Block Nhĩ Thất Độ 2: Mọi Điều Bạn Cần Biết
Block nhĩ thất (AV block) là tình trạng hệ thống dẫn truyền xung điện trong tim từ tâm nhĩ xuống tâm thất bị gián đoạn một phần hoặc hoàn toàn. Block nhĩ thất độ 2 là mức độ trung bình, nhưng vẫn có thể gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm.
1. Sinh Lý Điện Học Bình Thường Của Tim và Điện Tâm Đồ
Tim là gì? Tim được xem là một trong những cơ quan quan trọng nhất của cơ thể. Tim hoạt động như một cái bơm, vừa hút máu nghèo oxy về để trao đổi với oxy ở phổi, vừa bơm máu giàu oxy đến cung cấp oxy cho hoạt động của các cơ quan khác trong cơ thể.
Cơ chế hoạt động điện học của tim: Để làm việc hiệu quả, tim cần hoạt động theo cơ chế dẫn truyền điện học nhịp nhàng, từ nút xoang, tâm nhĩ cho đến tâm thất, thông qua các nút phát nhịp và hệ thống dẫn truyền xung điện của các sợi cơ tim. Theo ACC/AHA/HRS, hệ thống dẫn truyền xung động tim bao gồm nút xoang nhĩ (SA), bó liên nút, nút nhĩ thất (AV), bó His, nhánh phải và nhánh trái, và mạng lưới Purkinje [https://www.acc.org/]
Điện tâm đồ (ECG): Ở người bình thường, nút xoang là nơi phát xung điện đầu tiên và dẫn truyền đi qua tâm nhĩ. Khi đó, hình ảnh biểu hiện trên điện tâm đồ là hình ảnh của sóng P. Sau đó, xung điện từ tâm nhĩ truyền xuống tâm thất thông qua nút nhĩ thất. Tiếp theo, xung điện được dẫn truyền qua hết tâm thất thông qua hệ thống His và sợi Purkinje, biểu hiện trên điện tim bằng phức bộ QRS. Cuối cùng, các sợi cơ tim sẽ tái cực để bắt đầu một chu kỳ mới và điện tâm đồ sẽ ghi nhận được hình ảnh sóng T.
2. Block Nhĩ Thất Độ 2 Là Gì?
Định nghĩa Block nhĩ thất: Block nhĩ thất là tình trạng tắc nghẽn một phần hoặc hoàn toàn sự dẫn truyền xung điện từ tâm nhĩ xuống tâm thất.
Phân loại Block nhĩ thất:
- Block nhĩ thất cấp 1: Xung điện dẫn truyền thành công từ tâm nhĩ đến được tâm thất nhưng thời gian chậm hơn bình thường một chút. Trên điện tâm đồ, khoảng PR kéo dài hơn 0.2 giây (200ms).
- Block nhĩ thất cấp 2: Xung điện dẫn truyền từ tâm nhĩ đến tâm thất lúc được lúc không, do đó nhịp tim đôi khi không đều hoặc có thể mất nhịp.
- Block nhĩ thất cấp 3: Xung điện hoàn toàn không được dẫn truyền từ tâm nhĩ đến tâm thất, làm cho tâm nhĩ và tâm thất co bóp nhưng không liên hệ với nhau (gọi là tình trạng phân ly nhĩ thất).
Block nhĩ thất độ 2: Được phân chia thành 2 loại khác nhau, bao gồm:
- Block nhĩ thất độ 2 - Mobitz I (chu kỳ Wenckebach): Đặc điểm là khoảng PR sẽ dài dần trên điện tâm đồ cho đến khi có 1 chu kỳ block hoàn toàn (có sóng P nhưng không có phức bộ QRS theo sau). Block nhĩ thất độ 2 - Mobitz I thường là một rối loạn tương đối lành tính, ít ảnh hưởng rối loạn huyết động và khả năng tiến triển thành block nhĩ thất độ 3 là không cao.
- Block nhĩ thất độ 2 - Mobitz II: Điện tim đặc trưng bằng các khoảng PP vẫn đều nhau nhưng đột ngột có 1 chu kỳ block hoàn toàn, có sóng P nhưng phức độ QRS không có. Block nhĩ thất độ 2 - Mobitz II có thể gây ra các bất ổn trong huyết động bệnh nhân nhiều hơn so với Mobitz I, có thể làm chậm nhịp tim nặng và tiến triển thành block nhĩ thất độ 3. Theo nghiên cứu trên PubMed, block nhĩ thất độ 2 Mobitz II thường liên quan đến bệnh lý cấu trúc của hệ thống dẫn truyền và có nguy cơ cao tiến triển thành block nhĩ thất hoàn toàn [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/]
3. Nguyên Nhân Gây Block Nhĩ Thất Cấp 2
- Đa số các trường hợp block nhĩ thất độ 2 là không tìm được nguyên nhân chính xác gây bệnh.
