Siêu âm tim: Kỹ thuật chẩn đoán không xâm lấn, an toàn và phổ biến
Siêu âm tim là một phương pháp chẩn đoán hình ảnh không xâm lấn, an toàn và được sử dụng rộng rãi trong việc xác định các bất thường của tim. Theo Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ (AHA), siêu âm tim là một công cụ quan trọng để đánh giá cấu trúc và chức năng tim ở cả người lớn và trẻ em.
1. Siêu âm tim là gì?
- Định nghĩa: Siêu âm tim là một kỹ thuật thăm dò không xâm lấn, sử dụng sóng siêu âm để xác định các bất thường trong cấu trúc và chức năng của tim. Đây là một phương pháp chẩn đoán hình ảnh quan trọng trong tim mạch học.
- Nguyên lý: Trong quá trình thực hiện siêu âm tim, sóng siêu âm được phát ra, truyền vào và dội ra từ trái tim của bạn, tạo ra hình ảnh chuyển động của nó trên màn hình. Điều này cho phép bác sĩ quan sát giải phẫu của tim từ nhiều góc độ khác nhau và theo dõi nhịp tim của bạn. Theo Mayo Clinic, siêu âm tim có thể giúp bác sĩ phát hiện các vấn đề về van tim, cơ tim, các buồng tim và các mạch máu lớn.
- Phân loại theo nguyên lý:
- Siêu âm 1 chiều (M-mode): Là hình thức thăm dò các thành phần giải phẫu của tim, thường được sử dụng để đo kích thước các buồng tim và độ dày thành tim.
- Siêu âm 2 chiều (2D): Nhằm mục đích nhìn rõ những lát cắt về mặt giải phẫu của tim. Những hình ảnh này gần giống như giải phẫu thực sự, giúp bác sĩ đánh giá chính xác hơn về cấu trúc tim.
- Siêu âm Doppler: Giúp khảo sát những biến đổi về mặt hình thái, chức năng cũng như huyết động học của tim. Siêu âm Doppler có thể đo tốc độ dòng máu và áp lực trong tim, giúp phát hiện các vấn đề về lưu thông máu.
- Phân loại theo vị trí:
- Siêu âm qua thành ngực (Transthoracic echocardiography - TTE): Đây là kỹ thuật siêu âm tim phổ biến nhất. Đầu dò được đặt ở bên ngoài thành ngực. Sau đó, bác sĩ sẽ bôi gel lên ngực nhằm giúp sóng âm truyền đi tốt hơn. Đầu dò sẽ sử dụng sóng siêu âm qua ngực và tạo ra hình ảnh của tim trên màn hình máy tính kết nối.
- Siêu âm tim qua thực quản (Transesophageal echocardiography - TEE): Phương pháp này ít được sử dụng hơn siêu âm qua thành ngực. Bác sĩ sẽ dùng một đầu dò mỏng hơn gắn vào đầu của ống nội soi. Ống này sẽ được đưa vào thực quản giúp bác sĩ khảo sát tốt hơn các chi tiết của tim từ phía sau. Theo Cleveland Clinic, TEE cung cấp hình ảnh rõ nét hơn về tim so với TTE, đặc biệt là các cấu trúc ở phía sau tim.
- Vai trò của siêu âm tim: Kỹ thuật siêu âm tim đóng vai trò quan trọng trong việc tầm soát và chẩn đoán tình trạng sức khỏe tim mạch của người bệnh, giúp:
- Cung cấp những thông tin chính xác về hình thể của tim như kích thước của các buồng tim, tình trạng của các van tim, chiều dày thành thất…
- Cung cấp thông tin về chức năng nhĩ trái, nhĩ phải, chức năng thất trái, thất phải (trong đó, vai trò đánh giá chức năng thất trái là quan trọng nhất và có nhiều ứng dụng nhất trong việc tầm soát và điều trị bệnh lý tim mạch). Theo ACC, đánh giá chức năng thất trái là rất quan trọng trong việc quản lý bệnh nhân suy tim.
2. Các mặt cắt cơ bản trong siêu âm tim thành ngực
- Mặt cắt dưới sườn (Subcostal view):
- Vị trí: Đầu dò vuông góc với thành bụng ở vị trí dưới mũi kiếm xương ức, chỉ điểm hướng sang bên trái.
