Nhịp Tim và Hệ Thống Điện Của Tim
Nhịp tim là số lần tim bạn đập trong một phút. Nhịp tim được tạo ra bởi các xung điện đi qua tim, bắt đầu từ các tế bào chuyên biệt gọi là nút xoang nhĩ (SA), nằm trong tâm nhĩ phải. Nút SA còn được gọi là 'máy tạo nhịp tự nhiên' của tim.
1. Hệ Thống Điện Của Tim
Hệ thống điện của trái tim là nguồn năng lượng giúp tâm nhĩ và tâm thất làm việc cùng nhau một cách nhịp nhàng, luân phiên co bóp và thư giãn để bơm máu đi khắp cơ thể. Các thành phần chính của hệ thống điện tim bao gồm:
- Nút xoang nhĩ (SA): Còn được gọi là nút xoang, là 'máy tạo nhịp tim tự nhiên'. Nút SA tạo ra các xung điện, khởi đầu cho quá trình co bóp của tim. Hoạt động điện lan truyền qua các thành của tâm nhĩ, khiến chúng co lại và đẩy máu xuống tâm thất. Nút SA xác định tốc độ và nhịp điệu của tim. Nhịp tim bình thường, khỏe mạnh thường được gọi là nhịp xoang vì nó bắt nguồn từ nút xoang.
- Nút nhĩ thất (AV): Là một cụm tế bào nằm ở trung tâm giữa tâm nhĩ và tâm thất. Nút AV hoạt động như một 'cánh cổng', làm chậm tín hiệu điện trước khi nó đi vào tâm thất. Sự chậm trễ này cho phép tâm nhĩ có đủ thời gian để co bóp và đẩy máu xuống tâm thất trước khi tâm thất co bóp. Theo ACC.org, nút AV có vai trò quan trọng trong việc điều chỉnh nhịp tim, đặc biệt khi có các vấn đề về nhịp nhanh từ tâm nhĩ.
- Mạng lưới His-Purkinje: Là mạng lưới các sợi dẫn truyền xung động đến các thành cơ của tâm thất, khiến chúng co lại. Sự co bóp này đẩy máu từ tim đến phổi (để nhận oxy) và đến các cơ quan khác trong cơ thể. Sau khi tâm thất co bóp, nút SA sẽ kích hoạt một xung điện mới và chu trình lặp lại.
2. Nhịp Tim Bình Thường Là Bao Nhiêu?
Nhịp tim của bạn sẽ thay đổi tùy thuộc vào nhu cầu oxy của cơ thể.
- Khi nghỉ ngơi: Nút SA thường khiến tim đập khoảng 50 đến 100 lần mỗi phút (bpm). Theo AHA Journals, nhịp tim khi nghỉ ngơi ở người lớn khỏe mạnh thường nằm trong khoảng 60-100 bpm.
- Khi hoạt động/hưng phấn: Khi bạn hoạt động thể chất hoặc cảm thấy hưng phấn, cơ thể bạn cần nhiều máu giàu oxy hơn. Do đó, nhịp tim của bạn sẽ tăng lên, có thể vượt quá 100 nhịp mỗi phút.
Một số loại thuốc và tình trạng sức khỏe nhất định cũng có thể ảnh hưởng đến nhịp tim của bạn, cả khi nghỉ ngơi và khi tập thể dục. Ví dụ, thuốc chẹn beta thường được sử dụng để làm chậm nhịp tim.
3. Cách Đo Nhịp Tim
Bạn có thể dễ dàng đo nhịp tim của mình bằng cách cảm nhận mạch đập. Nhịp tim là số lần tim bạn đập trong một phút. Để đo, bạn cần một chiếc đồng hồ có kim giây hoặc đồng hồ điện tử hiển thị giây.
- Cách thực hiện: Đặt ngón trỏ và ngón giữa của một bàn tay lên cổ tay trong của cánh tay kia, ngay dưới gốc ngón cái. Ấn nhẹ cho đến khi bạn cảm nhận được mạch đập dưới các ngón tay. Đếm số lần bạn cảm thấy mạch đập trong vòng 1 phút. Số đếm được chính là nhịp tim của bạn tính theo số nhịp mỗi phút (bpm).
- Đánh giá nhịp tim: Khi bạn cảm nhận mạch đập, hãy chú ý xem nhịp tim có đều đặn hay không. Nhịp tim đều đặn là khi khoảng thời gian giữa các nhịp đập tương đối bằng nhau. Nhịp tim không đều có thể là dấu hiệu của một vấn đề về tim mạch.
4. Điều Gì Điều Khiển Nhịp Tim?
Nhịp tim được điều khiển bởi các xung điện.
- Nút xoang nhĩ (SA): Trong điều kiện bình thường, các xung điện này được tạo ra bởi 'máy tạo nhịp tim tự nhiên' của tim, chính là nút xoang nhĩ (SA) nằm trong tâm nhĩ phải. Nút SA phát ra các xung điện đều đặn, điều khiển nhịp tim.
- Quá trình lan truyền xung điện: Xung động từ nút SA lan truyền qua tâm nhĩ, gây ra sự co bóp của cơ tim. Sau đó, xung động dừng lại một thời gian ngắn ở nút nhĩ thất (AV), nằm ở phần trên của vách ngăn giữa hai tâm thất. Sự chậm trễ này cho phép máu có thời gian di chuyển từ tâm nhĩ xuống tâm thất trước khi tâm thất co bóp.
- Co bóp tâm thất: Sau khi dừng lại ở nút AV, xung động tiếp tục di chuyển xuống và qua tâm thất, gây ra sự co bóp của tâm thất để bơm máu ra khỏi tim. Chu trình này lặp đi lặp lại liên tục, đảm bảo tim bơm máu hiệu quả đi khắp cơ thể. Theo Medscape, rối loạn chức năng của hệ thống điện tim có thể dẫn đến các rối loạn nhịp tim khác nhau, ảnh hưởng đến sức khỏe tổng thể.