Block Nhánh Phải: Hiểu Rõ và Cách Xử Trí
Block nhánh phải (BNP) là một dạng rối loạn dẫn truyền trong thất, thường lành tính hơn block nhánh trái. Tuy nhiên, tình trạng này có thể dẫn đến các triệu chứng khó chịu như khó thở, hồi hộp, hoặc đau ngực. Do vậy, việc hiểu rõ về BNP và có phương pháp điều trị, nghỉ ngơi hợp lý là rất quan trọng để đảm bảo sức khỏe tim mạch.
1. Block Nhánh Phải Là Gì?
Định nghĩa: Block nhánh phải là tình trạng rối loạn dẫn truyền xung động trong một nhánh của bó His, cụ thể là nhánh phải. Bó His là một phần của hệ thống dẫn truyền điện trong tim, có nhiệm vụ truyền tín hiệu từ tâm nhĩ xuống tâm thất, giúp tim co bóp nhịp nhàng. Khi nhánh phải của bó His bị block (tắc nghẽn hoặc tổn thương), xung động điện phải đi đường vòng để kích hoạt tâm thất phải, dẫn đến sự chậm trễ trong quá trình co bóp.
Rối loạn dẫn truyền trong thất bao gồm block nhánh trái và block nhánh phải.
Phân loại: Block nhánh phải được chia thành hai loại chính:
- Block nhánh phải không hoàn toàn: Đây là một dạng nhẹ hơn của BNP, trong đó xung động điện vẫn có thể truyền qua nhánh phải, nhưng chậm hơn bình thường. Thường không gây ra triệu chứng rõ rệt.
- Block nhánh phải hoàn toàn: Trong trường hợp này, xung động điện hoàn toàn không thể truyền qua nhánh phải, mà phải đi vòng qua nhánh trái để kích hoạt tâm thất phải. Điều này gây ra sự chậm trễ đáng kể trong quá trình co bóp và có thể dẫn đến các triệu chứng.
Điện tâm đồ: Điện tâm đồ (ECG) là một công cụ quan trọng để chẩn đoán BNP. Các dấu hiệu đặc trưng của BNP trên điện tâm đồ bao gồm:
- QRS giãn rộng: Khoảng QRS (thể hiện thời gian khử cực của tâm thất) giãn rộng ≥ 0,11 giây (110ms) tại các chuyển đạo V1 và V2.
- Hình dạng sóng rSR': Xuất hiện dạng sóng rSR' với R' giãn rộng, trát đậm hoặc có móc ở chuyển đạo V1 và V2.
- Trục lệch phải: Trục điện tim thường lệch phải.
- ST-T biến đổi: Đoạn ST và sóng T biến đổi thứ phát, thường trái chiều với phức bộ QRS.
2. Nguyên Nhân Gây Block Nhánh Phải
- Lành tính: Ở một số người trẻ, khỏe mạnh, block nhánh phải có thể xuất hiện mà không có bất kỳ bệnh lý tim mạch nào đi kèm. Trong trường hợp này, BNP thường được coi là lành tính và không cần điều trị. Tuy nhiên, cần theo dõi định kỳ để phát hiện sớm các thay đổi.
- Bệnh tim mạch: BNP có thể là dấu hiệu của một số bệnh tim mạch, bao gồm:
- Tăng huyết áp: Huyết áp cao kéo dài có thể gây tổn thương tim và dẫn đến BNP.
- Bệnh mạch vành: Xơ vữa động mạch vành làm giảm lưu lượng máu đến tim, gây tổn thương và dẫn đến BNP.
- Viêm cơ tim: Viêm nhiễm ở cơ tim có thể làm gián đoạn hệ thống dẫn truyền điện và gây ra BNP.
- Thông liên nhĩ/thất: Các dị tật tim bẩm sinh này có thể gây ra BNP do ảnh hưởng đến cấu trúc và chức năng của tim.
- Bệnh van tim: Các bệnh van tim (hẹp van, hở van) có thể gây ra BNP do làm tăng gánh nặng cho tim.
- Bệnh phổi: Một số bệnh phổi có thể gây ra BNP, bao gồm:
- Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD): COPD gây ra sự thay đổi cấu trúc và chức năng của phổi, có thể ảnh hưởng đến tim và dẫn đến BNP.
- Thuyên tắc phổi: Tắc nghẽn mạch máu phổi có thể gây ra BNP do làm tăng áp lực lên tim phải.
- Suy tim phải: Suy tim phải có thể gây ra BNP do làm giãn buồng tim phải và ảnh hưởng đến hệ thống dẫn truyền điện.
- Thủ thuật: Thủ thuật thông tim, đặc biệt là các thủ thuật can thiệp vào tim phải, có thể gây ra BNP.
- Khác:
- Suy nút xoang do tuổi già: Suy giảm chức năng của nút xoang (máy tạo nhịp tự nhiên của tim) có thể dẫn đến BNP.
- Tăng kali máu: Nồng độ kali trong máu quá cao có thể ảnh hưởng đến hệ thống dẫn truyền điện và gây ra BNP.
