Cao Huyết Áp và Tập Thể Dục: Những Điều Cần Biết
Cao huyết áp là một căn bệnh phổ biến, đặc biệt ở người cao tuổi, và có thể dẫn đến các biến chứng nguy hiểm ảnh hưởng đến sức khỏe. Tập thể dục là một thói quen tốt để rèn luyện cơ thể, vậy việc luyện tập thể thao ảnh hưởng đến huyết áp như thế nào? Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về mối liên hệ này, đồng thời cung cấp những thông tin hữu ích để bạn có thể tập luyện một cách an toàn và hiệu quả.
1. Tăng Huyết Áp Là Gì?
Huyết áp là áp lực của máu đẩy vào thành động mạch. Động mạch mang máu từ tim đến các bộ phận khác trong cơ thể. Huyết áp được đo bằng hai chỉ số:
- Huyết áp tâm thu (Systolic blood pressure): Đo áp lực trong động mạch khi tim đập.
- Huyết áp tâm trương (Diastolic blood pressure): Đo áp lực trong động mạch khi tim nghỉ giữa các nhịp đập.
Chỉ số huyết áp được ghi dưới dạng phân số, ví dụ 120/80 mmHg (milimét thủy ngân), trong đó 120 là huyết áp tâm thu và 80 là huyết áp tâm trương. Huyết áp của người bình thường thường nằm trong khoảng 120/80 mmHg. Theo Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ (American Heart Association - AHA), các mức huyết áp được phân loại như sau:
- Bình thường: Dưới 120/80 mmHg.
- Tăng huyết áp giai đoạn tiền tăng huyết áp: Tâm thu từ 120-129 mmHg và tâm trương dưới 80 mmHg.
- Tăng huyết áp giai đoạn 1: Tâm thu từ 130-139 mmHg hoặc tâm trương từ 80-89 mmHg.
- Tăng huyết áp giai đoạn 2: Tâm thu từ 140 mmHg trở lên hoặc tâm trương từ 90 mmHg trở lên.
- Khủng hoảng tăng huyết áp: Tâm thu trên 180 mmHg và/hoặc tâm trương trên 120 mmHg (cần cấp cứu y tế ngay lập tức).
Cao huyết áp (còn gọi là tăng huyết áp) là tình trạng huyết áp cao hơn bình thường. Bác sĩ chẩn đoán người bệnh bị cao huyết áp nếu huyết áp tâm thu biểu hiện ở mức ≥140mmHg và/hoặc huyết áp tâm trương ≥ 90mmHg. Mức huyết áp càng cao thì càng có nhiều nguy cơ mắc các vấn đề sức khỏe khác, chẳng hạn như bệnh tim, đột quỵ não, bệnh thận, và các vấn đề về thị lực theo AHA. Do đó, việc kiểm soát huyết áp là vô cùng quan trọng.
2. Tập Thể Dục Ảnh Hưởng Đến Huyết Áp Như Thế Nào?
Không thể phủ nhận vai trò của việc tập thể dục trong việc nâng cao sức khoẻ của con người. Vậy tập thể dục ảnh hưởng đến huyết áp như thế nào?
Các nhà khoa học đã chứng minh rằng việc tập thể dục có thể làm tăng huyết áp tâm thu, nhưng huyết áp tâm trương thường không thay đổi đáng kể trong khi tập luyện. Các hoạt động thể dục như bơi lội, đạp xe và chạy làm cho cơ bắp hoạt động nhiều và cần nhiều oxy hơn so với khi nghỉ ngơi. Do đó, tim bắt đầu bơm mạnh hơn và nhanh hơn để lưu thông máu cung cấp oxy cho cơ bắp. Kết quả là huyết áp tâm thu tăng lên. Theo MedlinePlus, trung bình huyết áp tâm thu tăng lên từ 160 đến 220 mmHg khi tập thể dục. Vì thế, hãy ngừng tập thể dục nếu huyết áp tâm thu của bạn vượt quá 200 mmHg. Vượt quá 220 mmHg thì nguy cơ mắc bệnh tim của bạn tăng lên.
Các yếu tố khác nhau có thể ảnh hưởng đến hệ thống tim mạch khi tập thể dục. Trong những yếu tố này, có chế độ ăn uống, điều kiện y tế và thuốc. Nhìn chung, huyết áp sẽ trở lại bình thường trong vòng vài giờ sau khi tập luyện.
2.1. Tập Thể Dục Cho Người Có Nguy Cơ Hoặc Bị Huyết Áp Cao
Việc tập thể dục thường an toàn cho những người có nguy cơ huyết áp cao hoặc đang bị huyết áp cao. Trên thực tế, tập thể dục thường xuyên là một phần quan trọng trong việc kiểm soát huyết áp. Tuy nhiên, để đảm bảo an toàn, trước khi bắt đầu một chương trình tập thể dục mới, đặc biệt nếu bạn đang dùng thuốc hạ huyết áp hoặc có các vấn đề sức khỏe khác, hãy liên hệ với bác sĩ để được tư vấn những phương pháp tập hiệu quả. Bác sĩ có thể giúp bạn:
- Chọn hoạt động thể dục phù hợp: Một số hoạt động có thể phù hợp hơn những hoạt động khác, tùy thuộc vào tình trạng sức khỏe của bạn.
