Insulin và Liệu Pháp Insulin trong Điều Trị Tiểu Đường
Insulin hiện nay là liệu pháp phổ biến và gần như duy nhất cho bệnh nhân tiểu đường. Vậy liệu pháp insulin là gì? Tác động, cách sử dụng và những điều cần biết về insulin sẽ được đề cập trong bài viết này.
Insulin là gì?
- Insulin là một loại hormone được sản xuất bởi tuyến tụy, một tuyến nằm phía sau dạ dày. Tuyến tụy có vai trò quan trọng trong việc chuyển hóa glucose thành năng lượng. Glucose là một loại đường có trong nhiều loại carbohydrate.
- Sau khi bạn ăn, hệ tiêu hóa sẽ phân hủy carbohydrate thành glucose. Khi glucose ngấm vào máu, insulin sẽ giúp các tế bào trên khắp cơ thể hấp thụ glucose để tạo ra năng lượng. Theo Hiệp hội Tiểu đường Hoa Kỳ (ADA), insulin đóng vai trò then chốt trong việc duy trì sự cân bằng đường huyết.
- Insulin cũng đóng vai trò quan trọng trong việc cân bằng lượng đường huyết. Khi lượng glucose trong máu quá cao, insulin sẽ báo hiệu cho cơ thể dự trữ glucose ở gan. Lượng đường này sẽ được высвобождает khi nồng độ đường trong máu giảm xuống, ví dụ như giữa các bữa ăn hoặc khi cơ thể cần thêm năng lượng.
Tác Động của Insulin đối với Bệnh Tiểu Đường
- Bệnh tiểu đường xảy ra khi cơ thể không sử dụng insulin một cách hiệu quả hoặc không sản xuất đủ insulin. Có hai loại tiểu đường chính: tiểu đường tuýp 1 và tiểu đường tuýp 2.
- Tiểu đường tuýp 1: Là một bệnh tự miễn, trong đó hệ miễn dịch tấn công và phá hủy các tế bào sản xuất insulin trong tuyến tụy. Do đó, cơ thể không thể sản xuất insulin. Bệnh thường gặp ở người trẻ, nhưng cũng có thể xảy ra ở người lớn.
- Tiểu đường tuýp 2: Nguyên nhân chính là do sự giảm đáp ứng của cơ thể với insulin, còn gọi là kháng insulin. Trong nhiều trường hợp, cơ thể có thể sản xuất quá nhiều insulin để cố gắng duy trì đường huyết ở mức bình thường. Tuy nhiên, việc sản xuất quá mức insulin có thể khiến các tế bào tuyến tụy bị tổn thương theo thời gian, dẫn đến việc phải sử dụng liệu pháp insulin.
- Liệu pháp insulin: Được sử dụng để điều trị cả hai loại tiểu đường. Tuy nhiên, nhiều người mắc tiểu đường tuýp 2 có thể kiểm soát đường huyết bằng thuốc uống và thay đổi lối sống. Trong một số trường hợp, thuốc uống và thay đổi lối sống không đủ để kiểm soát đường huyết, và bệnh nhân cần phải sử dụng insulin. Ngược lại, bệnh nhân tiểu đường tuýp 1 bắt buộc phải sử dụng insulin vì cơ thể họ không thể tự sản xuất hormone này. Theo nghiên cứu trên tạp chí The Lancet, việc kiểm soát đường huyết chặt chẽ bằng insulin giúp giảm đáng kể các biến chứng của bệnh tiểu đường.
Các Loại Insulin
Insulin không có dạng thuốc uống mà phải được tiêm dưới da bằng ống tiêm, bút tiêm hoặc bơm insulin. Mặc dù tất cả các loại insulin đều có tác dụng tương tự ở cấp độ tế bào, nhưng sự khác biệt về cấu trúc hóa học của protein insulin đã tạo ra các loại insulin khác nhau với thời gian tác dụng khác nhau. Những khác biệt này cho phép bác sĩ lựa chọn loại insulin phù hợp nhất cho từng bệnh nhân.
- Insulin tác dụng nhanh: Bắt đầu có tác dụng khoảng 15 phút sau khi tiêm và kéo dài từ 3 đến 5 giờ. Thường được tiêm trước khi ăn để kiểm soát đường huyết sau bữa ăn. Ví dụ: Lispro (Humalog), Aspart (Novolog), Glulisine (Apidra).
