Lóc Tách Động Mạch Chủ: Thảm Họa Tim Mạch Nguy Hiểm
Lóc tách động mạch chủ, hay còn gọi là bóc tách động mạch chủ, là một tình trạng cấp cứu tim mạch nghiêm trọng. Ước tính có khoảng 5-30 trường hợp trên một triệu dân mỗi năm theo thống kê từ AHA. Điều đáng lo ngại là tỷ lệ tử vong rất cao, đặc biệt trong 48 giờ đầu sau khi bị lóc tách, với con số ước tính tăng khoảng 1% mỗi giờ nếu không được điều trị kịp thời.
1. Lóc Tách Động Mạch Chủ Là Gì?
- Định nghĩa: Lóc tách động mạch chủ xảy ra khi lớp nội mạc (lớp trong cùng) của động mạch chủ bị rách. Khi đó, máu sẽ tràn vào giữa lớp nội mạc và lớp trung mạc (lớp giữa), tạo thành một 'lòng giả' trong thành động mạch. Áp lực dòng máu có thể làm lớp áo giữa tách rộng ra, lan dọc theo chiều dài động mạch chủ, thậm chí gây rách thêm ở lớp nội mạc.
- Tỷ lệ tử vong cao: Mặc dù y học đã có nhiều tiến bộ, lóc tách động mạch chủ vẫn là một bệnh lý nguy hiểm đến tính mạng. Theo một nghiên cứu, có tới 21% bệnh nhân tử vong trước khi kịp nhập viện tham khảo: Medscape. Nếu không được điều trị, tỷ lệ tử vong tăng rất nhanh: khoảng 23% trong 6 giờ đầu, 50% trong 24 giờ, và 68% trong vòng 1 tuần. Đáng chú ý là tỷ lệ tử vong tăng xấp xỉ 1% mỗi giờ trong 48 giờ đầu tiên.
2. Vì Sao Lóc Tách Động Mạch Chủ Nguy Hiểm?
- Cấu trúc thành động mạch: Thành động mạch chủ được cấu tạo bởi ba lớp: lớp áo trong (intima), lớp áo giữa (media) và lớp áo ngoài (adventitia). Ba lớp này kết hợp chặt chẽ với nhau, tạo nên một cấu trúc vững chắc, chịu được áp lực máu cao liên tục từ tim.
- Cơ chế gây nguy hiểm: Khi lớp áo trong bị rách, dòng máu với áp lực lớn sẽ đi vào giữa các lớp áo, làm tách rời thành động mạch. Điều này có thể dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng:
- Vỡ động mạch: Thành động mạch bị suy yếu do lóc tách có thể vỡ bất cứ lúc nào, gây xuất huyết ồ ạt và tử vong nhanh chóng.
- Thiếu máu các cơ quan: Lóc tách có thể làm tắc nghẽn các nhánh động mạch xuất phát từ động mạch chủ, gây thiếu máu đến các cơ quan quan trọng như não, tim, thận, ruột.
3. Biến Chứng Nguy Hiểm Của Lóc Thành Động Mạch Chủ
- Vỡ lòng giả: Máu có thể tràn ra ngoài thành động mạch chủ vào các khoang cơ thể như màng tim (gây ép tim), màng phổi hoặc trung thất.
- Hở van động mạch chủ cấp tính: Lóc tách ở đoạn động mạch chủ lên có thể ảnh hưởng đến các cấu trúc nâng đỡ van động mạch chủ, gây hở van cấp tính, dẫn đến suy tim nặng.
- Chèn ép nhánh động mạch quan trọng: Lóc tách có thể lan vào các nhánh động mạch lớn, gây tắc nghẽn và thiếu máu ở các cơ quan tương ứng. Ví dụ, tắc động mạch não gây đột quỵ, tắc động mạch tạng gây thiếu máu ruột, tắc động mạch thận gây tăng huyết áp.
- Phình giãn và vỡ thứ phát: Sau khi bị lóc tách, thành động mạch chủ trở nên yếu hơn và có thể phình ra (phình động mạch chủ). Phình động mạch chủ có nguy cơ vỡ rất cao, gây tử vong.
- Yếu tố nguy cơ: Các yếu tố làm tăng nguy cơ lóc tách động mạch chủ bao gồm:
- Xơ vữa động mạch: Làm suy yếu thành động mạch.
- Tăng huyết áp: Áp lực máu cao làm tăng nguy cơ rách thành động mạch.
- Rối loạn bẩm sinh: Các bệnh lý như hội chứng Marfan, hội chứng Ehlers-Danlos làm yếu thành động mạch.
4. Triệu Chứng Của Lóc Thành Động Mạch Chủ
- Đau ngực: Đây là triệu chứng phổ biến nhất, thường được mô tả là đau xé, đau dữ dội đột ngột, lan ra sau lưng hoặc xuống bụng.
- Sốc mất máu: Nếu động mạch chủ bị vỡ, bệnh nhân có thể bị sốc do mất máu, với các biểu hiện như tụt huyết áp, da xanh tái, vã mồ hôi.
- Mất mạch: Mất mạch ở một bên tay hoặc chân có thể xảy ra nếu lóc tách làm tắc nghẽn các động mạch chi.
- Liệt nửa người, hôn mê: Xảy ra khi lóc tách ảnh hưởng đến động mạch não.
- Thiếu máu tạng, hoại tử ruột: Gây đau bụng dữ dội, chướng bụng.
- Do tính chất phức tạp và nguy hiểm, phẫu thuật lóc tách động mạch chủ có tỷ lệ tử vong cao và đòi hỏi đội ngũ phẫu thuật viên có kinh nghiệm.
5. Phẫu Thuật Cấp Cứu Càng Sớm Càng Tốt
- Điều trị: Lóc tách động mạch chủ type A (xảy ra ở đoạn động mạch chủ lên) cần được phẫu thuật cấp cứu ngay lập tức. Trong một số trường hợp, phẫu thuật có thể kết hợp với đặt stent graft (phương pháp hybrid) để sửa chữa tổn thương.
- Quy trình phẫu thuật:
- Bệnh nhân được gây mê toàn thân.
- Thiết lập tuần hoàn ngoài cơ thể (máu được dẫn ra ngoài cơ thể, trao đổi oxy và bơm trở lại).
- Hạ thân nhiệt để bảo vệ các cơ quan.
- Phẫu thuật viên sẽ mở lồng ngực, cắt bỏ đoạn động mạch chủ bị tổn thương và thay thế bằng đoạn mạch nhân tạo. Nếu cần, van động mạch chủ cũng có thể được sửa chữa hoặc thay thế.
- Yếu tố để điều trị hiệu quả:
- Kiểm tra sức khỏe định kỳ: Giúp phát hiện sớm các yếu tố nguy cơ và bệnh lý tim mạch.
- Kiểm soát yếu tố nguy cơ: Đặc biệt là tăng huyết áp, xơ vữa động mạch.
- Khám sớm khi có triệu chứng: Đau ngực, ngất xỉu, yếu liệt hoặc tê bì chân tay là những dấu hiệu cần được thăm khám ngay lập tức.