Bệnh Mạch Vành: Hiểu rõ và Phòng ngừa
Bệnh mạch vành là tình trạng máu đến tim không được đáp ứng đầy đủ do lòng mạch nuôi tim bị hẹp hoặc tắc nghẽn, chủ yếu do xơ vữa động mạch. Đây là một trong những căn nguyên gây tử vong hàng đầu trong các bệnh lý tim mạch. Theo thống kê của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), bệnh tim mạch là nguyên nhân gây tử vong số 1 trên toàn cầu, và bệnh mạch vành chiếm phần lớn trong số đó.
1. Dấu hiệu nhận biết bệnh mạch vành
- Đau thắt ngực: Triệu chứng điển hình nhất của bệnh mạch vành là đau thắt ngực trái.
- Cảm giác đau: Thường xảy ra khi xúc động, nhiễm lạnh hoặc gắng sức. Bệnh nhân cảm thấy đau như ai đó bóp vặn, xoắn trong tim.
- Hướng lan: Đau có thể lan sang hàm, qua cẳng tay, vai, hoặc thậm chí ra sau lưng hoặc vùng cột sống.
- Thời gian: Thường thì khi người bệnh được nghỉ ngơi, cơn đau chỉ kéo dài từ 5-10 phút rồi tự hết. Nếu cơn đau kéo dài trên 15 phút, khả năng cao là do nhồi máu cơ tim.
- Vị trí đau: Vùng tim, sau xương ức hoặc giữa ngực là những vị trí thường gặp.
- Phân loại đau thắt ngực:
- Ổn định: Xảy ra do mảng xơ vữa khiến lòng động mạch vành bị hẹp. Tình trạng này sẽ xuất hiện lặp đi lặp lại khi người bệnh gắng sức hoặc trong cùng một hoàn cảnh nhất định. Theo ACC/AHA, đau thắt ngực ổn định thường có thể dự đoán được và giảm khi nghỉ ngơi hoặc dùng nitroglycerin.
- Không ổn định: Có thể xảy ra kể cả khi bệnh nhân nghỉ ngơi hoặc gắng sức, và không đỡ khi đã ngừng gắng sức. Đau thắt ngực không ổn định rất nguy hiểm vì dễ chuyển thành nhồi máu cơ tim nếu không được xử trí kịp thời. Đây là một tình trạng cấp cứu và cần được can thiệp ngay lập tức.
- Các dấu hiệu khác:
- Một số trường hợp mắc bệnh mạch vành không có dấu hiệu đau thắt ngực, đặc biệt ở người già, bệnh nhân tiểu đường, hoặc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính. Ở những đối tượng này, biểu hiện thường gặp là cảm giác mệt mỏi hoặc khó thở khi gắng sức. Điều này có thể dẫn đến chẩn đoán chậm trễ cho đến khi bệnh tiến triển thành nhồi máu cơ tim.
Lưu ý: Cần đi khám ngay khi có cơn đau thắt ngực, đặc biệt nếu cơn đau kéo dài hoặc có các triệu chứng đi kèm như khó thở, vã mồ hôi, chóng mặt.
2. Nguyên nhân gây bệnh mạch vành
- Xơ vữa động mạch: Nguyên nhân chính gây bệnh mạch vành là sự lắng đọng các chất béo như cholesterol tạo thành mảng xơ vữa dọc thành mạch. Sự lắng đọng này dày lên làm hẹp, thậm chí tắc nghẽn động mạch. Động mạch vành cung cấp máu giàu oxy đến cơ tim, do đó tắc nghẽn có thể dẫn đến nhồi máu cơ tim hoặc tử vong nếu không được điều trị.
- Các yếu tố nguy cơ: Khả năng bị xơ vữa gây hẹp động mạch vành tăng lên do nhiều yếu tố.
- Không thay đổi được:
- Tuổi cao: Nguy cơ mắc bệnh tăng theo tuổi.
- Giới tính nam: Nam giới có nguy cơ cao hơn nữ giới (gấp 2-3 lần).
- Tiền sử gia đình: Gia đình có người mắc bệnh động mạch vành.
- Chủng tộc: Một số chủng tộc có nguy cơ cao hơn.
- Thay đổi được:
- Hút thuốc lá: Gây tổn thương thành mạch, tăng nguy cơ hình thành mảng xơ vữa.
- Béo phì: Tăng cholesterol và các chất béo có hại trong máu.
- Ít vận động: Làm giảm lưu thông máu, tăng nguy cơ béo phì và các bệnh tim mạch.
- Tăng huyết áp: Gây áp lực lên thành mạch, thúc đẩy quá trình xơ vữa.
- Lo lắng, căng thẳng: Có thể làm tăng huyết áp và nhịp tim.
- Đái tháo đường: Làm tổn thương mạch máu, tăng nguy cơ xơ vữa.
- Rối loạn mỡ máu: Tăng cholesterol và triglyceride, giảm HDL (cholesterol tốt).
- Không thay đổi được:
Phòng bệnh hơn chữa bệnh: Xác định và kiểm soát các yếu tố nguy cơ là biện pháp quan trọng để phòng ngừa bệnh mạch vành. Cố gắng tạo ra một cuộc sống với ít yếu tố nguy cơ nhất có thể.
3. Cách ngăn ngừa bệnh mạch vành
- Chế độ ăn uống:
- Tăng cường rau quả, cá: Cung cấp vitamin, khoáng chất và omega-3 tốt cho tim mạch.
- Hạn chế cholesterol và mỡ bão hòa: Giảm nguy cơ hình thành mảng xơ vữa.
- Giảm muối: Kiểm soát huyết áp.
- Hạn chế đồ ngọt: Kiểm soát đường huyết và cân nặng.
- Không nên ăn phủ tạng động vật: Chứa nhiều cholesterol.
- Lối sống:
- Duy trì cân nặng hợp lý: Giảm nguy cơ béo phì và các bệnh liên quan.
- Tập thể dục thường xuyên: Tăng cường lưu thông máu, cải thiện sức khỏe tim mạch.
- Không hút thuốc: Bỏ thuốc lá là một trong những biện pháp quan trọng nhất để bảo vệ tim mạch.
- Hạn chế rượu bia và chất kích thích: Uống quá nhiều rượu bia có thể làm tăng huyết áp và gây hại cho tim.
- Tránh căng thẳng: Tìm cách giảm căng thẳng như tập yoga, thiền, hoặc tham gia các hoạt động giải trí.
- Kiểm tra sức khỏe định kỳ: Phát hiện sớm các yếu tố nguy cơ và bệnh lý liên quan.
- Điều trị các bệnh lý liên quan: Tăng huyết áp, đái tháo đường, béo phì cần được kiểm soát tốt.
- Tuân thủ điều trị của bác sĩ (nếu đã mắc bệnh): Uống thuốc đúng liều, tái khám đúng hẹn.
Đối tượng cần khám sàng lọc:
- Người có tiền sử tăng huyết áp, tiểu đường, rối loạn lipid máu, hút thuốc lá, béo phì.
- Người có tiền sử gia đình (bố mẹ, anh chị em ruột) mắc bệnh mạch vành.
- Người cao tuổi.
Bài viết tham khảo nguồn: Hội Tim mạch học Việt Nam
Lưu ý quan trọng: Bài viết này chỉ mang tính chất tham khảo và không thay thế cho lời khuyên của bác sĩ. Nếu bạn có bất kỳ lo ngại nào về sức khỏe tim mạch, hãy đến gặp bác sĩ để được tư vấn và điều trị kịp thời.