Tăng Huyết Áp: Tại Sao Không Nên Tự Ý Ngưng Thuốc?
Tăng huyết áp (THA) là tình trạng bệnh lý khi áp lực máu lên thành động mạch vượt quá mức cho phép. Theo định nghĩa của Hội Tim Mạch Học Việt Nam, THA là khi huyết áp tâm thu (HATT) từ 140 mmHg trở lên hoặc huyết áp tâm trương (HATTr) từ 90 mmHg trở lên, khi đo tại phòng khám [theo vnah.org.vn]. Đáng chú ý, hơn 90% trường hợp THA không xác định được nguyên nhân cụ thể, được gọi là tăng huyết áp nguyên phát hoặc vô căn. Việc điều trị THA chủ yếu là sử dụng thuốc hạ áp để duy trì huyết áp ổn định và ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm. Do đó, việc tự ý ngưng thuốc hạ áp có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng cho sức khỏe.
1. Vì Sao Người Bệnh Tự Ý Dừng Uống Thuốc Hạ Huyết Áp?
THA là một bệnh lý mạn tính phổ biến, đặc biệt ở người cao tuổi, và có thể gây ra những ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe. THA thường được gọi là kẻ giết người thầm lặng, bởi vì bệnh thường tiến triển âm thầm, ít khi có các biểu hiện lâm sàng rõ rệt, khiến cho việc phát hiện bệnh trở nên khó khăn. Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, THA có thể dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm như bệnh tim mạch, đột quỵ, suy thận và các vấn đề về mắt.
Nhiều người bệnh tự ý ngưng dùng thuốc hạ huyết áp vì nhiều lý do khác nhau:
- Cảm thấy huyết áp đã ổn định: Sau một thời gian dùng thuốc, người bệnh có thể cảm thấy huyết áp đã trở về mức bình thường và cho rằng không cần tiếp tục dùng thuốc nữa.
- Lo sợ tác dụng phụ: Một số người lo ngại về các tác dụng không mong muốn của thuốc khi sử dụng lâu dài, như mệt mỏi, chóng mặt, hoặc các vấn đề về tiêu hóa.
- Quên thuốc: Việc dùng thuốc đều đặn hàng ngày có thể gây ra sự bất tiện, dẫn đến việc người bệnh quên uống thuốc.
- Chi phí điều trị: Gánh nặng tài chính từ việc điều trị lâu dài cũng là một yếu tố khiến bệnh nhân ngưng dùng thuốc.
Mục đích chính của việc điều trị THA là duy trì huyết áp ở mức tối ưu để ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm. Theo khuyến cáo của các tổ chức y tế uy tín như Hội Tim mạch Hoa Kỳ (ACC) và Hội Tim mạch Châu Âu (ESC), nguyên tắc quan trọng nhất trong điều trị THA là điều trị lâu dài, thường là suốt đời. Bệnh nhân không được tự ý dừng thuốc hoặc thay đổi liều lượng thuốc khi chưa có sự chỉ định của bác sĩ. Việc tuân thủ điều trị và tái khám định kỳ là rất quan trọng để kiểm soát huyết áp hiệu quả và giảm nguy cơ biến chứng.
2. Khi Nào Dừng Uống Thuốc Hạ Huyết Áp?
Nhiều bệnh nhân THA thường thắc mắc liệu có nên dừng uống thuốc huyết áp hay không và khi nào thì có thể dừng thuốc. Trên thực tế, việc sử dụng thuốc hạ áp thường đòi hỏi sự kiên trì và lâu dài, thậm chí là trọn đời. Tuy nhiên, trong một số trường hợp hiếm hoi, bác sĩ có thể xem xét giảm liều hoặc ngừng thuốc, nhưng quyết định này phải dựa trên đánh giá cẩn thận và toàn diện về tình trạng sức khỏe của bệnh nhân.
Quan trọng: Việc dừng thuốc hạ huyết áp chỉ được thực hiện khi có sự chỉ định và theo dõi chặt chẽ của bác sĩ chuyên khoa. Bệnh nhân không nên tự ý quyết định ngừng thuốc, vì điều này có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng cho sức khỏe. Bác sĩ sẽ xem xét các yếu tố như mức huyết áp ổn định, các bệnh lý đi kèm, và khả năng kiểm soát huyết áp bằng các biện pháp không dùng thuốc (như thay đổi lối sống) trước khi đưa ra quyết định cuối cùng.
