Xơ vữa động mạch vành: Hiểu rõ và phòng ngừa
Xơ vữa mạch máu là bệnh lý rất thường gặp trong cuộc sống hiện đại. Trong đó, xơ vữa mạch vành tim là một trong các tổn thương đáng sợ nhất của tình trạng này. Khi đó, dòng máu nuôi tim bị hạn chế, tim bị thiếu máu cục bộ, giảm khả năng co bóp, gây nhiều hậu quả nghiêm trọng như nhồi máu cơ tim, suy tim và thậm chí là đột tử.
1. Xơ vữa động mạch vành là gì?
- Định nghĩa: Xơ vữa động mạch là một bệnh lý mạn tính, tiến triển chậm, đặc trưng bởi sự tích tụ các chất béo, cholesterol, canxi và các chất khác trên thành động mạch. Sự tích tụ này tạo thành các mảng xơ vữa, làm dày và cứng thành mạch, đồng thời thu hẹp lòng mạch, gây cản trở dòng máu lưu thông (theo AHA, ACC).
- Xơ vữa động mạch vành: Xảy ra khi quá trình xơ vữa ảnh hưởng đến các động mạch vành - các mạch máu có chức năng cung cấp máu và oxy cho cơ tim. Khi các động mạch vành bị hẹp hoặc tắc nghẽn do mảng xơ vữa, lưu lượng máu đến tim sẽ giảm, gây ra tình trạng thiếu máu cơ tim.
- Hậu quả:
- Thiếu máu cơ tim: Tình trạng cơ tim không nhận đủ oxy và dưỡng chất, gây ra các triệu chứng như đau thắt ngực, khó thở, mệt mỏi.
- Nhồi máu cơ tim: Xảy ra khi một hoặc nhiều nhánh động mạch vành bị tắc nghẽn hoàn toàn, khiến một vùng cơ tim bị hoại tử do thiếu máu kéo dài. Đây là một tình trạng cấp cứu, có thể gây tử vong nếu không được can thiệp kịp thời.
- Suy tim: Xơ vữa động mạch vành kéo dài có thể làm suy yếu chức năng co bóp của tim, dẫn đến suy tim. Suy tim là một hội chứng phức tạp, trong đó tim không thể bơm đủ máu để đáp ứng nhu cầu của cơ thể, gây ra các triệu chứng như khó thở, phù, mệt mỏi.
2. Nguyên nhân gây xơ vữa động mạch vành
Xơ vữa động mạch vành là một bệnh lý đa yếu tố, có liên quan đến nhiều yếu tố nguy cơ khác nhau. Dưới đây là một số nguyên nhân và yếu tố nguy cơ chính:
- Chế độ ăn uống không lành mạnh:
- Nhiều chất béo bão hòa: Có nhiều trong mỡ động vật, thịt đỏ, các sản phẩm từ sữa nguyên kem. Làm tăng cholesterol xấu (LDL-cholesterol) trong máu, thúc đẩy quá trình hình thành mảng xơ vữa.
- Mỡ động vật và chất béo chuyển hóa: Có nhiều trong các loại thức ăn nhanh, đồ chiên rán, bánh kẹo công nghiệp. Làm tăng LDL-cholesterol và giảm cholesterol tốt (HDL-cholesterol), gây hại cho tim mạch.* Béo phì, vòng eo lớn: Thừa cân, béo phì, đặc biệt là béo bụng (vòng eo lớn), thường đi kèm với tình trạng rối loạn chuyển hóa, làm tăng nguy cơ xơ vữa động mạch vành.* Lười vận động: Vận động thường xuyên giúp tăng cường HDL-cholesterol, giảm LDL-cholesterol và duy trì cân nặng hợp lý. Lười vận động làm tăng nguy cơ rối loạn lipid máu và xơ vữa động mạch.
- Hút thuốc lá: Hút thuốc lá gây tổn thương lớp nội mạc mạch máu, làm giảm HDL-cholesterol và tăng LDL-cholesterol, tạo điều kiện cho các mảng xơ vữa hình thành và phát triển.* Tuổi già: Tuổi tác cao làm thay đổi quá trình chuyển hóa lipid, giảm tính đàn hồi của thành mạch, làm tăng nguy cơ xơ vữa động mạch.* Bệnh lý nền:
- Tiểu đường: Làm tăng đường huyết, gây tổn thương mạch máu và rối loạn chuyển hóa lipid, làm tăng nguy cơ xơ vữa động mạch. * Bệnh thận mạn: Gây rối loạn chuyển hóa lipid và tăng huyết áp, làm tăng nguy cơ xơ vữa động mạch. * Suy giáp: Làm giảm chuyển hóa lipid, tăng cholesterol trong máu, làm tăng nguy cơ xơ vữa động mạch.* Tăng huyết áp: Áp lực máu cao làm tổn thương lớp nội mạc mạch máu, tạo điều kiện cho các chất béo và cholesterol bám vào thành mạch, hình thành mảng xơ vữa. (Tham khảo thêm thông tin từ ACC, AHA)
