Phục hồi chức năng tay sau tai biến mạch máu não
Các bài tập tay cho người bị tai biến mạch máu não (đột quỵ) đóng vai trò then chốt trong việc phục hồi các kỹ năng vận động đã mất. Việc lặp đi lặp lại các cử động ở vùng tay bị liệt hoặc co cứng giúp tái thiết lập kết nối giữa não bộ và các chi, tạo điều kiện phục hồi chức năng.
1. Khả năng phục hồi chức năng sau tai biến
- Đột quỵ là bệnh nguy hiểm, để lại hậu quả nặng nề: Đột quỵ là một trong những bệnh lý nguy hiểm hàng đầu, thường gây ra những biến chứng nghiêm trọng và ảnh hưởng lớn đến chất lượng cuộc sống của người bệnh. Theo thống kê của Hội Tim Mạch Học Việt Nam, mỗi năm có hàng trăm nghìn ca đột quỵ mới, và tỷ lệ tàn tật sau đột quỵ còn rất cao.
- Khả năng phục hồi phụ thuộc vào mức độ bệnh, tuổi tác, sức khỏe và tâm lý người bệnh: Quá trình phục hồi chức năng sau tai biến phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm mức độ tổn thương của não, tuổi tác, tình trạng sức khỏe tổng thể và đặc biệt là yếu tố tâm lý. Bệnh nhân trẻ tuổi, có sức khỏe tốt và mắc đột quỵ nhẹ thường có khả năng phục hồi cao hơn. Ngược lại, người lớn tuổi, có bệnh nền và tổn thương não nghiêm trọng sẽ gặp nhiều khó khăn hơn. Tinh thần lạc quan, kiên trì và sự hỗ trợ từ gia đình cũng đóng vai trò quan trọng trong quá trình phục hồi.
2. Các bài tập tay cho người tai biến
- Bài tập tay là phần quan trọng trong phục hồi chức năng sau tai biến: Các bài tập tay đóng vai trò không thể thiếu trong quá trình phục hồi chức năng sau tai biến, đặc biệt khi tay là bộ phận bị ảnh hưởng. Theo các chuyên gia phục hồi chức năng, luyện tập thường xuyên và đúng cách có thể giúp cải thiện đáng kể khả năng vận động, giảm co cứng cơ và nâng cao chất lượng cuộc sống của người bệnh.
2.1. Bài tập duỗi cánh tay sau tai biến
- Giúp giảm co cứng cơ: Bài tập duỗi tay là một trong những bài tập cơ bản và quan trọng nhất để giảm co cứng cơ sau tai biến. Co cứng cơ có thể gây đau đớn, hạn chế vận động và làm chậm quá trình phục hồi.
- Hướng dẫn:
- Di chuyển cánh tay thực hiện hết phạm vi của chuyển động ít nhất 3 lần/1 ngày.
- Sau đó nhẹ nhàng duỗi các cơ căng ra cho đến khi người bệnh cảm thấy hơi khó chịu.
- Giữ nguyên trong vòng ít nhất trong vòng 60 giây.
Lưu ý: Cần thực hiện bài tập một cách nhẹ nhàng, tránh gây đau đớn. Nếu cảm thấy khó chịu, nên giảm biên độ hoặc dừng lại.
2.2. Bài tập phục hồi chức năng cánh tay sau tai biến
- Sử dụng cánh tay liệt để thực hiện các hoạt động hàng ngày: Vận động cưỡng ép bên tay liệt là một phương pháp hiệu quả để phục hồi chức năng cánh tay sau tai biến. Phương pháp này khuyến khích người bệnh sử dụng cánh tay bị liệt để thực hiện các hoạt động hàng ngày, thay vì chỉ sử dụng tay khỏe mạnh.
- Ví dụ:
- Mở/đóng tủ lạnh: Đặt các ngón tay quanh tay cầm của tủ lạnh hoặc trên tay cầm ngăn kéo. Luyện tập mở và đóng cửa tủ lạnh.