3. Tác Hại Khi Tự Ý Ngừng Uống Thuốc Huyết Áp
Trong quá trình dùng thuốc hạ huyết áp, chỉ số huyết áp trở về bình thường là nhờ vào việc dùng thuốc đều đặn hàng ngày. Khi ngưng thuốc đột ngột, huyết áp có thể tăng cao đột ngột, gây áp lực lớn lên thành mạch máu. Thành mạch yếu hơn có thể dễ dàng bị vỡ, dẫn đến xuất huyết và các biến chứng nguy hiểm đến tính mạng của bệnh nhân.
Ngoài ra, việc đột ngột dừng thuốc điều trị có thể khiến mức huyết áp tăng trở lại như trước khi điều trị, thậm chí còn tăng cao hơn. Cơ thể không kịp thích nghi với sự thay đổi này, dẫn đến những biến chứng nguy hiểm của THA.
Các biến chứng có thể xảy ra khi tự ý ngưng thuốc hạ huyết áp:
- Nhồi máu cơ tim: THA là một trong những nguyên nhân chính gây hình thành mảng xơ vữa trong lòng động mạch vành. Nếu các mảng xơ vữa này bị nứt, vỡ, chúng có thể hình thành huyết khối, gây tắc nghẽn động mạch vành và dẫn đến nhồi máu cơ tim. Đây là một tình trạng cấp cứu nguy hiểm có thể gây tử vong do hoại tử cơ tim nếu không được điều trị kịp thời [tham khảo acc.org].
- Suy tim: THA kéo dài có thể làm cơ tim phì đại, đặc biệt là phì đại thất trái, do tim phải tăng cường co bóp để đẩy máu vào động mạch chủ chống lại áp lực máu ngoại vi tăng cao. Nếu không được điều trị, tình trạng này có thể dẫn đến suy tim trái và sau đó là suy tim toàn bộ [tham khảo ahajournals.org].
- Xuất huyết não: Khi ngừng thuốc trị THA đột ngột, huyết áp có thể tăng lên quá cao khiến mạch máu não không chịu nổi áp lực và bị vỡ, gây ra tình trạng xuất huyết não. Xuất huyết não có thể gây ra các di chứng nghiêm trọng như liệt nửa người, liệt hoàn toàn, hoặc thậm chí tử vong, tùy thuộc vào kích thước và vị trí của vùng xuất huyết [tham khảo nejm.org].
- Thiếu máu não/Nhồi máu não: THA có thể làm hẹp các động mạch cảnh và động mạch não, làm giảm lượng máu lên não, gây ra các triệu chứng như chóng mặt, hoa mắt, hoặc thậm chí bất tỉnh. Trong trường hợp nặng, thiếu máu não có thể gây ra liệt nửa người do não không được cung cấp đủ máu để hoạt động bình thường. Ngoài ra, THA cũng có thể thúc đẩy sự hình thành huyết khối, gây tắc nghẽn mạch máu não và dẫn đến nhồi máu não [tham khảo medscape.com].
- Xuất huyết ngoại vi: Áp lực máu cao lên thành động mạch có thể làm suy yếu thành mạch, dẫn đến vỡ mạch máu ngoại vi và gây ra các tình trạng như chảy máu mũi, chảy máu răng miệng…
- Biến chứng khác: Ngừng thuốc huyết áp đột ngột có thể gây ra các biến chứng về thận (hẹp động mạch thận, suy thận), mắt (biến chứng võng mạc, xuất huyết võng mạc), và mạch máu ngoại vi.
Kết luận: Để tránh những hậu quả nghiêm trọng này, biện pháp đơn giản và hiệu quả nhất là người bệnh không được tự ý ngừng điều trị, tuân thủ đúng việc sử dụng thuốc theo chỉ định của bác sĩ. Việc tái khám thường xuyên để theo dõi tình trạng bệnh và điều chỉnh thuốc khi cần thiết là rất quan trọng để kiểm soát THA hiệu quả và giảm nguy cơ biến chứng.