- Đánh giá: Mặt cắt dưới sườn cho định hướng về sắp xếp của tạng trong ổ bụng, giúp đánh giá 4 buồng tim của bệnh nhân. Mặt cắt này đặc biệt hữu ích khi bệnh nhân khó thực hiện các mặt cắt khác do bệnh phổi hoặc béo phì.
- Mặt cắt cạnh ức (Parasternal view):
- Đánh giá: Tiến hành thăm dò các vị trí mặt cắt cạnh ức giúp đánh giá thất trái, so sánh kích thước các buồng tim và định khu tràn dịch màng tim, phân biệt tràn dịch màng tim và tràn dịch màng phổi.
- Mặt cắt cạnh ức trục ngắn (Parasternal short-axis view):
- Cách thực hiện: Thăm dò vị trí mặt cắt cạnh ức trục ngắn giúp thu được hình ảnh bằng cách xoay đầu dò một góc 90 độ thuận chiều kim đồng hồ, sau đó quét đầu dò từ đáy tim lên đến mỏm tim để thu được các mặt cắt ngang khác nhau.
- Mặt cắt từ mỏm (Apical view):
- Đánh giá: Tiến hành thăm dò mặt cắt từ mỏm được nhận xét là sẽ khó hơn nhưng kỹ thuật này có tác dụng trong so sánh kích thước buồng thất và là cửa sổ tốt nhất nhằm đánh giá những bất thường về vận động ở vùng vách liên thất và thành tim. Theo ASE, mặt cắt từ mỏm là quan trọng để đánh giá chức năng tâm thu thất trái.
3. Những điều cần biết khi siêu âm tim
- Chuẩn bị:
- Siêu âm tim thường (qua thành ngực): Bạn vẫn có thể ăn uống hoàn toàn bình thường trước khi thực hiện siêu âm.
- Siêu âm tim qua thực quản hoặc siêu âm gắng sức: Bác sĩ sẽ yêu cầu bạn nhịn ăn trong vài giờ trước khi siêu âm.
- Quy trình:
- Bạn sẽ nằm trên giường và kéo áo lên cao.
- Sau đó, bác sĩ sẽ bôi một loại gel đặc biệt trên phần ngực của bạn để tăng khả năng dẫn truyền sóng âm thanh và loại bỏ không khí giữa da và bộ chuyển đổi (bộ chuyển đổi là một thiết bị nhỏ bằng nhựa gửi và nhận sóng âm thanh).
- Bác sĩ sẽ di chuyển đầu dò qua lại trên ngực và sóng âm thanh tạo ra hình ảnh của tim được ghi lại trên một màn hình máy tính.
- Nếu thực hiện siêu âm tim qua thực quản, bạn sẽ được gây tê bằng ống xịt hoặc uống thuốc an thần nhằm giúp cho đầu dò đưa vào thực quản dễ dàng hơn. Sau đó, ống nội soi được đưa vào họng của bạn. Bác sĩ sẽ đẩy ống rò xuống sâu phần thực quản và chụp ảnh buồng tim bên phải và bên trái.
- An toàn: Cho đến nay, chưa có ghi nhận nào về tác dụng phụ của siêu âm tim, do đó, đây vẫn là phương pháp chẩn đoán hình ảnh an toàn và được sử dụng khá phổ biến. Siêu âm tim là kỹ thuật không xâm lấn nên bệnh nhân không hề cảm thấy đau đớn khi thực hiện.
- Ưu điểm: Không xâm lấn, không gây đau đớn và an toàn cho người bệnh.
- Thiết bị: Một trong số đó là máy siêu âm Logig E9 của GE Healthcare có đầy đủ options, các đầu dò có độ phân giải HD cho hình ảnh rõ nét, đánh giá chính xác tổn thương.
- Đội ngũ: Bên cạnh đó, đội ngũ các y, bác sĩ giàu kinh nghiệm sẽ hỗ trợ phần nhiều trong việc chẩn đoán và phát hiện sớm những dấu hiệu bất thường của cơ thể nhằm đưa ra phương pháp điều trị kịp thời.