Mỡ máu (Lipid máu) và những điều cần biết
Mỡ máu, hay còn gọi là lipid máu, là một thành phần thiết yếu trong máu, đóng vai trò quan trọng trong việc tổng hợp các chất cần thiết cho cơ thể, tham gia vào quá trình chuyển hóa và cung cấp năng lượng cho các hoạt động hàng ngày.
1. Mỡ máu là gì?
Lipid máu bao gồm nhiều thành phần khác nhau, mỗi loại có chức năng và kích thước riêng biệt. Các thành phần này được phân loại dựa trên trọng lượng phân tử và vai trò của chúng. Khi kiểm tra sức khỏe, đặc biệt là để đánh giá nguy cơ tim mạch (nhất là ở những người có các yếu tố nguy cơ như tăng huyết áp, bệnh mạch vành, hoặc đái tháo đường), thường sẽ xét nghiệm bốn thành phần lipid máu chính, bao gồm:
- Cholesterol: Một chất béo cần thiết cho cấu tạo màng tế bào và sản xuất hormone.
- Triglyceride: Dạng chất béo chính trong cơ thể, cung cấp năng lượng.
- HDL-cholesterol (High-density Lipoprotein): Còn gọi là mỡ tốt, giúp loại bỏ cholesterol thừa khỏi máu.
- LDL-cholesterol (Low-density Lipoprotein): Còn gọi là mỡ xấu, có thể tích tụ trong thành mạch máu, gây xơ vữa động mạch.
Lipoprotein đóng vai trò là phương tiện vận chuyển lipid trong cơ thể. Do lipid không tan trong nước, chúng cần kết hợp với protein để tạo thành lipoprotein. Phần lipid kỵ nước sẽ cuộn vào bên trong, còn phần apoprotein (protein bề mặt) sẽ tạo thành lớp vỏ bọc bên ngoài, giúp lipid di chuyển dễ dàng trong môi trường dịch thể của máu. Có nhiều loại lipoprotein khác nhau, như HDL (lipoprotein mật độ cao) và LDL (lipoprotein mật độ thấp), tùy thuộc vào tỷ lệ lipid và protein.
HDL-cholesterol và LDL-cholesterol có ảnh hưởng trực tiếp đến hệ thống tim mạch:
- Cholesterol là thành phần cấu tạo màng tế bào, rất cần thiết cho hoạt động của cơ thể.
- Triglyceride là nguồn cung cấp năng lượng chính. Tuy nhiên, nếu triglyceride quá cao, nó cũng có thể góp phần hình thành mảng xơ vữa trong thành mạch máu.
- HDL (mỡ tốt) có chức năng vận chuyển cholesterol thừa từ các cơ quan trong cơ thể về gan để thải ra ngoài. Nếu nồng độ HDL thấp, nguy cơ xơ vữa động mạch sẽ tăng lên.
- LDL (mỡ xấu) có chức năng vận chuyển cholesterol từ gan đến các cơ quan và tế bào. Nếu nồng độ LDL quá cao, cholesterol có thể tích tụ trong thành mạch máu, tạo thành các mảng xơ vữa, gây hẹp hoặc tắc nghẽn mạch máu.
2. Rối loạn mỡ máu là gì?
Rối loạn lipid máu (hay rối loạn mỡ máu) xảy ra khi nồng độ các thành phần lipid máu không còn nằm trong giới hạn bình thường. Theo khuyến cáo của Hội Tim mạch Hoa Kỳ (ACC), các chỉ số lipid máu được coi là bình thường khi:
- Cholesterol toàn phần: < 5,2 mmol/L (200mg/dL)
- Triglyceride: < 1,7 mmol/L (150mg/dL)
- LDL-cholesterol: < 2,58mmol/L (100mg/dL)
- HDL-cholesterol: > 1,03mmol/L (40 mg/dL)
Ngày nay, việc xét nghiệm các chỉ số lipid máu là một phần quan trọng trong việc đánh giá nguy cơ tim mạch. Kiểm soát và điều trị rối loạn lipid máu có thể giúp giảm đáng kể nguy cơ mắc các bệnh tim mạch nguy hiểm như bệnh mạch vành, nhồi máu cơ tim và đột quỵ. Theo khuyến cáo của ACC, việc kiểm soát tốt lipid máu, đặc biệt là giảm LDL-cholesterol, đóng vai trò then chốt trong việc phòng ngừa và điều trị bệnh tim mạch do xơ vữa động mạch (ACC/AHA Guidelines).
Việc kiểm tra sức khỏe tim mạch định kỳ là rất quan trọng, giúp phát hiện sớm và điều trị kịp thời các bệnh lý liên quan đến mỡ máu, từ đó bảo vệ sức khỏe tim mạch và nâng cao chất lượng cuộc sống.