3. Chẩn đoán bệnh xơ vữa động mạch vành như thế nào?
Việc chẩn đoán xơ vữa động mạch vành dựa trên sự kết hợp của các yếu tố:
- Triệu chứng lâm sàng:
- Giảm khả năng gắng sức, nặng ngực, khó thở khi vận động: Đây là những triệu chứng điển hình của thiếu máu cơ tim. Cơn đau thắt ngực thường xuất hiện khi gắng sức (ví dụ: leo cầu thang, đi bộ nhanh) và giảm khi nghỉ ngơi.
- Khó thở ngay cả khi nghỉ ngơi (trong trường hợp nặng): Khi chức năng tim suy giảm nghiêm trọng, người bệnh có thể bị khó thở ngay cả khi không vận động.
- Đau ngực trái dữ dội (nhồi máu cơ tim cấp): Đây là một triệu chứng nguy hiểm, cần được cấp cứu ngay lập tức. Cơn đau thường kéo dài trên 20 phút, không giảm khi nghỉ ngơi và có thể kèm theo các triệu chứng khác như vã mồ hôi, buồn nôn, chóng mặt.* Các phương pháp chẩn đoán:
- Điện tâm đồ (ECG): Ghi lại hoạt động điện của tim, giúp phát hiện các dấu hiệu của thiếu máu cơ tim hoặc nhồi máu cơ tim. * Siêu âm tim: Sử dụng sóng siêu âm để tạo ra hình ảnh của tim, giúp đánh giá chức năng co bóp của tim và phát hiện các bất thường về cấu trúc. * Chụp X-quang tim: Giúp đánh giá kích thước tim và phát hiện các bất thường về phổi, có thể liên quan đến bệnh tim. * Nghiệm pháp gắng sức: Theo dõi điện tâm đồ và các chỉ số khác trong khi người bệnh vận động (ví dụ: đi bộ trên máy chạy bộ) hoặc dùng thuốc kích thích tim, giúp phát hiện tình trạng thiếu máu cơ tim khi gắng sức. * Chụp cắt lớp vi tính động mạch vành (MSCT): Sử dụng tia X để tạo ra hình ảnh chi tiết của các động mạch vành, giúp xác định vị trí và mức độ hẹp của các mảng xơ vữa. * Chụp mạch vành can thiệp: Là một thủ thuật xâm lấn, trong đó một ống thông nhỏ được đưa vào động mạch vành qua đường động mạch ở bẹn hoặc cổ tay. Thuốc cản quang được bơm vào động mạch vành để hiển thị rõ hình ảnh của các mạch máu này trên phim X-quang. Chụp mạch vành can thiệp không chỉ giúp chẩn đoán xơ vữa động mạch vành mà còn cho phép can thiệp trực tiếp để nong rộng hoặc đặt stent vào các động mạch bị hẹp. (Tham khảo thêm thông tin từ Mayo Clinic)
4. Khám xơ vữa động mạch vành ở đâu thì tốt?
Để được chẩn đoán và điều trị xơ vữa động mạch vành một cách tốt nhất, bạn nên đến khám tại các bệnh viện hoặc trung tâm tim mạch uy tín, có đội ngũ bác sĩ chuyên khoa giàu kinh nghiệm và trang thiết bị hiện đại. Bạn có thể tham khảo một số địa chỉ sau:
- Tại Hà Nội: Bệnh viện Tim Hà Nội, Viện Tim mạch Quốc gia (Bệnh viện Bạch Mai), Bệnh viện Đại học Y Hà Nội…* Tại TP. Hồ Chí Minh: Viện Tim TP. Hồ Chí Minh, Bệnh viện Chợ Rẫy, Bệnh viện Đại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh… Ngoài ra, bạn cũng có thể tìm kiếm thông tin và tư vấn từ các bác sĩ tim mạch trên các trang web chuyên về tim mạch như timmachhoc.com hoặc vnah.org.vn.