3. Triệu Chứng Block Nhánh Phải
- Thường gặp: Nhiều người bị BNP không có triệu chứng gì. Tuy nhiên, ở một số người, BNP có thể gây ra các triệu chứng sau:
- Hồi hộp, trống ngực: Cảm giác tim đập nhanh, mạnh hoặc không đều.
- Chóng mặt: Cảm giác mất thăng bằng, hoa mắt.
- Đau tức ngực: Cảm giác đau, thắt hoặc nặng ngực.
- Khó thở, mệt khi gắng sức: Cảm giác khó thở hoặc mệt mỏi hơn bình thường khi vận động.
- Nặng (block hoàn toàn): Trong trường hợp BNP hoàn toàn, đặc biệt khi kết hợp với các bệnh tim mạch khác, có thể gây ra các triệu chứng nghiêm trọng hơn:
- Nhịp tim chậm: Nhịp tim có thể chậm xuống dưới 40 nhịp/phút, gây ra tình trạng thiếu máu và oxy đến các cơ quan.
- Mệt mỏi: Do thiếu oxy, người bệnh có thể cảm thấy mệt mỏi, suy nhược.
- Choáng ngất: Thiếu máu lên não có thể gây ra choáng váng hoặc ngất xỉu.
- Ngừng tim tạm thời: Trong một số trường hợp hiếm gặp, BNP hoàn toàn có thể dẫn đến ngừng tim tạm thời.
- Không hoàn toàn: Block nhánh phải không hoàn toàn thường không có triệu chứng lâm sàng.
4. Điều Trị Block Nhánh Phải
Việc điều trị BNP phụ thuộc vào nguyên nhân gây ra bệnh và mức độ nghiêm trọng của các triệu chứng.
- Người trẻ, khỏe mạnh: Nếu BNP được phát hiện ở người trẻ, khỏe mạnh, không có bệnh tim mạch, thì thường không cần điều trị. Tuy nhiên, cần theo dõi định kỳ (1-2 năm/lần) và thực hiện điện tâm đồ ECG để kiểm tra xem có bất kỳ thay đổi nào không.
- Bệnh tim mạch/phổi: Nếu BNP là do bệnh tim mạch hoặc bệnh phổi gây ra, thì việc điều trị tập trung vào điều trị bệnh lý nền. Ví dụ, nếu BNP là do tăng huyết áp, thì cần kiểm soát huyết áp bằng thuốc và thay đổi lối sống. Nếu BNP là do bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, thì cần điều trị COPD bằng thuốc và các biện pháp phục hồi chức năng phổi.
- Nặng (hội chứng nút xoang, sau nhồi máu cơ tim): Trong một số trường hợp BNP nặng, chẳng hạn như khi BNP kết hợp với hội chứng nút xoang (suy giảm chức năng của nút xoang) hoặc xảy ra sau nhồi máu cơ tim, có thể cần phải đặt máy tạo nhịp vĩnh viễn để duy trì nhịp tim ổn định.
5. Làm Gì Khi Bị Block Nhánh Phải?
Nếu bạn được chẩn đoán mắc BNP, hãy thực hiện các bước sau để bảo vệ sức khỏe tim mạch của bạn:
- Khám chuyên khoa tim mạch, siêu âm tim: Đi khám bác sĩ tim mạch để được đánh giá toàn diện và xác định nguyên nhân gây ra BNP. Siêu âm tim giúp kiểm tra cấu trúc và chức năng của tim, phát hiện các bệnh tim tiềm ẩn.
- Thay đổi lối sống:
- Bỏ thuốc lá, giảm cân: Hút thuốc lá và thừa cân là những yếu tố nguy cơ lớn đối với bệnh tim mạch. Bỏ thuốc lá và giảm cân (nếu thừa cân) sẽ giúp cải thiện sức khỏe tim mạch.
- Tăng cường vận động: Vận động thường xuyên giúp tăng cường sức khỏe tim mạch, giảm nguy cơ mắc bệnh tim. Hãy tập thể dục ít nhất 30 phút mỗi ngày, hầu hết các ngày trong tuần.
- Ăn uống lành mạnh: Ăn nhiều rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và protein nạc. Hạn chế ăn chất béo bão hòa, chất béo chuyển hóa, cholesterol và natri.
- Tránh căng thẳng, ngủ đủ giấc: Căng thẳng và thiếu ngủ có thể gây hại cho tim mạch. Hãy tìm cách giảm căng thẳng và ngủ đủ giấc (7-8 tiếng mỗi đêm).
- Hạn chế chất kích thích: Hạn chế uống cà phê, rượu bia và các chất kích thích khác, vì chúng có thể gây rối loạn nhịp tim.
- Theo dõi triệu chứng, tái khám khi cần thiết: Theo dõi các triệu chứng của bạn và đi khám bác sĩ ngay nếu bạn có bất kỳ triệu chứng mới hoặc xấu đi, chẳng hạn như đau ngực, khó thở, chóng mặt hoặc ngất xỉu.