Tụt huyết áp đột ngột: Hiểu rõ, xử lý và phòng tránh
Tụt huyết áp đột ngột là tình trạng huyết áp giảm xuống mức thấp hơn bình thường một cách nhanh chóng, có thể gây ra nhiều triệu chứng khó chịu và thậm chí nguy hiểm. Việc hiểu rõ về tình trạng này, từ nguyên nhân, triệu chứng đến cách xử lý và phòng tránh, là vô cùng quan trọng để bảo vệ sức khỏe của bạn và những người thân yêu.
1. Tụt huyết áp đột ngột là gì?
- Huyết áp: Huyết áp là áp lực của máu lên thành động mạch khi tim bơm máu đi nuôi cơ thể. Huyết áp được đo bằng hai chỉ số: huyết áp tâm thu (số trên) và huyết áp tâm trương (số dưới). Huyết áp bình thường thường dao động trong khoảng 120/80 mmHg.
- Tụt huyết áp đột ngột: Tụt huyết áp đột ngột xảy ra khi huyết áp giảm xuống mức thấp hơn nhiều so với mức huyết áp bình thường của một người. Theo định nghĩa, tụt huyết áp được xác định khi huyết áp tâm thu (chỉ số bên trên) giảm xuống dưới mức 90mmHg hoặc/và huyết áp tâm trương (chỉ số bên dưới) giảm xuống dưới mức 60mmHg. (Tham khảo: https://www.acc.org/)
- Triệu chứng: Khi huyết áp tụt xuống quá thấp, lượng máu cung cấp cho các cơ quan trong cơ thể không đủ, dẫn đến các triệu chứng sau:
- Chóng mặt, choáng váng: Đây là triệu chứng thường gặp nhất, do não không nhận đủ máu.
- Giảm thị lực: Cảm giác nhìn mờ, tối sầm lại.
- Tái nhợt: Da trở nên nhợt nhạt do thiếu máu.
- Buồn nôn: Do hệ tiêu hóa không nhận đủ máu.
- Thở nhanh, tim đập nhanh: Cơ thể cố gắng bù đắp bằng cách tăng nhịp tim và nhịp thở.
- Ngất xỉu: Trong trường hợp tụt huyết áp nghiêm trọng, có thể dẫn đến ngất xỉu.
- Lạnh tay chân: Do máu ưu tiên dồn về các cơ quan quan trọng. * Các triệu chứng có thể xuất hiện bất cứ lúc nào, nhưng thường gặp nhất khi thay đổi tư thế đột ngột (đứng lên, ngồi xuống).
2. Các nguyên nhân gây tụt huyết áp đột ngột
Tụt huyết áp đột ngột có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau gây ra, bao gồm:
- Thuốc điều trị tăng huyết áp: Đây là nguyên nhân phổ biến nhất. Các loại thuốc như thuốc lợi tiểu, thuốc ức chế beta (beta-blocker) có thể làm giảm huyết áp quá mức.
- Thuốc tác động lên hệ thần kinh: Một số loại thuốc như thuốc điều trị rối loạn cương dương, thuốc chống trầm cảm, thuốc trị động kinh có thể ảnh hưởng đến hệ thần kinh và gây tụt huyết áp.* Giảm thể tích tuần hoàn:
- Thiếu máu: Do thiếu dinh dưỡng, bệnh về máu.
- Mất nước: Do vận động quá sức, nôn mửa, tiêu chảy kéo dài.
- Mất máu: Do chấn thương, xuất huyết trong cơ thể.
- Bệnh tim mạch:
- Suy tim: Tim không bơm đủ máu để đáp ứng nhu cầu của cơ thể.
- Bệnh van tim: Các van tim bị tổn thương, gây cản trở dòng máu.
- Rối loạn nhịp tim: Nhịp tim quá nhanh hoặc quá chậm có thể làm giảm hiệu quả bơm máu.* Thay đổi nội tiết tố:
- Sau sinh: Do sự thay đổi гормон.
- Tiền mãn kinh: Do sự suy giảm estrogen.
- Bệnh tuyến giáp, bệnh thận, bệnh lý tuyến thượng thận: Các bệnh này có thể ảnh hưởng đến гормон điều hòa huyết áp.* Yếu tố khác:
- Uống rượu bia: Rượu bia có thể làm giãn mạch máu và gây tụt huyết áp. * Tắm nước nóng: Tắm nước nóng có thể gây giãn mạch và mất nước qua da. * Hệ thần kinh hoạt động kém hiệu quả: Các tế bào cảm nhận huyết áp bên trong lòng mạch hoạt động kém hiệu quả.
