Bệnh Động Mạch Vành và Phụ Nữ: Những Điều Cần Biết
Bệnh động mạch vành là một bệnh lý tim mạch nguy hiểm, tuy nhiên nhiều người vẫn chưa nhận thức đúng về bệnh, cho rằng đây chỉ là bệnh của nam giới. Quan niệm này không chính xác, bởi phụ nữ hoàn toàn có thể mắc bệnh động mạch vành, đặc biệt nguy cơ tăng cao sau mãn kinh. Theo thống kê từ Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), bệnh tim là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ở phụ nữ, vượt qua cả ung thư. Do đó, việc hiểu rõ về bệnh động mạch vành và các biện pháp phòng ngừa ở phụ nữ là vô cùng quan trọng.
1. Các Yếu Tố Nguy Cơ Gây Bệnh Mạch Vành
Bệnh mạch vành, còn được gọi là bệnh tim do mạch vành, thiếu máu cơ tim cục bộ, suy mạch vành, hay thiểu năng vành, đều chỉ tình trạng mất cân bằng giữa cung và cầu oxy cho cơ tim. Nguyên nhân chủ yếu là do hẹp động mạch vành.
Nguyên nhân gây hẹp động mạch vành thường là do các mảng xơ vữa gây tổn thương lớp nội mạc động mạch vành (chiếm hơn 90% trường hợp). Các mảng xơ vữa ngày càng phát triển, làm giảm lưu lượng máu đến tim, gây thiếu máu cơ tim. Theo Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ (AHA), xơ vữa động mạch là một quá trình tiến triển chậm, có thể bắt đầu từ khi còn trẻ.
Các yếu tố nguy cơ mắc bệnh động mạch vành bao gồm:
- Giới tính: Nam giới thường có nguy cơ mắc bệnh cao hơn nữ giới. Tuy nhiên, sau mãn kinh từ 5-10 năm, nguy cơ ở nữ giới tăng lên tương đương với nam giới. Theo nghiên cứu đăng trên tạp chí Circulation của AHA, estrogen có vai trò bảo vệ tim mạch ở phụ nữ tiền mãn kinh.
- Yếu tố di truyền: Gia đình có người mắc bệnh động mạch vành sớm (trước tuổi 55), tăng huyết áp, cholesterol cao, hoặc tiểu đường.
- Tuổi: Nam trên 45 tuổi, nữ trên 55 tuổi.
- Tăng huyết áp: Tăng huyết áp làm tăng quá trình xơ vữa động mạch, gây hẹp lòng mạch vành. Theo hướng dẫn của ACC/AHA, duy trì huyết áp dưới 130/80 mmHg là mục tiêu quan trọng trong phòng ngừa bệnh tim mạch.
- Nồng độ mỡ máu cao (Cholesterol): Đặc biệt là các loại mỡ xấu như Triglyceride và LDL-cholesterol. LDL-cholesterol cao là yếu tố nguy cơ chính gây xơ vữa động mạch.
- Bệnh đái tháo đường (Tiểu đường): Tiểu đường thường gây tổn thương mạch máu, làm tăng nguy cơ mắc bệnh mạch vành. Theo Hiệp hội Tiểu đường Hoa Kỳ (ADA), kiểm soát đường huyết chặt chẽ giúp giảm nguy cơ biến chứng tim mạch ở bệnh nhân tiểu đường.
- Béo phì: Béo phì làm tăng nguy cơ mắc tăng huyết áp, tiểu đường, và rối loạn mỡ máu, là tiền đề của bệnh mạch vành.
- Hút thuốc lá: Nicotine và các hóa chất độc hại trong thuốc lá làm gia tăng quá trình xơ vữa động mạch.
- Ít hoạt động thể lực: Lười vận động làm tăng nguy cơ béo phì, tăng huyết áp, và rối loạn mỡ máu.
- Stress: Stress kéo dài có thể gây tăng huyết áp và các vấn đề tim mạch khác.
2. Vì Sao Sau Mãn Kinh, Nguy Cơ Bệnh Động Mạch Vành Ở Nữ Giới Lại Gia Tăng?
Khi phụ nữ bước vào giai đoạn mãn kinh, ngoài các thay đổi về tâm sinh lý và nhan sắc, họ còn đối mặt với nguy cơ mắc nhiều bệnh lý, điển hình là bệnh mạch vành. Ở độ tuổi 50, phụ nữ có nguy cơ tăng 45% mắc bệnh mạch vành và 31% nguy cơ tử vong do bệnh này. Đến tuổi 65, nguy cơ ở nữ giới tương đương với nam giới.
Nguyên nhân của tình trạng này là:
- Sự suy giảm estrogen: Ở độ tuổi sinh đẻ, hệ thống tim mạch của phụ nữ được bảo vệ bởi hormone sinh dục nữ estrogen. Estrogen có tác dụng làm giảm hàm lượng cholesterol, bảo vệ thành mạch và tim. Qua tuổi 40 (giai đoạn tiền mãn kinh), lượng estrogen suy giảm đáng kể, tạo điều kiện cho sự tiến triển của các bệnh tim mạch như tăng huyết áp và bệnh mạch vành. Theo nghiên cứu trên tạp chí The Lancet, estrogen có tác dụng giãn mạch và chống oxy hóa, giúp bảo vệ tim mạch.
