Tăng Huyết Áp Cấp Cứu: Nhận Biết, Xử Trí và Phòng Ngừa
Tăng huyết áp là một bệnh lý tim mạch phổ biến, đồng thời là yếu tố nguy cơ chính gây ra các bệnh lý mạch vành và mạch máu não. Bệnh tăng huyết áp được chia thành hai thể lâm sàng chính: tăng huyết áp cấp cứu và tăng huyết áp khẩn cấp. Trong đó, tăng huyết áp cấp cứu là một tình trạng đặc biệt nguy hiểm, có thể dẫn đến tổn thương nghiêm trọng và необратимые hậu quả nếu không được điều trị kịp thời và đúng cách.
Tăng huyết áp đi kèm với các triệu chứng đau ngực, khó thở, tê bì/yếu liệt chi được coi là tình trạng tăng huyết áp cấp cứu
Tổng Quan Về Tăng Huyết Áp
Tăng Huyết Áp Là Gì?
Theo định nghĩa, cơn tăng huyết áp xảy ra khi huyết áp tăng lên một cách nhanh chóng, đạt mức độ nặng và nghiêm trọng, thường là khi huyết áp tâm thu (HATT) vượt quá 180 mmHg và/hoặc huyết áp tâm trương (HATTr) vượt quá 120 mmHg theo AHA. Tình trạng này có thể xuất hiện ở những bệnh nhân đã có tiền sử tăng huyết áp mạn tính.
Phân Loại Tăng Huyết Áp
Như đã đề cập, tăng huyết áp được phân thành hai thể lâm sàng chính: tăng huyết áp cấp cứu và tăng huyết áp khẩn cấp. Sự khác biệt chính giữa hai thể này nằm ở sự hiện diện của tổn thương cơ quan đích.
Tăng Huyết Áp Cấp Cứu
Định Nghĩa
Tăng huyết áp cấp cứu là tình trạng huyết áp tăng cao nghiêm trọng (HATT > 180 mmHg và/hoặc HATTr > 120 mmHg), đi kèm với các tổn thương cơ quan đích mới xuất hiện, tiến triển hoặc trở nên nặng hơn. Khi gặp phải tình trạng này, bệnh nhân cần được nhập viện cấp cứu ngay lập tức và điều trị bằng thuốc đường tĩnh mạch để kiểm soát huyết áp một cách nhanh chóng và hiệu quả.
Các Tổn Thương Cơ Quan Đích Thường Gặp
Các tổn thương cơ quan đích có thể xảy ra trong tăng huyết áp cấp cứu bao gồm:
- Xuất huyết nội sọ
- Xuất huyết dưới nhện
- Bệnh não tăng huyết áp
- Đột quỵ thiếu máu não
- Nhồi máu não
- Nhồi máu cơ tim cấp
- Suy thất trái cấp tính kèm phù phổi
- Đau ngực không ổn định
- Phình bóc tách động mạch chủ
- Suy thận cấp
- Viêm cầu thận cấp
- Sản giật
- Bệnh võng mạc ác tính…
Tăng Huyết Áp Khẩn Cấp
Định Nghĩa
Tăng huyết áp khẩn cấp cũng là tình trạng huyết áp tăng cao (HATT > 180 mmHg và/hoặc HATTr > 120 mmHg), tuy nhiên, không có bằng chứng về tổn thương cơ quan đích. Điều này có nghĩa là, mặc dù huyết áp tăng cao, nhưng không có dấu hiệu cho thấy các cơ quan quan trọng trong cơ thể bị tổn thương.
Các Tình Huống Gây Tăng Huyết Áp Khẩn Cấp
Tăng huyết áp khẩn cấp có thể xảy ra trong các tình huống sau:
- Bệnh nhân tăng huyết áp nguyên phát hoặc thứ phát nặng chưa có biến chứng.
- Bệnh nhân sau phẫu thuật.
- Bệnh nhân tăng huyết áp với chảy máu cam nặng.
- Do ngưng thuốc điều trị huyết áp đột ngột hoặc không tuân thủ điều trị.
- Do lo lắng, hốt hoảng, đau, và có thể do một số loại thuốc gây ra.
Điều Trị Tăng Huyết Áp Khẩn Cấp
Bệnh nhân tăng huyết áp khẩn cấp thường có thể được điều trị ngoại trú bằng thuốc uống. Mục tiêu điều trị là hạ huyết áp từ từ trong khoảng 24 – 48 giờ. Việc hạ huyết áp từ từ là rất quan trọng, vì không có bằng chứng cho thấy việc hạ huyết áp nhanh chóng mang lại lợi ích cho những bệnh nhân không có dấu hiệu tổn thương cơ quan đích. Ngược lại, việc hạ huyết áp quá nhanh hoặc đột ngột có thể làm giảm tưới máu đến các cơ quan, gây ra các biến chứng như thiếu máu não hoặc thiếu máu cục bộ cơ tim.
Trong thực hành lâm sàng, việc sử dụng nifedipine nhỏ dưới lưỡi để hạ huyết áp trong tăng huyết áp khẩn cấp không còn được khuyến cáo. Nguyên nhân là do thuốc này có thể gây hạ huyết áp nhanh và nghiêm trọng, dẫn đến các biến cố thiếu máu não hoặc thiếu máu cơ tim.
Điều Trị Tăng Huyết Áp Cấp Cứu
Nguyên Tắc Chung
Khi nghi ngờ tăng huyết áp cấp cứu, cần bắt đầu điều trị ngay lập tức, không cần chờ kết quả xét nghiệm. Phương pháp điều trị cụ thể sẽ phụ thuộc vào loại tổn thương cơ quan đích, mức độ nghiêm trọng và các yếu tố lâm sàng khác.