3. Cách xử lý khi huyết áp tụt đột ngột
Xử lý đúng cách khi bị tụt huyết áp đột ngột có thể giúp người bệnh phục hồi nhanh chóng và hạn chế những nguy cơ tai nạn, chấn thương. Dưới đây là các bước xử lý bạn có thể tham khảo:
- Xử trí ban đầu:
- Nằm hoặc ngồi xuống, nâng cao chân: Điều này giúp tăng lượng máu về tim và não.
- Uống nước ấm (trà gừng, trà sâm, nước đường/muối): Nước giúp tăng thể tích tuần hoàn, trà gừng và trà sâm có tác dụng kích thích tuần hoàn máu, nước đường và muối giúp tăng huyết áp.
- Xử lý theo nguyên nhân:
- Ngừng thuốc hạ áp (nếu do thuốc): Tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi ngừng thuốc. * Uống oresol (nếu do mất nước): Oresol giúp bù điện giải và nước. * Cầm máu và đến bệnh viện (nếu có chấn thương, chảy máu): Cầm máu bằng cách băng ép vết thương và đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất.* Hỗ trợ khác:
- Ăn socola: Socola có chứa caffeine và theobromine, có tác dụng kích thích tim mạch và tăng huyết áp. * Day huyệt thái dương: Day huyệt thái dương giúp tăng cường lưu thông máu lên não. * Đứng dậy từ từ: Tránh đứng dậy quá nhanh, có thể gây tụt huyết áp trở lại.* Khi nào cần đến bệnh viện:
- Sốt cao, lú lẫn: Đây có thể là dấu hiệu của nhiễm trùng hoặc các vấn đề sức khỏe nghiêm trọng khác. * Không hồi phục sau khi nghỉ ngơi: Nếu các triệu chứng không cải thiện sau khi nghỉ ngơi và uống nước, cần đến bệnh viện để được kiểm tra. * Huyết áp không cải thiện: Nếu huyết áp vẫn ở mức thấp sau khi đã thực hiện các biện pháp xử lý ban đầu. * Huyết áp lên xuống thất thường: Cần được kiểm tra để tìm nguyên nhân và điều trị. Lưu ý: Người thường xuyên làm việc trên cao, lái xe,… cần đi khám sớm để được tầm soát kỹ hơn nguyên nhân hạ huyết áp.
4. Cách phòng tránh huyết áp tụt đột ngột
Phòng ngừa luôn tốt hơn chữa bệnh. Dưới đây là một số biện pháp giúp bạn phòng tránh tụt huyết áp đột ngột:
- Chế độ ăn uống:
- Đầy đủ dinh dưỡng: Ăn uống cân bằng, đa dạng các loại thực phẩm. * Đúng giờ: Ăn uống đúng giờ giấc, không bỏ bữa. * Giàu chất xơ: Ăn nhiều rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt. * Omega 3: Bổ sung các thực phẩm giàu omega 3 như cá hồi, hạt lanh, quả óc chó.* Uống đủ nước: Uống đủ 2-3 lít nước mỗi ngày, đặc biệt khi thời tiết nóng bức hoặc vận động nhiều.* Sinh hoạt điều độ:
- Ngủ đủ giấc: Ngủ đủ 7-8 tiếng mỗi đêm. * Tránh làm việc quá sức: Sắp xếp thời gian làm việc và nghỉ ngơi hợp lý. * Tránh thay đổi tư thế đột ngột: Đứng lên, ngồi xuống từ từ.* Tập thể dục: Tập thể dục thường xuyên giúp tăng cường sức khỏe tim mạch và điều hòa huyết áp. Nên lựa chọn các môn thể thao phù hợp với sức khỏe như đi bộ, bơi lội, yoga.* Tránh căng thẳng: Căng thẳng có thể làm tăng huyết áp. Hãy tìm cách giải tỏa căng thẳng như tập yoga, thiền, nghe nhạc, đọc sách.* Theo dõi huyết áp: Theo dõi huyết áp thường xuyên tại nhà giúp bạn phát hiện sớm các bất thường và có biện pháp can thiệp kịp thời. (Tham khảo: https://www.vnah.org.vn/) Nguồn tham khảo: medlatec.vn, benhvienthuduc.vn, suckhoedoisong.vn, medscape.com, acc.org