- Thay đổi trong thành động mạch: Các thay đổi này tạo điều kiện thuận lợi cho các mảng bám tích tụ và hình thành cục máu đông.
- Thay đổi về lượng chất béo trong máu: LDL-cholesterol (cholesterol xấu) tăng, trong khi HDL-cholesterol (cholesterol tốt) giảm.
- Tăng nồng độ fibrinogen: Fibrinogen là một yếu tố quan trọng trong quá trình đông máu, liên quan đến bệnh tim và đột quỵ. Fibrinogen làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông, chèn ép động mạch vành và giảm lưu lượng máu nuôi dưỡng cơ tim.
- Các yếu tố khác:
- Tỷ lệ mắc bệnh tiểu đường type 2 cao hơn.
- Dễ bị các rối loạn tuyến giáp hơn.
- Có nhiều áp lực trong gia đình và công việc hơn so với nam giới.
- Hệ thống tim mạch của nữ giới cũng dễ bị tổn thương hơn khi có tác động từ các tác nhân độc hại.
Lưu ý: Các triệu chứng bệnh mạch vành cấp ở phụ nữ thường mơ hồ, gây khó khăn cho việc chẩn đoán. Gần 40% không có triệu chứng đau ngực điển hình, mà có thể biểu hiện bằng đau ở vùng cổ, vai, vùng dạ dày, nhịp thở gấp, đổ mồ hôi, hoa mắt, chóng mặt, nôn mửa, hoặc mệt mỏi, dễ nhầm lẫn với các bệnh lý khác. Khoảng 2/3 trường hợp bệnh mạch vành ở phụ nữ thường tử vong đột ngột mà không có dấu hiệu báo trước.
Ngoài ra, nhiều phụ nữ Á Đông có xu hướng trì hoãn việc điều trị khi phát hiện các bệnh lý tim mạch, thậm chí ngay cả khi lên cơn đau. Điều này làm tăng nguy cơ biến chứng nghiêm trọng.
3. Vậy Phụ Nữ Sau Mãn Kinh Cần Làm Gì Để Phòng Chống Bệnh Mạch Vành?
Đứng trước nguy cơ gia tăng mắc bệnh mạch vành, phụ nữ sau mãn kinh cần chủ động thực hiện các biện pháp phòng bệnh sau đây:
- Bỏ hút thuốc lá: Đây là biện pháp quan trọng nhất để giảm nguy cơ mắc bệnh tim mạch.
- Duy trì cân nặng lý tưởng: Thừa cân, béo phì làm tăng nguy cơ mắc các bệnh tim mạch.
- Tập thể dục đều đặn: Khoảng 30 phút mỗi ngày, ít nhất 3 ngày/tuần. Các bài tập cardio như đi bộ, chạy bộ, bơi lội, đạp xe rất tốt cho tim mạch.
- Chế độ ăn uống lành mạnh:
- Ăn ít chất béo bão hòa và cholesterol.
- Ăn nhiều chất xơ, các loại đậu, ngũ cốc nguyên hạt, rau, trái cây và cá.
- Hạn chế đồ ngọt và đồ uống có đường.
- Kiểm soát tốt các bệnh nền: Điều trị và kiểm soát tốt bệnh đái tháo đường, tăng huyết áp, và cholesterol cao.
- Liệu pháp hormone thay thế (HRT): HRT có thể làm giảm nguy cơ mắc bệnh tim mạch ở nữ giới bằng cách thay thế hormone estrogen bị mất trong thời kỳ mãn kinh. Tuy nhiên, cần tham khảo ý kiến của bác sĩ trước khi sử dụng liệu pháp này, vì HRT có thể có một số tác dụng phụ.
- Khám sức khỏe tim mạch định kỳ: Giúp phát hiện sớm các yếu tố nguy cơ và bệnh tim mạch.
Bệnh động mạch vành là một bệnh nguy hiểm, có thể dẫn đến nhồi máu cơ tim, rối loạn nhịp tim, suy tim, và đột tử nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Tuy nhiên, bệnh này có thể phòng ngừa bằng các thói quen sinh hoạt hàng ngày. Vì vậy, song song với chế độ ăn uống lành mạnh, người bệnh nên đi bộ tối thiểu 5 buổi/tuần, 30-40 phút/ngày, và tăng dần thời gian tập luyện tùy theo sức khỏe.
Ngoài ra, để theo dõi và ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm của bệnh lý tim mạch, đặc biệt đối với phụ nữ sau mãn kinh, nên lựa chọn các gói khám sức khỏe tim mạch định kỳ tại các cơ sở y tế uy tín.
Bài viết tham khảo nguồn: Hội Tim mạch học Việt Nam, Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ (AHA), Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC).