Cholesterol và Triglyceride: Những Điều Cần Biết
Cholesterol là một thành phần thiết yếu của màng tế bào và được cơ thể sử dụng để sản xuất vitamin D và các hormone như estrogen. Nó cũng được sử dụng để sản xuất các chất hỗ trợ tiêu hóa. Triglyceride là một nguồn năng lượng chính của cơ thể.
1. Lipid: Tổng Quan
Cholesterol và triglyceride (còn gọi là chất béo trung tính) là hai loại lipid chính trong cơ thể. Lipid rất cần thiết cho hoạt động của cơ thể.
- Cholesterol và Triglyceride: Hai loại lipid chính trong cơ thể. Cholesterol cần thiết cho cấu trúc tế bào và sản xuất hormone, trong khi triglyceride là nguồn năng lượng dự trữ. (Nguồn: https://www.heart.org/en/health-topics/cholesterol/about-cholesterol)
- Nguồn gốc: Gan và chế độ ăn uống. Gan sản xuất cholesterol và triglyceride, nhưng chúng ta cũng hấp thụ chúng từ thực phẩm, đặc biệt là thực phẩm có nguồn gốc động vật.
- LDLc (Cholesterol Xấu): Gây tích tụ mảng bám trong động mạch, dẫn đến xơ vữa động mạch. LDLc vận chuyển cholesterol từ gan đến các tế bào. Khi có quá nhiều LDLc, nó có thể tích tụ trong thành động mạch, tạo thành mảng xơ vữa, làm hẹp lòng mạch và gây ra các bệnh tim mạch.
- HDLc (Cholesterol Tốt): Loại bỏ cholesterol khỏi máu, đưa về gan. HDLc giúp loại bỏ cholesterol dư thừa khỏi thành động mạch và đưa nó trở lại gan để xử lý, giúp bảo vệ tim mạch.
- Mục tiêu: LDLc thấp, HDLc cao. Mức LDLc thấp giúp giảm nguy cơ hình thành mảng xơ vữa, trong khi mức HDLc cao giúp bảo vệ tim mạch. Các chỉ số mục tiêu cụ thể sẽ được thảo luận chi tiết hơn ở phần sau.
2. Tại Sao Cần Giảm Cholesterol?
Tăng cholesterol, đặc biệt là LDLc, là một yếu tố nguy cơ quan trọng của bệnh tim mạch.
- Giảm cholesterol giúp giảm nguy cơ bệnh tim mạch. Các nghiên cứu đã chứng minh rõ ràng mối liên hệ giữa mức cholesterol cao và tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch như đau tim, đột quỵ. (Nguồn: https://www.acc.org/)
- Giảm 1% cholesterol, nguy cơ tim mạch giảm 2%. Điều này cho thấy việc giảm cholesterol, dù chỉ một chút, cũng có thể mang lại lợi ích đáng kể cho sức khỏe tim mạch.
3. Giảm Cholesterol Có Khó Không?
Việc giảm cholesterol có thể là một thách thức, nhưng hoàn toàn có thể đạt được bằng cách kết hợp thay đổi lối sống và sử dụng thuốc khi cần thiết.
- Có thể giảm cholesterol bằng thay đổi lối sống và dùng thuốc. Thay đổi lối sống bao gồm chế độ ăn uống lành mạnh, tập thể dục thường xuyên và duy trì cân nặng hợp lý. Thuốc có thể được sử dụng để giảm cholesterol khi thay đổi lối sống không đủ hiệu quả.
- Kiểm soát các yếu tố nguy cơ khác: huyết áp, béo phì, tiểu đường, hút thuốc lá. Các yếu tố nguy cơ này có thể làm tăng nguy cơ bệnh tim mạch, vì vậy việc kiểm soát chúng là rất quan trọng.
4. Bắt Đầu Kiểm Soát Cholesterol Như Thế Nào?
- Kiểm tra Cholesterol: Nên bắt đầu từ 20 tuổi, 5 năm/lần. Nếu có yếu tố nguy cơ, kiểm tra hàng năm. Các yếu tố nguy cơ bao gồm tiền sử gia đình mắc bệnh tim mạch sớm, hút thuốc lá, huyết áp cao, tiểu đường và béo phì.
- Xét nghiệm Máu: Sau khi nhịn ăn 9-12 giờ, đánh giá tổng cholesterol, LDLc, HDLc, triglyceride. Xét nghiệm máu cung cấp thông tin quan trọng để đánh giá nguy cơ tim mạch và đưa ra quyết định điều trị.
- Chỉ Số Mục Tiêu: Các chỉ số mục tiêu có thể khác nhau tùy thuộc vào tình trạng sức khỏe và nguy cơ tim mạch của từng người. Dưới đây là các chỉ số mục tiêu tham khảo:
- Cholesterol toàn phần: Dưới 200 mg/dL
- Triglyceride: Dưới 150 mg/dL
- LDLc: Dưới 130 mg/dL (Dưới 100 mg/dL nếu có bệnh tim mạch hoặc tiểu đường)
- HDLc: Lớn hơn 55 mg/dL (nữ), lớn hơn 45 mg/dL (nam)
5. Các Biện Pháp Giảm Cholesterol
- Thay đổi lối sống: chế độ ăn uống, tập thể dục, giảm cân.
5.1. Chế Độ Ăn
- Chế độ ăn TLC (điều trị thay đổi lối sống):
- Ít chất béo bão hòa (dưới 7% calo). Chất béo bão hòa có nhiều trong thịt đỏ, sản phẩm từ sữa nguyên kem và thực phẩm chế biến sẵn.
- Ít cholesterol (dưới 200 mg/ngày). Hạn chế ăn lòng đỏ trứng, nội tạng động vật.
- Tăng chất xơ hòa tan (yến mạch, cam, đậu, rau quả). Chất xơ hòa tan giúp giảm hấp thu cholesterol từ ruột.
- Bổ sung stanol/sterol thực vật. Stanol và sterol thực vật có cấu trúc tương tự như cholesterol và có thể giúp giảm hấp thu cholesterol.
5.2. Tập Thể Dục
- 30 phút mỗi ngày, ít nhất 5 ngày/tuần.
- Tăng HDL, giảm LDL.
- Các hoạt động: chạy, đi bộ nhanh, bơi lội, khiêu vũ. Chọn các hoạt động mà bạn thích và có thể duy trì lâu dài.
5.3. Giảm Cân
- Giảm LDL, đặc biệt quan trọng với người có triglyceride cao, HDL thấp, vòng eo lớn.
- Nguy cơ tim mạch cao hơn nếu vòng eo > 88cm (nữ) hoặc > 102cm (nam). Đo vòng eo là một cách đơn giản để đánh giá nguy cơ tim mạch.
6. Khi Thay Đổi Lối Sống Không Đủ
- Sử dụng thuốc theo chỉ định của bác sĩ.
- Các loại thuốc: statin, chất cô lập axit mật, axit nicotinic, axit fibric, chất ức chế hấp thu cholesterol. Mỗi loại thuốc có cơ chế hoạt động và tác dụng phụ khác nhau. Bác sĩ sẽ lựa chọn loại thuốc phù hợp nhất dựa trên tình trạng sức khỏe của bạn.
- Tiếp tục duy trì lối sống lành mạnh để giảm liều thuốc và giảm nguy cơ bệnh tật. Thay đổi lối sống vẫn rất quan trọng ngay cả khi bạn đang dùng thuốc giảm cholesterol.