Biến chứng mạch vành ở người bệnh đái tháo đường
Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng bệnh mạch vành là một trong những biến chứng mạch máu lớn thường gặp ở bệnh nhân đái tháo đường (tiểu đường). Nguy cơ mắc biến chứng mạch vành ở người bệnh tiểu đường tăng gấp 2-4 lần so với người không mắc bệnh, gây ra những vấn đề sức khỏe nghiêm trọng và làm tăng tỷ lệ tử vong. (Nguồn: ACC.org, AHAjournals.org)
1. Vì sao đái tháo đường gây biến chứng mạch vành?
Đái tháo đường là một bệnh rối loạn chuyển hóa mạn tính, đặc trưng bởi tình trạng tăng đường huyết kéo dài. Tăng đường huyết không chỉ ảnh hưởng trực tiếp mà còn gián tiếp đến hệ mạch máu, gây ra nhiều vấn đề sức khỏe nghiêm trọng, thậm chí gây tử vong ở cả bệnh nhân tiểu đường tuýp 1 và tuýp 2. (Nguồn: Medscape.com)
Cơ chế bệnh sinh của biến chứng mạch vành ở bệnh nhân đái tháo đường:
- Tổn thương tế bào nội mạc: Tăng đường huyết gây tổn thương tế bào nội mạc (lớp tế bào lót bên trong thành mạch máu), dẫn đến rối loạn chức năng mạch máu. Lớp nội mạc này đóng vai trò quan trọng trong việc điều hòa lưu lượng máu, ngăn ngừa sự hình thành cục máu đông và kiểm soát quá trình viêm. Khi lớp nội mạc bị tổn thương, chức năng này sẽ bị suy giảm.
- Xơ vữa động mạch: Khi chức năng nội mạc bị rối loạn, các phân tử cholesterol (đặc biệt là LDL-cholesterol – cholesterol xấu) dễ dàng xâm nhập vào lớp nội mạc và tích tụ ở đó. Các tế bào bạch cầu cũng tăng cường kết dính và xuyên qua thành mạch, đi vào lớp nội mạc. Tại đây, cholesterol và tế bào bạch cầu kết hợp với nhau tạo thành mảng xơ vữa động mạch. Mảng xơ vữa này ngày càng lớn dần, làm hẹp lòng mạch, cản trở lưu thông máu, gây ra tình trạng thiếu máu cục bộ mạn tính ở các cơ quan.
- Hình thành huyết khối: Lớp nội mạc mạch máu bị tổn thương cũng kích hoạt quá trình đông máu, làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông (huyết khối) trong lòng mạch. Huyết khối có thể gây tắc nghẽn mạch máu cấp tính, dẫn đến các biến chứng nguy hiểm như cơn đau thắt ngực không ổn định, nhồi máu cơ tim, nhồi máu não, đe dọa tính mạng bệnh nhân.
- Biến chứng ở các cơ quan khác: Tùy thuộc vào vị trí mạch máu bị tổn thương, bệnh nhân có thể gặp các biến chứng khác nhau:
- Tổn thương động mạch mắt: Gây giảm thị lực, thậm chí mù lòa.
- Tổn thương động mạch thận: Gây suy thận, tăng huyết áp.
- Tổn thương động mạch vành: Gây đau thắt ngực, nhồi máu cơ tim, đột tử.
- Tổn thương mạch máu não: Gây tai biến mạch máu não (đột quỵ).
- Tổn thương động mạch chi: Gây viêm tắc mạch máu, biểu hiện đau cách hồi, hoại tử đầu chi.
Như vậy, đái tháo đường tiến triển mạn tính sẽ gây ra rối loạn và suy yếu chức năng của nhiều cơ quan trong cơ thể, đặc biệt là mắt, não, thận, thần kinh và tim mạch. Trong đó, biến chứng mạch máu do đái tháo đường là phổ biến nhất. Bệnh đái tháo đường làm tăng gấp đôi nguy cơ mắc bệnh mạch vành, đột quỵ và đe dọa tính mạng do các vấn đề tim mạch. Biến chứng mạch vành của bệnh tiểu đường cũng có thể gặp ở bệnh nhân trẻ tuổi và có những biểu hiện lâm sàng không điển hình, gây khó khăn cho việc chẩn đoán sớm.
Theo thống kê, có đến 2/3 bệnh nhân tiểu đường tử vong do các bệnh lý tim mạch. Điều trị nhằm mục đích ngăn chặn và kiểm soát tình trạng tăng đường huyết sẽ giúp giảm thiểu tác động có hại lên các mô và cơ quan trong cơ thể. Việc hiểu rõ vì sao đái tháo đường gây biến chứng mạch máu là vô cùng quan trọng. Khi tỷ lệ người mắc bệnh tiểu đường ngày càng gia tăng, thì các biện pháp phòng ngừa tiên phát và thứ phát những biến chứng này cũng ngày càng trở nên cấp thiết.
