Hoạt động thể chất và bệnh tim: Lợi ích, rủi ro và hướng dẫn
Các hoạt động thể chất mang lại vô vàn lợi ích cho sức khỏe, kéo dài tuổi thọ, phòng ngừa bệnh tật và nâng cao chất lượng cuộc sống. Đặc biệt, với người bệnh tim, tập thể dục thường xuyên là chìa khóa vàng để cải thiện sức khỏe tim mạch và giảm nguy cơ tử vong do bệnh mạch vành.
1. Hoạt động thể chất là gì?
Hiểu một cách đơn giản, hoạt động thể chất là bất kỳ hoạt động nào giúp bạn cải thiện hoặc duy trì thể lực và sức khỏe tổng thể. Chúng bao gồm:
- Các hoạt động hàng ngày:
- Đi bộ hoặc đạp xe đến nơi làm việc, trường học.
- Làm việc nhà, làm vườn.
- Các công việc thủ công đòi hỏi vận động.
- Hoạt động giải trí tích cực:
- Khiêu vũ.
- Chơi đùa cùng trẻ con.
- Đi bộ hoặc đạp xe thư giãn.
- Thể thao:
- Tập thể dục tại nhà hoặc phòng tập.
- Tham gia các lớp thể dục.
- Bơi lội.
- Các môn thể thao cạnh tranh như bóng đá, bóng rổ, quần vợt…
2. Lợi ích của hoạt động thể chất đối với người bệnh tim
Các nghiên cứu đã chứng minh rằng vận động thể chất hợp lý đóng vai trò quan trọng trong quá trình phục hồi chức năng tim mạch của người bệnh. Theo đó:
- Những người tập thể dục với cường độ vừa phải 150 phút/tuần giảm 14% nguy cơ mắc bệnh tim, và con số này là 20% với 300 phút/tuần so với những người không tập luyện.
- Bất kỳ hình thức vận động nào cũng có lợi cho tim mạch và giúp giảm nguy cơ mắc bệnh tim, đặc biệt quan trọng với người lớn tuổi.
- Tập thể dục đều đặn mang lại nhiều lợi ích khác như ngăn ngừa cao huyết áp, giảm cân, giảm căng thẳng.
- Tăng cường hoạt động thể chất và cải thiện thể lực tim phổi giúp giảm đáng kể nguy cơ tử vong do bệnh tim mạch vành.
- Khi tập luyện thường xuyên, tim sẽ đập chậm hơn khi vận động mạnh, cơ bắp dẻo dai và ít mệt mỏi hơn.
- Tập thể thao giúp hạn chế tích tụ mỡ (nguyên nhân gây bệnh tim mạch) và giúp động mạch vành giãn nở dễ dàng hơn, giúp tim hoạt động hiệu quả.
- Người bệnh tim thường xuyên tập luyện có tâm lý thoải mái hơn, cải thiện chất lượng cuộc sống, ít triệu chứng, ít nhập viện và khả năng trở lại làm việc cao hơn.
Các lợi ích cụ thể khác:
- Tăng sức chịu đựng thiếu oxy.
- Giảm nhu cầu oxy của cơ tim.
- Khai thông các mạch máu kém hiệu quả trong cơ tim.
- Giúp động mạch mềm mại, đàn hồi tốt hơn.
- Giúp tĩnh mạch đưa máu về tim nhanh chóng và đều đặn hơn.
- Tăng cường lưu thông máu đến não, thận, phổi, gan và cơ bắp.
3. Rủi ro khi hoạt động thể chất ở người bệnh tim
Người bệnh tim có thể gặp rủi ro nếu tập luyện không đúng cách hoặc áp dụng chế độ tập luyện không phù hợp.
- Tập thể thao tĩnh: Các môn thể thao liên quan đến nâng đỡ, co cơ, ít di chuyển (ví dụ: cử tạ) có thể khiến huyết áp tăng đột ngột, gây nguy hiểm, đặc biệt với người cao huyết áp, tim bẩm sinh hoặc bệnh mạch vành.
- Tập quá sức: Tập nặng ngay từ đầu hoặc vượt quá sức chịu đựng của tim có thể gây quá tải tim, dẫn đến nhồi máu cơ tim (ở người bệnh mạch vành) hoặc làm trầm trọng thêm tình trạng suy tim.
- Thời tiết: Vận động trong điều kiện độ ẩm cao dễ gây mệt mỏi. Thời tiết quá lạnh hoặc quá nóng cũng ảnh hưởng xấu đến hệ tuần hoàn, gây đau tức ngực, khó thở, huyết áp dao động, có thể dẫn đến cơn đau thắt ngực hoặc nhồi máu cơ tim.
- Nguy cơ biến cố tim mạch: Bất kỳ bài tập nào cũng đòi hỏi gắng sức, do đó có nguy cơ xảy ra rối loạn nhịp tim và đau thắt ngực. Tuy nhiên, nguy cơ này rất thấp, chỉ khoảng 1/400.000 - 800.000 giờ tập luyện. Thực tế, 90% các biến cố tim mạch xảy ra trong lúc nghỉ ngơi, không phải khi vận động.
Lưu ý quan trọng:
- Việc luyện tập thể dục đối với người bệnh tim được coi là an toàn, nhưng cần chú ý các biểu hiện bất thường trong và sau khi tập như đau ngực, nặng ngực, đau lan đến cổ, vai, cánh tay, chóng mặt, khó thở, hồi hộp bất thường. Nếu có bất kỳ vấn đề gì, hãy đến bác sĩ chuyên khoa tim mạch để được tư vấn.
4. Người bệnh tim nên tập luyện như thế nào?
Để đạt hiệu quả tốt nhất, người bệnh tim cần:
- Tham khảo ý kiến bác sĩ để được hướng dẫn cụ thể về chế độ tập luyện phù hợp với tình trạng bệnh.
- Chọn các môn thể thao không đòi hỏi nhiều thể lực: đi bộ, chạy bộ chậm, thể dục nhẹ nhàng, bơi lội.
- Khởi động kỹ ít nhất 15 phút trước khi tập để hệ tuần hoàn, hô hấp, cơ xương khớp thích nghi.
- Tránh tập luyện quá sức.
- Với người thể trạng yếu, nên tập xen kẽ giữa tập vài phút rồi nghỉ ngơi (thời gian nghỉ bằng hoặc gấp đôi thời gian tập), lặp lại trong khoảng 30 phút.
- Tập luyện đều đặn, thường xuyên, có hệ thống và phù hợp với sức khỏe.
Các hoạt động gợi ý:
- Đi bộ: Đi bộ nhanh để mạch nhanh lên, sau đó đi chậm dần. Nên đi bộ 30-60 phút mỗi ngày, cảm thấy hơi ra mồ hôi và thở gấp nhẹ là tốt.
- Chạy bộ: Bắt đầu chạy chậm, tăng tốc dần nhưng không quá sức. Chạy chậm lại khi mệt. Nên chạy 3-4 lần/tuần.
- Bơi lội: Bơi thư giãn, nhẹ nhàng, tránh bơi nhanh hoặc nín thở.
- Bóng bàn, cầu lông: Chơi nhẹ nhàng, vừa sức, không quá 1 giờ.
- Khí công, yoga: Giúp tâm lý thoải mái và rất tốt cho tim mạch.
Nguồn tham khảo: patient.info, Hội Tim mạch học Việt Nam, acc.org