Phân biệt Ngưng Tim Đột Ngột và Đột Quỵ: Hướng Dẫn Sơ Cứu Chi Tiết
Khi Christian Eriksen, cầu thủ bóng đá người Đan Mạch, đột ngột gục ngã trên sân cỏ tại Euro 2020, nhiều người đã nhầm lẫn rằng anh bị đột quỵ. Tuy nhiên, các chuyên gia y tế sau đó xác nhận rằng Eriksen bị ngưng tim đột ngột (Sudden Cardiac Arrest - SCA). Hai tình trạng này hoàn toàn khác nhau và đòi hỏi các biện pháp sơ cứu khác nhau.
1. Ngưng Tim Đột Ngột (SCA)
Định nghĩa
Ngưng tim đột ngột (SCA) là tình trạng tim ngừng đập đột ngột do rối loạn điện tim. Thay vì co bóp nhịp nhàng để bơm máu đi khắp cơ thể, tim có thể rung (rung thất) hoặc co giật một cách vô hiệu, dẫn đến việc ngừng cung cấp máu cho não và các cơ quan khác. Theo Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ (AHA), SCA có thể xảy ra ở bất kỳ ai, kể cả những người khỏe mạnh và không có tiền sử bệnh tim [1].
Đối tượng
SCA có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi, từ trẻ em đến người lớn. Một số yếu tố có thể làm tăng nguy cơ SCA, bao gồm:
- Tiền sử gia đình có người bị SCA hoặc các bệnh tim mạch.
- Mắc các bệnh tim như bệnh mạch vành, bệnh cơ tim phì đại, hoặc các vấn đề về van tim.
- Rối loạn nhịp tim.
- Sử dụng các chất kích thích hoặc ma túy.
- Mất cân bằng điện giải.
Diễn tiến
SCA thường xảy ra một cách đột ngột và không có dấu hiệu báo trước. Người bị nạn có thể đột ngột ngã gục, mất ý thức, ngừng thở hoặc thở dốc. Vì não không nhận được oxy, nạn nhân sẽ nhanh chóng bị tổn thương não và có thể tử vong trong vòng vài phút nếu không được cấp cứu kịp thời.
Hậu quả
Nếu không được sơ cứu ngay lập tức, SCA có thể dẫn đến tổn thương não vĩnh viễn và tử vong. Theo AHA, mỗi phút trôi qua mà không được cấp cứu, cơ hội sống sót của nạn nhân giảm đi 10% [1].
2. Đột Quỵ (Stroke)
Định nghĩa
Đột quỵ (stroke) xảy ra khi nguồn cung cấp máu lên não bị gián đoạn, thường là do tắc nghẽn mạch máu (đột quỵ thiếu máu cục bộ) hoặc vỡ mạch máu (đột quỵ xuất huyết). Khi não không nhận đủ oxy và chất dinh dưỡng, các tế bào não bắt đầu chết dần, dẫn đến các tổn thương về thần kinh và chức năng cơ thể.
Nguyên nhân
Có hai loại đột quỵ chính, mỗi loại có nguyên nhân khác nhau:
- Đột quỵ thiếu máu cục bộ: Xảy ra khi một cục máu đông làm tắc nghẽn mạch máu não, ngăn chặn lưu lượng máu đến một vùng não nhất định. Các yếu tố nguy cơ gây đột quỵ thiếu máu cục bộ bao gồm huyết áp cao, cholesterol cao, bệnh tim, tiểu đường, hút thuốc lá, và béo phì.
- Đột quỵ xuất huyết: Xảy ra khi một mạch máu trong não bị vỡ, gây chảy máu vào não. Các yếu tố nguy cơ gây đột quỵ xuất huyết bao gồm huyết áp cao, phình mạch não, dị dạng mạch máu não, và sử dụng thuốc làm loãng máu.
Dấu hiệu
Các dấu hiệu của đột quỵ có thể xuất hiện đột ngột và khác nhau tùy thuộc vào vùng não bị ảnh hưởng. Một cách dễ nhớ để nhận biết các dấu hiệu đột quỵ là sử dụng từ viết tắt FAST:
- F (Face): Mặt bị méo xệ một bên.
- A (Arm): Tay yếu hoặc tê liệt, khó nâng lên.
- S (Speech): Nói khó, lắp bắp, hoặc không hiểu lời nói.
- T (Time): Thời gian là yếu tố then chốt. Gọi cấp cứu ngay lập tức nếu bạn hoặc ai đó xung quanh có các dấu hiệu trên.
Diễn tiến
Không giống như SCA, người bị đột quỵ thường không mất ý thức ngay lập tức. Họ có thể cảm thấy chóng mặt, đau đầu dữ dội, mất thăng bằng, hoặc gặp khó khăn trong việc nhìn hoặc nói. Tuy nhiên, nếu không được điều trị kịp thời, các triệu chứng có thể trở nên tồi tệ hơn và dẫn đến hôn mê hoặc tử vong.
Hậu quả
Đột quỵ có thể gây ra nhiều di chứng nghiêm trọng, bao gồm liệt, khó nói, khó nuốt, mất trí nhớ, và các vấn đề về cảm xúc và hành vi. Mức độ phục hồi sau đột quỵ phụ thuộc vào mức độ tổn thương não và thời gian điều trị.
3. Sơ Cứu Đúng Cách
Sơ cứu đột quỵ
- Gọi cấp cứu 115 ngay lập tức. Thời gian là yếu tố quan trọng nhất trong điều trị đột quỵ. Việc điều trị càng sớm, cơ hội phục hồi càng cao.
- Ghi nhớ thời điểm xuất hiện các triệu chứng đầu tiên. Thông tin này rất quan trọng để bác sĩ có thể đưa ra quyết định điều trị phù hợp.
- Để người bệnh nằm yên và thoải mái. Nới lỏng quần áo và đảm bảo đường thở thông thoáng.
- Không cho người bệnh ăn hoặc uống bất cứ thứ gì.
- Theo dõi các dấu hiệu sinh tồn (nhịp thở, mạch, ý thức) cho đến khi nhân viên y tế đến.
Sơ cứu ngưng tim đột ngột
- Gọi cấp cứu 115 ngay lập tức.
- Kiểm tra xem nạn nhân có phản ứng không. Vỗ vai và hỏi lớn.
- Nếu nạn nhân không phản ứng và không thở hoặc thở dốc, hãy bắt đầu hồi sức tim phổi (CPR) ngay lập tức.
- Nếu có máy khử rung tim tự động (AED), hãy sử dụng nó theo hướng dẫn. AED có thể giúp khôi phục nhịp tim bình thường.
4. Cách Thực Hiện CPR
CPR là một kỹ năng cứu sống quan trọng mà ai cũng nên biết. Dưới đây là các bước thực hiện CPR cơ bản:
- Đặt nạn nhân nằm ngửa trên mặt phẳng cứng.
- Quỳ bên cạnh nạn nhân.
- Đặt hai tay chồng lên nhau giữa ngực nạn nhân. Vị trí đặt tay đúng là ở giữa xương ức, giữa hai núm vú.
- Ép ngực sâu khoảng 5cm với tốc độ 100-120 lần/phút. Đảm bảo ép đủ sâu và đủ nhanh để tạo ra lưu lượng máu.
- Sau mỗi 30 lần ép ngực, thực hiện 2 lần thổi ngạt. Để thổi ngạt, hãy nâng cằm nạn nhân và bịt mũi, sau đó thổi không khí vào miệng nạn nhân trong khoảng 1 giây mỗi lần. Quan sát xem ngực nạn nhân có phồng lên không.
- Tiếp tục chu trình 30 lần ép ngực - 2 lần thổi ngạt cho đến khi có sự hỗ trợ y tế hoặc nạn nhân tỉnh lại.
Lưu ý: Nếu bạn không được đào tạo về CPR, hãy thực hiện ép ngực liên tục cho đến khi nhân viên y tế đến. Ép ngực là quan trọng nhất để duy trì lưu lượng máu đến não.
Tài liệu tham khảo:
- [1] American Heart Association. (n.d.). About Sudden Cardiac Arrest. Retrieved from https://www.heart.org/en/health-topics/sudden-cardiac-arrest/about-sudden-cardiac-arrest
- Medscape: https://www.medscape.com/
- PubMed: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/
- American College of Cardiology (ACC): https://www.acc.org/
- American Heart Association (AHA): https://www.ahajournals.org/
- European Society of Cardiology (ESC): https://www.escardio.org/