xương ức là triệu chứng thường gặp, đặc biệt là ở những người được phẫu thuật bằng phương pháp mổ mở truyền thống.
Thông thường, các triệu chứng này sẽ giảm dần và biến mất sau 4-6 tuần. Nếu bạn cảm thấy quá khó chịu hoặc lo lắng, hãy liên hệ với bác sĩ để được tư vấn.
8. Cuộc sống của bệnh nhân sau mổ bắc cầu chủ vành
Phẫu thuật bắc cầu chủ vành giúp cải thiện lưu lượng máu đến tim, nhưng bạn vẫn cần phải tiếp tục chăm sóc sức khỏe để duy trì kết quả lâu dài:
- Uống thuốc theo chỉ định: Bạn cần tiếp tục uống các thuốc điều trị bệnh nền như thuốc chống đông máu (aspirin, clopidogrel), thuốc hạ mỡ máu (statin), thuốc hạ huyết áp, thuốc điều trị tiểu đường, theo đúng chỉ định của bác sĩ.
- Thay đổi lối sống:
- Bỏ thuốc lá: Đây là việc quan trọng nhất bạn cần làm để bảo vệ sức khỏe tim mạch.
- Ăn giảm mỡ, giảm muối: Hạn chế ăn các loại thực phẩm chứa nhiều chất béo bão hòa, cholesterol và muối. Thay vào đó, hãy ăn nhiều rau xanh, trái cây và ngũ cốc nguyên hạt.
- Kiểm soát cân nặng: Duy trì cân nặng hợp lý giúp giảm gánh nặng cho tim.
- Tập thể dục đều đặn: Tập thể dục thường xuyên giúp cải thiện sức khỏe tim mạch, tăng cường sức mạnh cơ bắp và giảm căng thẳng.
- Giảm stress: Tìm cách giảm căng thẳng trong cuộc sống, chẳng hạn như tập yoga, thiền, hoặc tham gia các hoạt động giải trí.
9. Ưu điểm của Phẫu thuật bắc cầu động mạch chủ - động mạch vành
Phẫu thuật bắc cầu động mạch chủ - động mạch vành mang lại nhiều lợi ích cho bệnh nhân mắc bệnh mạch vành:
- Tạo đường đi mới cho máu đến tim: Phẫu thuật giúp máu lưu thông dễ dàng hơn đến các vùng cơ tim bị thiếu máu, cải thiện chức năng tim và giảm các triệu chứng đau ngực, khó thở.
- Giảm/hết đau ngực ở 95% bệnh nhân: Theo nhiều nghiên cứu, khoảng 95% bệnh nhân sau phẫu thuật bắc cầu chủ vành sẽ giảm hoặc hết hẳn các cơn đau thắt ngực.
- Phục hồi sức khỏe nhanh chóng, hoạt động thể chất gần như bình thường: Sau khi hồi phục hoàn toàn, bạn có thể trở lại cuộc sống năng động và tham gia các hoạt động thể chất yêu thích.
- Giảm thời gian nằm viện, phục hồi nhanh và tránh tác dụng phụ của máy tuần hoàn ngoài cơ thể: Nếu bạn không có quá nhiều stent đã được đặt trước đó hoặc bệnh tình chưa quá nặng, bạn có thể được phẫu thuật bằng phương pháp mổ tim đập, giúp giảm thời gian nằm viện, phục hồi nhanh hơn và tránh được các tác dụng phụ của máy tuần hoàn ngoài cơ thể.
Hy vọng những thông tin trên sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về phẫu thuật bắc cầu động mạch chủ - động mạch vành. Nếu bạn có bất kỳ câu hỏi nào, đừng ngần ngại hỏi bác sĩ của mình.