- Insulin tác dụng ngắn: Bắt đầu có tác dụng sau 30 đến 60 phút sau khi tiêm và kéo dài từ 5 đến 8 giờ. Cũng thường được tiêm trước khi ăn. Ví dụ: Regular (Humulin R, Novolin R).
- Insulin tác dụng kéo dài: Bắt đầu có tác dụng sau khoảng 1 giờ và có thể kéo dài đến 26 giờ. Được sử dụng để cung cấp một lượng insulin nền ổn định trong suốt cả ngày. Ví dụ: Glargine (Lantus, Toujeo), Detemir (Levemir), Degludec (Tresiba).
- Insulin tác dụng trung bình: Bắt đầu có tác dụng sau 1 đến 3 giờ sau khi tiêm và kéo dài từ 12 đến 16 giờ. Ví dụ: NPH (Humulin N, Novolin N).
Quá Trình Tiêm Insulin
- Insulin được tiêm dưới da. Bác sĩ hoặc điều dưỡng sẽ hướng dẫn bạn cách tiêm đúng cách.
- Bạn có thể tiêm insulin ở nhiều vị trí khác nhau trên cơ thể, như đùi, bụng dưới (tránh vùng quanh rốn 5cm), hoặc cánh tay.
- Luôn thay đổi vị trí tiêm để tránh hiện tượng chai cứng da (lipohypertrophy).
- Thời điểm và liều lượng tiêm insulin phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm loại insulin, chế độ ăn uống, mức độ hoạt động thể chất và mức độ nghiêm trọng của bệnh tiểu đường. Bác sĩ sẽ đưa ra hướng dẫn cụ thể cho bạn.
- Một số bệnh nhân chỉ cần tiêm insulin một lần mỗi ngày, trong khi những người khác cần tiêm 3-4 lần mỗi ngày. Bác sĩ có thể kết hợp sử dụng insulin tác dụng nhanh và insulin tác dụng kéo dài để đạt được hiệu quả kiểm soát đường huyết tốt nhất.
Phản Ứng Khi Tiêm Insulin (Hạ Đường Huyết)
- Hạ đường huyết (hypoglycemia) là một phản ứng có thể xảy ra khi điều trị tiểu đường bằng insulin. Nó xảy ra khi lượng đường trong máu xuống quá thấp.
- Nguyên nhân: Hạ đường huyết có thể xảy ra khi bạn tiêm quá nhiều insulin, bỏ bữa ăn, ăn không đủ, hoặc vận động quá sức.
- Triệu chứng: Các triệu chứng của hạ đường huyết bao gồm: mệt mỏi, ngáp thường xuyên, khó nói, đổ mồ hôi, lú lẫn, mất nhận thức, co giật, co cơ, da xanh xao. Mayo Clinic cung cấp thông tin chi tiết về các triệu chứng và cách xử trí hạ đường huyết.
- Xử trí: Để ngăn chặn các tác động của hạ đường huyết, bạn nên mang theo ít nhất 15g carbohydrate tác dụng nhanh bên mình. Ví dụ như: nửa ly soda không ăn kiêng, nửa ly nước trái cây, 5 viên kẹo cung cấp đường tức thì, hoặc 2 muỗng canh nho khô. Sau khi sử dụng carbohydrate, hãy kiểm tra lại đường huyết sau 15 phút. Nếu đường huyết vẫn thấp, hãy lặp lại quá trình này.
Kết luận
- Insulin là một công cụ quan trọng để kiểm soát đường huyết và giảm nguy cơ biến chứng của bệnh tiểu đường, như mù lòa, bệnh thận, bệnh tim mạch và đoạn chi.
- Điều quan trọng là phải theo dõi đường huyết thường xuyên và thực hiện những thay đổi trong lối sống, như chế độ ăn uống lành mạnh và tập thể dục thường xuyên, để ngăn ngừa lượng đường trong máu tăng quá cao hoặc xuống quá thấp. Hãy thảo luận với bác sĩ của bạn về kế hoạch điều trị tiểu đường phù hợp nhất với bạn.