- Một số nguyên nhân thường gặp:
- Cường chức năng phế vị: Ví dụ ở các vận động viên có thể trạng tốt.
- Sau các phẫu thuật tim: Đặc biệt là phẫu thuật gần các vách ngăn như sửa chữa van hai lá.
- Sau nhồi máu cơ tim: Tổn thương cơ tim có thể ảnh hưởng đến hệ thống dẫn truyền điện.
- Viêm cơ tim: Viêm nhiễm có thể làm tổn thương cơ tim và hệ thống dẫn truyền.
- Thấp tim: Bệnh lý này có thể gây tổn thương van tim và cơ tim.
- Tác dụng phụ của thuốc: Một số thuốc điều trị loạn nhịp như thuốc ức chế beta, ức chế canxi hoặc digoxin có thể gây ra block nhĩ thất.
- Bệnh tự miễn: Ví dụ như lupus ban đỏ hệ thống.
- Rối loạn điện giải: Đặc biệt là hạ kali máu nghiêm trọng và kéo dài.
4. Triệu Chứng Của Block Nhĩ Thất Độ 2
- Tương tự như độ 1, block nhĩ thất độ 2 vẫn có thể không gây ra bất kỳ triệu chứng hay dấu hiệu lâm sàng nào.
- Các triệu chứng có thể gặp:
- Đau ngực, tức ngực: Do thiếu máu nuôi tim.
- Mệt mỏi, khó thở: Do tim không bơm đủ máu để đáp ứng nhu cầu của cơ thể.
- Hoa mắt, chóng mặt, choáng váng: Do lưu lượng máu lên não giảm.
- Ngất hoặc dọa ngất: Tình trạng nặng hơn của chóng mặt do thiếu máu não.
- Thiếu máu não thoáng qua hoặc đột quỵ: Tai biến mạch máu não do thiếu máu nuôi lên não.
5. Điều Trị Block Nhĩ Thất Cấp 2 Như Thế Nào?
5.1. Block nhĩ thất độ 2 - Mobitz I:
- Đa số bệnh nhân được chẩn đoán block nhĩ thất độ 2 - Mobitz I nếu không có triệu chứng thì cũng không cần điều trị, chỉ cần theo dõi định kỳ để phát hiện sớm các bất thường kèm theo.
- Khi bệnh nhân có triệu chứng như chóng mặt, choáng váng thì phần lớn thường đáp ứng với điều trị tăng nhịp tim bằng thuốc Atropine. Tạo nhịp vĩnh viễn bằng máy rất ít khi được chỉ định.
5.2. Block nhĩ thất độ 2 - Mobitz II:
- Các bệnh nhân khi được chẩn đoán block nhĩ thất độ 2 - Mobitz II cần nhập viện ngay lập tức để theo dõi chức năng tim.
- Đặt máy tạo nhịp tạm thời và bắt buộc đặt máy tạo nhịp vĩnh viễn trong buồng tim. Theo khuyến cáo của ACC/AHA/HRS, tạo nhịp vĩnh viễn được khuyến cáo cho bệnh nhân block nhĩ thất độ 2 Mobitz II, ngay cả khi không có triệu chứng [https://www.acc.org/]
Máy tạo nhịp tim: Là thiết bị điện nhỏ được nối đến cơ tim và điều khiển hoạt động của tâm thất, giúp tâm thất co bóp và tạo nhịp cố định hoặc giúp tim đập nhanh hơn để đáp ứng với các hoạt động gắng sức khi cần thiết.
6. Chế Độ Sinh Hoạt Của Bệnh Nhân Block Nhĩ Thất Độ 2
- Tuân thủ điều trị: Tuân thủ điều trị và những hướng dẫn của bác sĩ.
- Theo dõi sức khỏe: Tái khám theo lịch hẹn của bác sĩ để phát hiện những bất thường có thể xảy ra.
- Nếu có máy tạo nhịp:
- Cần tránh xa thiết bị điện tử, thiết bị phát sóng.
- Tuân thủ tuyệt đối điều trị và chỉ dẫn của bác sĩ.
- Chế độ ăn uống: Đảm bảo sức khỏe tim mạch, ít chất béo và protein, thêm nhiều rau xanh và trái cây.
- Duy trì cân nặng: Tránh thừa cân và béo phì.
- Không hút thuốc lá và uống rượu bia: Các chất kích thích này có hại cho tim mạch.