Tắc Động Mạch Dưới Gối và Can Thiệp Nội Mạch
Tắc động mạch dưới gối không chỉ gây ra sự đau đớn, khó khăn khi di chuyển cho người bệnh mà còn có thể dẫn đến những biến chứng nghiêm trọng như loét và hoại tử chi nếu không được điều trị kịp thời. May mắn thay, can thiệp nội mạch là một phương pháp hiệu quả giúp tái thông mạch máu và cải thiện chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân.
1. Tắc Động Mạch Vùng Dưới Gối
Nguyên Nhân và Cơ Chế
Tắc động mạch dưới gối xảy ra chủ yếu do xơ vữa động mạch hoặc viêm nội mạc động mạch. Theo AHA, xơ vữa động mạch là quá trình tích tụ mảng bám (cholesterol, chất béo, canxi và các chất khác) trên thành động mạch, làm hẹp lòng mạch và giảm lưu lượng máu đến các chi dưới. Viêm nội mạc động mạch cũng có thể gây tổn thương và tắc nghẽn mạch máu.
Yếu Tố Nguy Cơ
Nhiều yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh tắc động mạch dưới gối:
- Hút thuốc lá: Nicotine và các hóa chất trong thuốc lá gây tổn thương mạch máu và làm tăng nguy cơ hình thành mảng xơ vữa.
- Tiểu đường: Đường huyết cao kéo dài có thể làm tổn thương lớp lót bên trong mạch máu.
- Tăng huyết áp: Áp lực máu cao làm tăng gánh nặng lên thành động mạch, gây tổn thương và thúc đẩy quá trình xơ vữa.
- Rối loạn lipid máu: Mức cholesterol cao (đặc biệt là LDL-cholesterol) và triglyceride cao làm tăng nguy cơ hình thành mảng bám.
- Ít vận động: Lười vận động làm giảm lưu thông máu và tăng nguy cơ béo phì.
- Béo phì: Thừa cân, béo phì thường đi kèm với các yếu tố nguy cơ khác như tiểu đường, tăng huyết áp và rối loạn lipid máu.
Hậu Quả Nghiêm Trọng
Nếu không được điều trị, tắc động mạch dưới gối có thể dẫn đến:
- Thiếu máu cục bộ: Gây đau, chuột rút ở bắp chân, bàn chân khi đi lại (đau cách hồi).
- Đau khi nghỉ ngơi: Đau liên tục ở bàn chân, ngón chân, đặc biệt là vào ban đêm.
- Loét: Vết loét khó lành ở bàn chân, ngón chân.
- Hoại tử chi: Mô chết do thiếu máu nghiêm trọng, có thể phải cắt cụt chi.
2. Can Thiệp Nội Mạch Điều Trị Tắc Động Mạch Vùng Dưới Gối
Phương Pháp Tối Ưu
Can thiệp nội mạch là phương pháp điều trị hiện đại, ít xâm lấn, giúp tái lưu thông mạch máu bị tắc nghẽn. Theo nghiên cứu trên JACC, phương pháp này mang lại hiệu quả cao trong việc cải thiện lưu lượng máu và giảm triệu chứng cho bệnh nhân.
Quy Trình Can Thiệp Chi Tiết
- Đánh giá tổn thương:
- Siêu âm Doppler: Đánh giá mức độ hẹp tắc và lưu lượng máu trong động mạch.
- MSCT (chụp cắt lớp điện toán đa lát cắt): Cung cấp hình ảnh chi tiết về vị trí, mức độ và đặc điểm của tổn thương.
- Mở đường vào động mạch:
- Thường được thực hiện qua động mạch đùi dưới hướng dẫn của siêu âm để đảm bảo chính xác và an toàn.
- Chụp mạch đánh giá tổn thương:
- Bơm thuốc cản quang vào mạch máu và chụp X-quang để xác định chính xác vị trí và mức độ tắc nghẽn.
- Tiếp cận và đi qua vị trí hẹp/tắc:
- Sử dụng dây dẫn nhỏ và ống thông chuyên dụng để vượt qua vị trí tắc nghẽn.
- Xác định tuần hoàn hạ lưu (runoff):
- Đảm bảo máu có thể lưu thông xuống các mạch máu nhỏ ở bàn chân sau khi can thiệp.
- Nong bằng bóng nhỏ để mở rộng lòng mạch.
- Nong tạo hình lòng mạch và đặt stent:
- Sử dụng bóng nong để mở rộng lòng mạch bị hẹp.
- Đặt stent (giá đỡ kim loại) để giữ cho lòng mạch không bị hẹp trở lại.
- Chụp mạch kiểm tra:
- Đánh giá kết quả can thiệp và đảm bảo lưu lượng máu được cải thiện.
- Siêu âm Doppler sau can thiệp:
- Kiểm tra lưu lượng máu và đánh giá tình trạng mạch máu sau 48-72 giờ.
Chống Tái Hẹp
Sau can thiệp, bệnh nhân cần dùng thuốc chống đông và kháng kết tập tiểu cầu để ngăn ngừa tái hẹp. Theo khuyến cáo của ESC, việc tuân thủ điều trị là yếu tố quan trọng để duy trì hiệu quả lâu dài.
Tái Khám Định Kỳ
- Thời gian: 1 - 3 - 6 - 12 tháng sau can thiệp.
- Đánh giá:
- Triệu chứng lâm sàng (đau, khó chịu).
- Chỉ số ABI (đo áp lực mắt cá chân/cánh tay).
- Các yếu tố nguy cơ (mỡ máu, đường máu,…).
- Siêu âm Doppler mạch máu.
- Chụp CT/MRI mạch máu: Nếu có dấu hiệu tái hẹp.
3. Kết Luận
Tắc động mạch dưới gối là bệnh lý nguy hiểm, có thể dẫn đến nhiều biến chứng nghiêm trọng. Việc chẩn đoán và điều trị sớm bằng can thiệp nội mạch giúp cải thiện chất lượng cuộc sống và ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm. Hãy chủ động thăm khám và tuân thủ điều trị để bảo vệ sức khỏe đôi chân của bạn.