2. Người bệnh đái tháo đường nào có nguy cơ bị biến chứng mạch vành?
Đái tháo đường tuýp 2 thường xảy ra trên nền tảng của hội chứng chuyển hóa, bao gồm các yếu tố nguy cơ sau:
- Béo phì thể bụng (tăng vòng eo)
- Tăng huyết áp
- Rối loạn mỡ máu (tăng cholesterol, triglyceride)
- Tình trạng tăng đông máu
Những yếu tố này đều làm tăng nguy cơ mắc bệnh lý tim mạch. Ngược lại, tiểu đường cũng là một trong nhiều yếu tố nguy cơ làm gia tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim, đột quỵ và tử vong.
Theo một nghiên cứu dịch tễ học, tỷ lệ mắc nhồi máu cơ tim hoặc tử vong trong vòng 7 năm là:
- 20% ở bệnh nhân đái tháo đường
- 3,5% ở bệnh nhân không đái tháo đường
Đối với những người đã có tiền sử nhồi máu cơ tim, tỷ lệ tái phát hoặc tử vong do biến cố tim mạch là:
- 45% ở bệnh nhân đái tháo đường
- 18,8% ở bệnh nhân không đái tháo đường
Điều này cho thấy rằng, người bệnh tiểu đường dù chưa từng bị nhồi máu cơ tim cũng có nguy cơ xảy ra biến cố mạch vành cấp tính tương đương với người đã từng bị nhồi máu cơ tim nhưng không mắc tiểu đường.
Các nghiên cứu gần đây cũng chỉ ra rằng nguy cơ nhồi máu cơ tim ở người bệnh đái tháo đường tương đương với người đã có tiền sử nhồi máu cơ tim. Do đó, theo khuyến cáo mới nhất của ADA (Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ) và Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ, đái tháo đường được xem là một yếu tố nguy cơ gây nhồi máu cơ tim tương đương với bệnh mạch vành.
Một điểm quan trọng cần lưu ý là biểu hiện lâm sàng của bệnh mạch vành ở bệnh nhân tiểu đường thường rất nghèo nàn. Nhiều người bệnh bị thiếu máu cơ tim, thậm chí nhồi máu cơ tim nặng nhưng không hề biết mình mắc bệnh, chỉ tình cờ phát hiện khi đi kiểm tra sức khỏe định kỳ. Vì vậy, bệnh nhân đái tháo đường cần thường xuyên kiểm tra tim mạch định kỳ để phát hiện sớm dấu hiệu thiếu máu cục bộ cơ tim.
Tuy nhiên, cũng có không ít bệnh nhân có biểu hiện lâm sàng như cơn đau thắt ngực, cảm giác tức nặng ngực trái, hồi hộp, trống ngực, khó thở… Bất kỳ dấu hiệu bất thường nào, dù là nhỏ nhất, cũng cần được bệnh nhân đái tháo đường xem xét kỹ lưỡng về tim mạch để sớm phát hiện và xử trí kịp thời.
Trong số những bệnh nhân tiểu đường tuýp 2, phụ nữ thường có nguy cơ mắc bệnh mạch vành cao hơn nam giới. Tỷ lệ bệnh nhân nữ trên 40 tuổi tử vong do thiếu máu cơ tim cũng cao hơn so với nam giới.
3. Yếu tố nào gây bệnh mạch vành ở người bệnh đái tháo đường?
Có một số yếu tố, khi kết hợp với đái tháo đường, sẽ làm tăng nguy cơ biến chứng tim mạch lên nhiều lần, cũng như làm nặng nề thêm biến chứng mạch vành của bệnh tiểu đường. Các yếu tố này bao gồm:
- Trên 60 tuổi (tuổi càng cao, nguy cơ càng tăng)
- Tăng huyết áp
- Rối loạn mỡ máu (tăng cholesterol và/hoặc triglyceride máu)
- Béo phì, đặc biệt là béo bụng
- Nghiện hút thuốc lá
- Ít vận động thể lực
- Tiền sử gia đình có người thân (đặc biệt là cha, mẹ, anh, chị, em ruột) bị tử vong vì nhồi máu cơ tim ở độ tuổi trẻ (dưới 55 tuổi đối với nam và dưới 65 tuổi đối với nữ)
Càng có nhiều yếu tố nguy cơ kết hợp, tỷ lệ đái tháo đường gây biến chứng mạch máu càng tăng mạnh. Trong số các yếu tố trên, có 2 yếu tố không thể thay đổi được là tuổi tác và tiền sử gia đình. Tuy nhiên, những yếu tố còn lại đều có thể thay đổi và kiểm soát được. Chính vì vậy, người bệnh đái tháo đường không nên lơ là tác động của những yếu tố nguy cơ này, cần cố gắng loại bỏ thói quen ít vận động, hút thuốc lá và ăn uống không lành mạnh.
Bệnh đái tháo đường là một bệnh lý nguy hiểm và có thể để lại nhiều biến chứng nghiêm trọng, trong đó điển hình là các biến chứng tim mạch, đặc biệt là bệnh mạch vành. Do đó, việc thăm khám sức khỏe định kỳ, theo dõi và quản lý đường huyết chặt chẽ, cũng như tầm soát các bệnh lý tim mạch là vô cùng cần thiết để bảo vệ sức khỏe và ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm.