Tăng Huyết Áp Thai Kỳ: Điều Cần Biết
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi năm có khoảng 200 triệu phụ nữ mang thai trên toàn cầu, và đáng buồn là có khoảng 500 nghìn ca tử vong liên quan đến thai sản. Trong đó, tăng huyết áp (THA) chiếm khoảng 15% và các bệnh lý tim mạch khác chiếm 20% trong số các nguyên nhân gây tử vong này. Việc hiểu rõ về THA thai kỳ là vô cùng quan trọng để bảo vệ sức khỏe của cả mẹ và bé.
1. Chẩn đoán Tăng Huyết Áp Thai Kỳ
Huyết áp trong thai kỳ được chẩn đoán dựa trên trị số huyết áp đo tại bệnh viện hoặc phòng khám. Theo đó, huyết áp tâm thu (HATT) ≥ 140 mmHg và/hoặc huyết áp tâm trương (HATTr) ≥ 90 mmHg được xem là tăng huyết áp. Điều quan trọng cần lưu ý là phân loại mức độ THA trong thai kỳ khác với phân độ THA thông thường theo hướng dẫn của Hội Tim mạch Châu Âu (ESC) và Hội Tăng huyết áp Châu Âu (ESH). Trong thai kỳ, THA được phân loại thành:
- Nhẹ: 140-159/90-109 mmHg
- Nặng: ≥ 160/110 mmHg
2. Phân loại Tăng Huyết Áp Thai Kỳ
Có nhiều loại THA có thể xảy ra trong thai kỳ, mỗi loại có những đặc điểm và nguy cơ riêng:
- Tăng huyết áp mạn tính (Chronic Hypertension): Đây là tình trạng huyết áp ≥ 140/90 mmHg đã có từ trước khi mang thai hoặc được phát hiện trước tuần thứ 20 của thai kỳ. Theo hướng dẫn của Trường môn Tim mạch Hoa Kỳ (ACC) và Hội Tim mạch Hoa Kỳ (AHA), THA mạn tính cần được kiểm soát chặt chẽ để giảm nguy cơ biến chứng cho cả mẹ và bé.
- Tăng huyết áp do thai nghén (Gestational Hypertension): Tình trạng này xảy ra khi THA xuất hiện vào nửa sau của thai kỳ, tức là sau tuần thứ 20. Thông thường, huyết áp sẽ trở lại bình thường trong vòng 6-7 tuần sau khi sinh.
- Tiền sản giật (Pre-eclampsia): Đây là một biến chứng nghiêm trọng của thai kỳ, được đặc trưng bởi sự kết hợp của tăng huyết áp, phù và protein niệu (lượng protein trong nước tiểu > 0,3g). Tiền sản giật thường xảy ra ở những phụ nữ mang thai lần đầu, mang đa thai, thai trứng hoặc mắc hội chứng kháng phospholipid. Đặc biệt, nguy cơ tiền sản giật tăng cao ở những thai phụ có tiền sử tăng huyết áp mạn tính, bệnh thận hoặc đái tháo đường. Tiền sản giật thường được chẩn đoán khi protein niệu xuất hiện cùng với HATT > 140 mmHg hoặc HATTr > 90 mmHg sau tuần thứ 20 ở thai phụ có huyết áp bình thường trước đó. Tiền sản giật có thể dẫn đến chậm phát triển thai nhi do suy nhau và là một trong những nguyên nhân chính gây sinh non.
- Tiền sản giật trên nền tăng huyết áp mạn tính: Tình trạng này xảy ra khi một thai phụ đã bị tăng huyết áp mạn tính từ trước lại xuất hiện thêm protein niệu lần đầu tiên trong thai kỳ.
3. Dấu hiệu của Tăng Huyết Áp Thai Kỳ
Các triệu chứng và dấu hiệu của THA thai kỳ có thể khác nhau ở mỗi người. Thậm chí, có những trường hợp mắc bệnh nhưng hoàn toàn không có bất kỳ triệu chứng nào. Do đó, việc khám thai định kỳ và thực hiện các xét nghiệm cần thiết là vô cùng quan trọng.
Siêu âm thai đóng vai trò quan trọng trong việc theo dõi sự phát triển của thai nhi và giúp giảm thiểu rủi ro do THA thai kỳ gây ra.
Một số triệu chứng và dấu hiệu có thể gặp bao gồm:
- Huyết áp tăng cao khi đo tại nhà hoặc tại cơ sở y tế.
- Phát hiện protein trong nước tiểu khi xét nghiệm.
- Phù, đặc biệt ở mặt, bàn tay và bàn chân.
- Tăng cân đột ngột.
- Thay đổi thị giác, chẳng hạn như mờ mắt hoặc nhìn đôi.
- Buồn nôn, ói mửa.
- Đau bụng ở bên phải hoặc đau quanh vùng dạ dày.
- Đi tiểu ít hơn bình thường.
- Thay đổi trong các xét nghiệm chức năng gan hoặc thận.
4. Ảnh hưởng của Tăng Huyết Áp trong Thời Kỳ Mang Thai
Tăng huyết áp có thể gây ra những ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe của cả mẹ và thai nhi. Mức độ ảnh hưởng phụ thuộc vào thời gian mang thai và mức độ tăng huyết áp của thai phụ. Tình trạng THA càng nặng và xuất hiện càng sớm trong thai kỳ thì nguy cơ gặp biến chứng càng lớn.
Khoảng 1/4 phụ nữ bị THA thai kỳ sẽ tiến triển thành tiền sản giật. Nguy cơ này tăng gấp đôi nếu mẹ bị THA trước tuần thứ 30 của thai kỳ. Bên cạnh đó, thai nhi còn có nguy cơ gặp phải một số biến chứng nguy hiểm như: chậm phát triển, đứt nhau thai, thai chết lưu,… Theo một nghiên cứu đăng trên tạp chí Hypertension, THA thai kỳ làm tăng nguy cơ sinh non và các biến chứng sơ sinh khác [tham khảo: ahajournals.org].
Thai phụ bị THA ở lần mang thai đầu có khả năng bị lại ở những lần mang thai sau. Ngoài ra, mẹ cũng có thể phải đối mặt với nguy cơ mắc tăng huyết áp và đột quỵ sau này.
Lời khuyên quan trọng:
Tăng huyết áp thai kỳ nếu được chẩn đoán sớm và điều trị kịp thời có thể ngăn ngừa được nhiều biến chứng nguy hiểm. Do đó, việc khám thai đúng lịch, siêu âm và thực hiện các xét nghiệm cần thiết theo chỉ định của bác sĩ là vô cùng quan trọng. Đặc biệt, khi nghi ngờ có huyết áp cao, thai phụ tuyệt đối không được tự ý sử dụng thuốc mà cần đến ngay cơ sở y tế có chuyên khoa Tim mạch để được khám, tư vấn và theo dõi sát sao trong suốt thời gian mang thai.
Nguồn tham khảo:
- American Heart Association (AHA): ahajournals.org
- World Health Organization (WHO): who.int
- Medscape: emedscape.com