Bệnh Cơ Tim Chu Sinh (BCTCS): Tất Tần Tật Những Điều Bạn Cần Biết
Bệnh cơ tim chu sinh (BCTCS) là một thể của bệnh cơ tim giãn nở, với biểu hiện suy tim không rõ nguyên nhân, xảy ra vào tháng cuối của thai kỳ hoặc trong thời gian 5 tháng sau sinh. Đây là một tình trạng nghiêm trọng có thể ảnh hưởng đến sức khỏe của cả mẹ và bé.
Tần Suất và Tỷ Lệ Tử Vong
- Tần suất: BCTCS xảy ra ở khoảng 1/2889 sản phụ sinh sống ở Hoa Kỳ [Nguồn: AHA Journals]. Tỷ lệ này có sự khác biệt đáng kể giữa các nhóm dân tộc và khu vực địa lý. Ví dụ, bệnh gặp nhiều hơn ở phụ nữ Mỹ gốc Phi, và đặc biệt cao ở Haiti (1/300), cao gấp gần 10 lần so với ở Mỹ. Nguyên nhân của sự khác biệt này vẫn chưa được làm rõ.
- Tỷ lệ tử vong: Tỷ lệ tử vong do BCTCS có thể dao động đáng kể, từ gần 50% tại Haiti đến 0-5% tại Hoa Kỳ. Sự khác biệt này có thể liên quan đến điều kiện kinh tế xã hội, khả năng tiếp cận dịch vụ y tế và chất lượng chăm sóc y tế.
1. Ai Có Nguy Cơ Mắc Bệnh Cơ Tim Chu Sinh?
Cho đến nay, mặc dù có nhiều nghiên cứu, việc xác định chính xác bệnh nguyên và cơ chế bệnh sinh của bệnh cơ tim chu sinh vẫn còn là một thách thức. Người ta cho rằng một chuỗi phản ứng viêm khởi phát quá trình tổn thương cơ tim, gây hoại tử, xơ hóa và chết theo chương trình, dẫn đến giảm sức co bóp của cơ tim và gây ra suy tim.
Dù có nhiều giả thuyết, hai nguyên nhân được cho là có mối liên hệ nhiều nhất là:
- Sự thay đổi hormone do quá trình mang thai: Đặc biệt là hormone prolactin, có vai trò quan trọng trong việc sản xuất sữa mẹ. Tuy nhiên, sự thay đổi nồng độ prolactin trong thai kỳ có thể gây ra những tác động tiêu cực lên cơ tim ở một số phụ nữ.
- Viêm cơ tim do virus: Một số loại virus có thể gây viêm cơ tim, dẫn đến tổn thương và suy giảm chức năng tim.
Các yếu tố nguy cơ (theo Demakis và cộng sự):
- Đẻ nhiều lần, đa thai: Việc mang thai và sinh nở nhiều lần có thể gây thêm gánh nặng cho tim.
- Mẹ lớn tuổi: BCTCS thường gặp hơn ở phụ nữ trên 30 tuổi.
- Tiền sản giật, tăng huyết áp thai kỳ: Các biến chứng thai kỳ này có thể làm tăng nguy cơ mắc BCTCS.
- Chủng tộc Mỹ gốc Phi: Phụ nữ Mỹ gốc Phi có nguy cơ mắc BCTCS cao hơn so với các chủng tộc khác.
- Dinh dưỡng kém, nghiện rượu: Chế độ dinh dưỡng không đầy đủ và việc sử dụng rượu bia có thể làm suy yếu cơ tim.
2. Triệu Chứng Của Bệnh Cơ Tim Chu Sinh Là Gì?
Trong đa số các trường hợp, khoảng 82% số ca được phát hiện trong vòng 3 tháng sau sinh (45% phát hiện bệnh ở tuần đầu tiên, 75% ở tháng đầu tiên sau sinh), chỉ khoảng 7% trường hợp phát hiện bệnh vào tháng cuối thai kỳ.
Giống như hội chứng suy tim nói chung, suy tim do BCTCS có đầy đủ các triệu chứng lâm sàng của một bệnh cảnh suy tim, bao gồm:
- Giới hạn hoạt động thể lực, khó thở, hụt hơi (90%): Đây là những triệu chứng phổ biến nhất, do tim không đủ khả năng bơm máu để đáp ứng nhu cầu của cơ thể.
- Phù mắt cá chân (62%): Do ứ dịch trong cơ thể.
- Ho khi nằm đầu thấp: Do ứ dịch ở phổi.
- Nhịp tim nhanh, hồi hộp (60%): Tim cố gắng bù đắp cho việc giảm khả năng bơm máu bằng cách tăng nhịp tim.
Một vấn đề khó khăn là các triệu chứng như khó thở, phù ngoại biên và nhịp tim nhanh có thể gặp ở một phụ nữ mang thai bình thường, đặc biệt trong những tháng cuối của thai kỳ. Điều này có thể dẫn đến việc bệnh nhân BCTCS phát hiện bệnh muộn và là một thách thức cho bác sĩ sản khoa, thậm chí bác sĩ tim mạch, khi đặt vấn đề chẩn đoán suy tim ở những bệnh nhân trong tam cá nguyệt thứ 3 của thai kỳ. Việc chẩn đoán BCTCS sẽ dễ dàng hơn khi bệnh nhân xuất hiện triệu chứng suy tim ở giai đoạn sau sinh.
