Nhận biết và xử trí nhanh đột quỵ: Cẩm nang cấp cứu
Mở đầu
Đột quỵ đang ngày càng trẻ hóa và trở thành nguyên nhân gây tử vong hàng đầu, đặt ra thách thức lớn cho ngành y tế và cộng đồng. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu và xử trí kịp thời đóng vai trò then chốt trong việc cứu sống bệnh nhân và giảm thiểu di chứng.
Theo thống kê của Hội Tim Mạch Học Việt Nam, mỗi năm có hơn 200.000 ca đột quỵ mới, và tỷ lệ tử vong do đột quỵ ở Việt Nam cao hơn so với nhiều nước trên thế giới. Sự gia tăng đột quỵ ở người trẻ tuổi là một vấn đề đáng báo động, đòi hỏi sự nâng cao nhận thức và hành động nhanh chóng từ cộng đồng.
Dấu hiệu nhận biết đột quỵ (FAST)
Phương pháp FAST là một công cụ đơn giản và hiệu quả giúp nhận biết nhanh các dấu hiệu đột quỵ:
- F (Face - Mặt): Mặt bị xệ xuống, méo mó khi cười hoặc nói.
- A (Arm - Tay): Yếu hoặc tê liệt một bên tay, khó nâng lên hoặc giữ thẳng.
- S (Speech - Nói): Nói ngọng, khó phát âm, hoặc không hiểu người khác nói.
- T (Time - Thời gian): Gọi cấp cứu ngay lập tức nếu có bất kỳ dấu hiệu nào trên.
Mức độ chính xác của các dấu hiệu:
- Nếu có đủ 4 dấu hiệu trên, khả năng bệnh nhân bị đột quỵ lên đến 87%.
- Nếu có 2 trong 4 dấu hiệu trên, khả năng đột quỵ là khoảng 70%.
Lưu ý: Đôi khi, các dấu hiệu đột quỵ có thể không rõ ràng hoặc chỉ thoáng qua. Tuy nhiên, đừng chủ quan, hãy gọi cấp cứu ngay để được đánh giá chính xác nhất.
Xử trí nhanh khi phát hiện đột quỵ
Thời gian là yếu tố then chốt trong điều trị đột quỵ. Mỗi phút trôi qua, hàng triệu tế bào não có thể bị tổn thương vĩnh viễn. Do đó, việc xử trí nhanh chóng và đúng cách có thể tạo ra sự khác biệt lớn.
- Phát hiện:
- Nhận biết các dấu hiệu đột quỵ (FAST).
- Quan sát kỹ các biểu hiện bất thường của người bệnh.
- Trao đổi thông tin:
- Gọi ngay cho trung tâm cấp cứu 115 hoặc cơ sở y tế gần nhất có khả năng điều trị đột quỵ.
- Cung cấp thông tin chi tiết về tình trạng bệnh nhân, các dấu hiệu và thời gian xuất hiện triệu chứng.
- Báo cho người nhà bệnh nhân và chuẩn bị sẵn sàng để di chuyển đến bệnh viện.
- Đánh giá (Door):
- Khi đến bệnh viện, bác sĩ và điều dưỡng sẽ nhanh chóng đánh giá tình trạng bệnh nhân.
- Phân biệt đột quỵ với các bệnh lý khác có triệu chứng tương tự, như động kinh, hạ đường huyết, hoặc ngộ độc.
- Thu thập thông tin:
- Cung cấp cho bác sĩ thông tin về tiền sử bệnh của bệnh nhân (cao huyết áp, tiểu đường, bệnh tim,…).
- Cho biết thời gian chính xác khi các triệu chứng đột quỵ bắt đầu xuất hiện.
Điều trị sau đột quỵ
Sau khi được chẩn đoán và xử trí ban đầu, bệnh nhân đột quỵ sẽ được chuyển đến các khoa chuyên biệt để điều trị và phục hồi chức năng.
- Tái thông mạch máu:
- Nếu đột quỵ do tắc nghẽn mạch máu não, bác sĩ có thể thực hiện các biện pháp tái thông mạch máu, như dùng thuốc tiêu sợi huyết (alteplase) hoặc can thiệp nội mạch (lấy huyết khối).
- Việc tái thông mạch máu kịp thời có thể giúp phục hồi lưu lượng máu đến não và giảm thiểu tổn thương.
- Điều trị tại các khoa:
- Hồi sức cấp cứu: Theo dõi và điều trị các biến chứng cấp tính, như suy hô hấp, rối loạn nhịp tim, hoặc tăng huyết áp.
- Phục hồi chức năng: Giúp bệnh nhân phục hồi các chức năng vận động, ngôn ngữ, và nhận thức bị ảnh hưởng bởi đột quỵ.
- Thần kinh: Tiếp tục theo dõi và điều trị các vấn đề thần kinh liên quan đến đột quỵ.
Thời gian và phương pháp điều trị cụ thể sẽ tùy thuộc vào mức độ tổn thương và biến chứng của từng bệnh nhân.
Kết luận
Phương pháp FAST là một công cụ vô giá giúp nhận biết nhanh các dấu hiệu đột quỵ. Phát hiện sớm và liên hệ cấp cứu kịp thời có thể tạo ra sự khác biệt lớn trong việc cứu sống bệnh nhân và giảm thiểu di chứng. Hãy trang bị cho mình và những người xung quanh kiến thức về đột quỵ để có thể hành động nhanh chóng và hiệu quả khi cần thiết.
Nguồn tham khảo:
- American Stroke Association: https://www.stroke.org/
- Hội Tim Mạch Học Việt Nam: http://vnah.org.vn/
- Medscape: https://www.medscape.com/