- Chọn thời gian và chế độ tập thể dục: Bác sĩ có thể giúp bạn thiết lập một lịch trình tập luyện an toàn và hiệu quả.
Ngoài ra, để đảm bảo việc kiểm soát tình trạng huyết áp tốt nhất, người bệnh nên theo dõi huyết áp trước, trong và sau khi tập luyện. Điều này giúp bạn hiểu rõ hơn về cách cơ thể phản ứng với việc tập thể dục và điều chỉnh chương trình tập luyện cho phù hợp.
2.2. Tập Thể Dục Cho Người Bị Huyết Áp Thấp
Trước khi bắt đầu tập thể dục, người bệnh hãy liên hệ để nhận được sự tư vấn của bác sĩ nếu bạn có tiền sử mắc bệnh huyết áp thấp (hạ huyết áp). Tập thể dục, đặc biệt là tập thể dục liên quan đến những thay đổi đột ngột về tư thế có thể gây ra các triệu chứng, bao gồm chóng mặt, mờ mắt và buồn nôn. Theo Mayo Clinic, những triệu chứng này xảy ra do máu không kịp lưu thông lên não khi bạn thay đổi tư thế đột ngột.
Đối với người huyết áp thấp, việc tập thể dục cũng có thể có lợi trong việc điều trị, bởi nó giúp cải thiện lưu thông máu. Tuy nhiên, nếu bị huyết áp thấp bạn nên chọn các hoạt động vừa phải và không nên thay đổi vị trí đột ngột. Uống đủ nước và tránh tập luyện trong điều kiện thời tiết nóng bức cũng là những biện pháp quan trọng để ngăn ngừa các triệu chứng.
3. Biến Chứng Huyết Áp Khi Tập Thể Dục
Tăng hoặc giảm huyết áp trong khi tập thể dục có thể là một dấu hiệu của một tình trạng y tế tiềm ẩn. Cụ thể:
3.1. Huyết Áp Tăng Đột Biến
Tăng huyết áp đột ngột trong hoặc sau khi tập thể dục có thể là một dấu hiệu của:
- Người có nguy cơ bị tăng huyết áp.
- Bị tăng huyết áp không kiểm soát.
- Tăng huyết áp do tập thể dục (Exercise-induced hypertension).
Nếu huyết áp của bạn tăng nhanh với chỉ số 180/120mmHg hoặc cao hơn thì bạn cần được thăm khám và sự hỗ trợ từ các nhân viên y tế ngay lập tức. Nếu tình trạng huyết áp không được giám sát trong phạm vi này có thể gây ra cơn đau tim hoặc đột quỵ. Theo AHA, đây là một tình huống khẩn cấp và cần được xử lý kịp thời.
3.2. Huyết Áp Giảm
Giảm huyết áp đáng kể sau khi tập thể dục (hạ huyết áp sau gắng sức) là một yếu tố nguy cơ phát triển hoặc bị tăng huyết áp và có liên quan đến bệnh tim. Tình trạng này có thể gây ra chóng mặt, choáng váng, và thậm chí ngất xỉu. Nghiên cứu trên tạp chí Hypertension cho thấy, hạ huyết áp sau gắng sức có thể là dấu hiệu sớm của rối loạn chức năng tim mạch.
Khi nào cần nói chuyện với bác sĩ?
Bạn nên nói chuyện với bác sĩ nếu cơ thể thấy bất kỳ vấn đề sau đây:
- Huyết áp tăng đột biến sau khi tập thể dục.
- Huyết áp giảm mạnh sau khi tập thể dục.
- Huyết áp không thay đổi trong khi tập thể dục.
- Huyết áp tâm thu vượt quá 200 mmHg trong hoặc sau khi tập thể dục.
- Huyết áp tâm trương thay đổi đáng kể trong khi tập thể dục.
- Chỉ số huyết áp vượt quá 180/120mmHg trong hoặc sau khi tập thể dục.
Kết luận: Huyết áp có thể tăng hoặc giảm trong khi tập thể dục, tuy nhiên sau khi nghỉ ngơi chỉ số huyết áp có thể trở lại bình thường. Trong trường hợp tập thể dục bị tăng huyết áp đột biến hoặc giảm huyết áp không thể kiểm soát có thể là một dấu hiệu của một bệnh lý tiềm ẩn. Bạn cần thăm khám và chẩn đoán để hạn chế tối đa nguy cơ biến chứng có thể xảy ra. Việc tập thể dục nên là một phần của lối sống lành mạnh, nhưng điều quan trọng là phải lắng nghe cơ thể và tham khảo ý kiến bác sĩ nếu bạn có bất kỳ lo ngại nào.
Nguồn tham khảo: cdc.gov, healthline.com, mayoclinic.org, heart.org