Mục Tiêu Điều Trị
Mục tiêu chính của điều trị tăng huyết áp cấp cứu là hạ huyết áp tâm thu không quá 25% trong giờ đầu tiên. Nếu tình trạng bệnh nhân ổn định, huyết áp sẽ được giảm xuống mức 160/100 – 110 mmHg trong 2 – 6 giờ tiếp theo. Sau đó, huyết áp sẽ được hạ một cách thận trọng về mức bình thường trong vòng 24 – 48 giờ.
Các Trường Hợp Đặc Biệt
Trong một số trường hợp đặc biệt, mục tiêu điều trị có thể khác nhau:
- Bóc tách động mạch chủ: HATT cần hạ xuống dưới 120 mmHg trong giờ đầu.
- Tiền sản giật, sản giật: HATT cần giảm xuống dưới 140 mmHg trong giờ đầu.
- Cơn tăng huyết áp do u tủy thượng thận: HATT cần giảm xuống dưới 140 mmHg trong giờ đầu.
- Nhồi máu não cấp: Việc điều trị hạ huyết áp phụ thuộc vào thời gian và tình trạng bệnh nhân. Nói chung, cần thận trọng và tránh hạ huyết áp quá mức.
- Xuất huyết nội sọ: Cần kiểm soát huyết áp một cách cẩn thận để tránh làm tăng nguy cơ chảy máu.
Thuốc Điều Trị
Kiểm soát huyết áp tốt nhất trong tăng huyết áp cấp cứu là sử dụng thuốc tiêm truyền tĩnh mạch, vì cho phép điều chỉnh liều lượng một cách dễ dàng và tránh hạ huyết áp quá mức. Nên lựa chọn các loại thuốc có tác dụng nhanh, thời gian tác dụng ngắn, hiệu lực mạnh, hồi phục nhanh, ít tác dụng phụ và có sẵn dạng uống để thuận tiện cho việc chuyển đổi thuốc khi bệnh nhân ra viện.
Một số loại thuốc truyền tĩnh mạch thường được sử dụng trong điều trị tăng huyết áp cấp cứu bao gồm: Sodium nitroprusside, nicardipine, nitroglycerine, labetalol, hydralazine, esmolol, enalaprilat, fenoldopam, phentolamine…
Thuốc truyền tĩnh mạch được chỉ định trong điều trị tăng huyết áp cấp cứu
Các Yếu Tố Khác
Ngoài việc xác định các cơ quan đích bị tổn thương và thực hiện các can thiệp điều trị đặc biệt, việc xác định và xử lý các yếu tố thúc đẩy làm tình trạng tăng huyết áp trở nên nặng hơn, chẳng hạn như đau, lo lắng, sử dụng thuốc kích thích (amphetamine, cocaine…), là rất cần thiết.
Bên cạnh việc tìm kiếm các yếu tố thúc đẩy, việc chẩn đoán và điều trị nguyên nhân gây tăng huyết áp cũng rất quan trọng. Một tỷ lệ đáng kể bệnh nhân tăng huyết áp cấp cứu có nguyên nhân thứ phát gây tăng huyết áp.
Nhận Biết và Xử Trí Tăng Huyết Áp Cấp Cứu
Khi Nào Cần Nghi Ngờ Tăng Huyết Áp Cấp Cứu?
Nếu huyết áp của bệnh nhân vượt quá 180/120 mmHg và có các triệu chứng liên quan đến tổn thương cơ quan đích như:
- Tê bì hoặc yếu liệt chi
- Suy giảm ý thức
- Nói khó
- Đau ngực
- Khó thở
- Đau lưng
- Nhìn mờ
- Buồn nôn hoặc nôn
Đây có thể là tình trạng tăng huyết áp cấp cứu.
Xử Trí Ban Đầu
Trong trường hợp nghi ngờ tăng huyết áp cấp cứu, cần gọi cấp cứu ngay lập tức để bệnh nhân được đưa đến bệnh viện và nhận được sự chăm sóc y tế kịp thời. Điều trị nhanh chóng và đúng cách có thể giúp ngăn ngừa các tổn thương cơ quan nghiêm trọng và đe dọa tính mạng, từ đó cải thiện tiên lượng cho bệnh nhân.
Hệ thống máy móc hiện đại giúp các bác sĩ chẩn đoán chính xác bệnh lý tim mạch để đưa ra phác đồ điều trị đúng đắn
Phòng Ngừa Tăng Huyết Áp Cấp Cứu
Để phòng ngừa những cơn tăng huyết áp cấp cứu, người bệnh tăng huyết áp cần tuân thủ chặt chẽ phác đồ điều trị của bác sĩ. Những người chưa bị tăng huyết áp nhưng có nhiều yếu tố nguy cơ (tiền sử gia đình, béo phì, hút thuốc lá, ít vận động…) nên đi khám sức khỏe định kỳ tại các bệnh viện uy tín để được đánh giá toàn diện và chuyên sâu về tình trạng sức khỏe, từ đó có các biện pháp can thiệp và điều trị kịp thời.
Kết Luận
Tăng huyết áp cấp cứu là một tình trạng nguy hiểm cần được chẩn đoán và điều trị ngay lập tức. Việc sử dụng các loại thuốc phù hợp với từng bệnh cảnh lâm sàng cụ thể, theo chỉ định của bác sĩ, là rất quan trọng để giảm thiểu các biến chứng nặng nề và đe dọa tính mạng. Các kiến thức cơ bản về tăng huyết áp cấp cứu là vô cùng cần thiết đối với cả người bệnh và người thân, giúp nhận diện tình trạng bệnh một cách kịp thời, biết cách xử lý khi có cơn tăng huyết áp xảy ra, từ đó được điều trị đúng cách và tránh được những hậu quả đáng tiếc.