3. Bệnh Cơ Tim Chu Sinh Được Chẩn Đoán Như Thế Nào?
Nếu bác sĩ nghi ngờ bạn mắc BCTCS, họ có thể yêu cầu bạn thực hiện một số xét nghiệm để xác định chẩn đoán, bao gồm:
- Điện tim (ECG): Để đánh giá hoạt động điện của tim.
- Các dấu ấn sinh học (BNP, NT-Pro BNP, Troponin I): Các chất này được giải phóng vào máu khi tim bị tổn thương.
- Siêu âm tim (Echocardiography): Để đánh giá cấu trúc và chức năng của tim.
- MRI tim (Cardiac MRI): Để có hình ảnh chi tiết hơn về tim.
Tiêu chuẩn chẩn đoán (cần đáp ứng cả 4 tiêu chuẩn):
- Xuất hiện triệu chứng suy tim trong giai đoạn chu sản: 1 tháng cuối trước sinh hoặc trong vòng 5 tháng sau sinh.
- Không có bằng chứng của bệnh suy tim trước đó cho đến khi phát hiện bệnh.
- Không có một nguyên nhân bệnh lý nào khác được xác định là có khả năng gây suy tim.
- Tiêu chuẩn siêu âm tim: Phân suất tống máu (EF) ≤ 45%, hoặc phân suất co rút thất trái < 30%, và đường kính thất trái cuối tâm trương ≥ 2.7 cm/m2.
4. Có Những Lựa Chọn Điều Trị Nào Cho Bệnh Nhân Bệnh Cơ Tim Chu Sinh?
4.1. Điều trị suy tim trong thời gian mang thai
- Hạn chế dịch: Uống ít hơn 2 lít nước mỗi ngày.
- Hạn chế muối: Ăn ít hơn 2-4 gram muối mỗi ngày.
- Hạn chế gắng sức: Tránh các hoạt động thể chất quá sức.
- Các thuốc có thể được sử dụng:
- Digoxin: Giúp kiểm soát nhịp tim.
- Beta-blockers: Giúp giảm nhịp tim và huyết áp.
- Lợi tiểu quai: Giúp loại bỏ dịch thừa ra khỏi cơ thể.
- Hydralazine: Giúp giãn mạch máu.
- Nitrates: Giúp giãn mạch máu và giảm áp lực lên tim.
- Các thuốc này được coi là an toàn và là những thuốc chính được sử dụng để điều trị suy tim cho sản phụ.
- Thuốc ức chế men chuyển (ACE) và ức chế thụ thể AT1 (ARBs): Chống chỉ định trong thời gian mang thai vì có thể gây ra dị dạng thai nhi.
4.2. Điều trị suy tim sau sinh
Về cơ bản, điều trị giống như điều trị giai đoạn trước sinh, chỉ khác là có thể bổ sung nhóm ức chế men chuyển (ACE inhibitors) và chẹn thụ thể angiotensin II (ARBs) - nhóm thuốc có khả năng cải thiện tỷ lệ tử vong cho bệnh nhân suy tim có chức năng thất trái suy giảm. Thuốc captopril và enalapril thường được chọn lựa nếu bệnh nhân cho con bú vì những thuốc này bài tiết ít qua sữa mẹ.
Trong một số trường hợp nặng hiếm gặp, cần phải phẫu thuật để cấy ghép dụng cụ hỗ trợ tim hoặc thực hiện ghép tim.
5. Bệnh Cơ Tim Chu Sinh Ảnh Hưởng Đến Tôi Về Lâu Dài Như Thế Nào?
May mắn thay, hầu hết phụ nữ bị BCTCS sẽ phục hồi một phần hoặc hoàn toàn chức năng tim. Tuy nhiên, bạn cần theo dõi sát và tái khám đúng theo lịch hẹn của bác sĩ.
Nếu bạn có dự định mang thai một lần nữa, bạn nên đến khám và tư vấn với bác sĩ để đánh giá nguy cơ của bạn. Nếu siêu âm tim cho thấy chức năng tim vẫn giảm, thì việc mang thai tiếp theo không được khuyến khích, vì việc mang thai có thể khiến tình trạng suy tim trở nên trầm trọng hơn, thậm chí cần phải ghép tim hoặc gây tử vong. Ngay cả những bệnh nhân được siêu âm tim cho thấy tim của họ đã hồi phục hoàn toàn sau khi mang thai lần đầu cũng có thể bị suy tim tiến triển nếu họ mang thai lần tiếp theo.
Do đó, bạn nên được đánh giá kỹ lưỡng bởi bác sĩ tim mạch và thảo luận chi tiết về những nguy cơ khi mang thai cho cả mẹ và con (thai kỳ nguy cơ cao) trước khi thụ thai.