- Xách túi: Cầm túi xách nhựa bằng bàn tay bị yếu hoặc co cứng cơ và xách đi qua đi lại trong phòng. Cho thêm một vật nhẹ vào túi để tăng sức chịu đựng của tay.
- Nâng đồ vật nhẹ: Bài tập nâng những đồ vật nhẹ dựa vào người bằng phần trên và dưới cánh tay.
- Nặn kem đánh răng: Bài tập để tuýp kem đánh răng trong bàn tay bị yếu hoặc co cứng cơ và cố gắng nặn kem, cầm bàn chải bằng tay khỏe mạnh.
- Bật/tắt công tắc: Bài tập bật và tắt công tắc bằng tay yếu.
2.3. Bài tập luyện tăng độ khỏe cho tay sau tai biến
- Cải thiện tình trạng co rút cơ: Luyện tập tăng độ khỏe tay sau tai biến sẽ cải thiện được tình trạng co rút cơ.
- Sử dụng tạ nhỏ hoặc dây đàn hồi: Nghiên cứu cho biết, các bệnh nhân tai biến với tổn thương từ nhẹ đến trung bình có thể luyện tập tăng thể lực tay và cánh tay với tạ nhỏ hoặc tập với dây đàn hồi tập thể hình, tạ kéo mà không hề bị co cứng cơ hay đau đớn.
2.4. Bài tập cho ngón tay sau tai biến
- Sử dụng bóng tập hoặc vật liệu dẻo: Sử dụng bóng tập tay phục hồi chức năng sau tai biến rất hữu hiệu cho người bệnh.
- Các bài tập:
- Nắm bóng: Người bệnh giữ bóng thật chặt trong lòng bàn tay. Bóp bóng, giữ và sau đó thư giãn. Lặp lại mười lần cho hai tay đối với động tác này.
- Tập ngón tay cái: Người bệnh đặt bóng giữa ngón cái uốn cong và 2 ngón tay mở rộng của cùng một bàn tay. Sau đó người bệnh mở rộng và duỗi thẳng ngón tay cái để lăn bóng. Lặp lại mười lần cho hai tay đối với động tác này.
- Tóm bóng: Với bài bóng tập tay phục hồi chức năng này, người bệnh giữ bóng giữa ngón tay cái và ngón giữa. Sau đó ép nhau, giữ rồi thư giãn. Lặp lại 10 lần cho hai tay với động tác này.
- Lăn bóng: Người bệnh đặt quả bóng trong lòng bàn tay, sau đó đưa ngón tay cái về phía gốc ngón tay út. Lặp lại 10 lần cho hai bộ với động tác này.
- Kẹp ngón tay: Đặt bóng giữa hai ngón tay bất kỳ. Bóp hai ngón tay lại với nhau, giữ và thư giãn. Lặp lại 10 lần, cho hai tay.
- Mở rộng tay: Người bệnh đặt bóng trên bàn, đầu ngón tay đặt lên quả bóng và lăn quả bóng ra ngoài bàn. Lặp lại 10 lần cho hai tay đối với động tác này.
- Vận động ngón tay như cắt kéo: Người bệnh cho hai ngón tay vào một đoạn nhựa dẻo tròn, sau đó cố gắng kéo dãn ra 2 ngón tay. Lặp lại 10 lần cho hai tay với động tác này.
- Tập cho ngón tay cái: Đặt một miếng nhựa dẻo trong lòng bàn tay, sau đó đẩy qua lại bằng ngón tay cái về phía ngón út. Lặp lại 10 lần cho 2 tay với động tác này.
- Mở rộng ngón cái: Uốn cong ngón tay cái và vòng nhựa dẻo như hình. Cố gắng duỗi thẳng ngón tay cái thẳng đứng. Lặp lại 10 lần cho 2 tay với động tác này.
- Tập lực cho ngón cái: Với bài tập này, người bệnh bóp nhựa dẻo giữa ngón cái và bên ngón trỏ. Lặp lại 10 lần cho 2 tay đối với động tác này.
- Tập các đầu ngón tay: Người bệnh đặt nhựa dẻo trong lòng bàn tay , sau đó ấn ngón tay thành hình móc, nên cố gắng chỉ uốn cong 2 khớp phía trên cùng. Lặp lại 10 lần, cho 2 tay đối với động tác này.
- Tập các khớp ngón tay: Với động tác này, người bệnh đặt nhựa dẻo trong lòng bàn tay, sau đó nắm tay chặt. Tương tự lặp lại 10 lần cho 2 tay với động tác này.
- Tập mở rộng từng ngón tay: Người bệnh cần uốn ngón tay và vòng nhựa dẻo xung quanh. Cố gắng duỗi thẳng ngón tay hết mức có thể. Lặp lại 10 lần, cho mỗi ngón tay trong 2 tay với động tác này.
- Tập giãn các ngón tay: Cần lấy một miếng nhựa dẻo tạo giống hình bánh dày. Sau đó cố gắng kéo dãn hết mức có thể. Lặp lại 10 lần, cho 2 tay với động tác này.
3. Một số điều cần lưu ý khi phục hồi chức năng sau tai biến
- Loại bỏ nguy cơ gây tai biến (kiểm soát huyết áp, tim mạch): Cụ thể, khi cảm thấy sức khỏe của xấu đi, có nguy cơ mắc một số bệnh là tiền thân của tai biến như huyết áp, tim mạch… thì người bệnh cần đi đến bệnh viện thăm khám, điều trị kịp thời.
- Kiên trì và thường xuyên luyện tập: Việc phục hồi sức khỏe và chức năng là một hành trình dài. Do đó, người bệnh cần kiên trì, chịu khó và quyết tâm cao độ. Bên cạnh đó, người thân trong gia đình nên hỗ trợ và động viên thường xuyên thì khả năng phục hồi sẽ cao.
- Vị trí giường bệnh thoáng mát, sạch sẽ: Để nhanh chóng khỏi bệnh thì nên kê giường bệnh của bệnh nhân ở nơi thoáng mát, sạch sẽ. Để phòng bệnh lở loét da, có thể vị trí phù hợp, thuận tiện cho cả người chăm sóc. Có thể sử dụng giường tre hoặc đệm hơi.
- Quan sát bệnh nhân khi luyện tập: Người thân nên ở bên cạnh chú ý, quan sát nhằm mục đích hỗ trợ, động viên kịp thời khi người bệnh luyện tập. Tuy nhiên, nếu được người bệnh nên tự giác và chủ động tập luyện nhiều hơn, khi cần thiết thì mới nên nhờ sự giúp đỡ.
- Chú ý chế độ dinh dưỡng (mềm, dễ tiêu, an toàn, tránh đồ ăn chế biến sẵn và chất kích thích): Chế độ dinh dưỡng là một trong những yếu tố quan trọng để người bệnh phục hồi chức năng sau tai biến nhanh chóng. Dinh dưỡng của người bị tai biến nên được chế biến mềm, nhừ để dễ hấp thu và tiêu hóa; lựa chọn nguồn thực phẩm xanh sạch an toàn; tránh xa đồ ăn thức uống đã lên men, đồ ăn chiên rán, nhiều dầu mỡ hay các chất kích thích,…
Lời khuyên: Phục hồi chức năng sau tai biến là một quá trình đòi hỏi sự kiên trì, nỗ lực và phối hợp chặt chẽ giữa người bệnh, gia đình và đội ngũ y tế. Việc tuân thủ đúng hướng dẫn của bác sĩ, thực hiện đều đặn các bài tập và duy trì một lối sống lành mạnh sẽ giúp người bệnh đạt được kết quả tốt nhất.