Nhiễm Toan Xeton Tiểu Đường (DKA): Điều Bạn Cần Biết
Tổng quan
- Định nghĩa: Nhiễm toan xeton tiểu đường (DKA) là một biến chứng nghiêm trọng của bệnh tiểu đường xảy ra khi cơ thể không có đủ insulin để chuyển hóa đường (glucose). Khi đó, cơ thể sẽ bắt đầu đốt cháy chất béo để tạo năng lượng. Quá trình này tạo ra các sản phẩm phụ gọi là xeton, tích tụ trong máu và nước tiểu. Nếu không được điều trị, nhiễm toan xeton tiểu đường có thể dẫn đến hôn mê hoặc thậm chí tử vong (Theo Medscape).
- Đối tượng nguy cơ: Nhiễm toan xeton tiểu đường thường gặp ở những người mắc bệnh tiểu đường tuýp 1, nhưng cũng có thể xảy ra ở những người mắc bệnh tiểu đường tuýp 2, đặc biệt là khi có các yếu tố thúc đẩy như nhiễm trùng hoặc bỏ liều insulin. Đôi khi, nhiễm toan xeton tiểu đường có thể là dấu hiệu đầu tiên của bệnh tiểu đường tuýp 1 chưa được chẩn đoán.
Khi Nào Cần Gặp Bác Sĩ?
- Cấp cứu: Nhiễm toan xeton tiểu đường là một tình trạng cấp cứu y tế. Nếu bạn nghi ngờ mình hoặc người thân có các dấu hiệu của nhiễm toan xeton tiểu đường, hãy liên hệ ngay với bác sĩ hoặc đến phòng cấp cứu gần nhất.
- Tự kiểm tra: Nếu bạn bị tiểu đường tuýp 1 và có nồng độ đường trong máu cao hơn 300 miligam mỗi decilít (mg/dL), bạn nên kiểm tra nước tiểu để đo nồng độ xeton. Hãy tìm đến bác sĩ nếu nồng độ xeton ở mức trung bình hoặc cao.
- Triệu chứng: Luôn tìm kiếm sự trợ giúp y tế nếu bạn bị buồn nôn và nôn không rõ nguyên nhân, đặc biệt nếu bạn bị tiểu đường.
Nguyên Nhân
- Bỏ hoặc không đủ liều insulin: Đây là nguyên nhân phổ biến nhất gây ra nhiễm toan xeton tiểu đường. Insulin giúp đường từ máu đi vào tế bào để tạo năng lượng. Khi không có đủ insulin, đường tích tụ trong máu, và cơ thể buộc phải đốt cháy chất béo.
- Bệnh tật, nhiễm trùng: Khi cơ thể bị bệnh hoặc nhiễm trùng, nó sẽ sản xuất ra nhiều hormone stress, có thể làm tăng lượng đường trong máu và làm cho insulin kém hiệu quả hơn.
- Sự cố với bơm insulin (ví dụ: tắc nghẽn): Những người sử dụng bơm insulin cần kiểm tra thường xuyên để đảm bảo bơm hoạt động tốt và không bị tắc nghẽn. Nếu bơm bị tắc, insulin sẽ không được cung cấp đủ, dẫn đến nhiễm toan xeton tiểu đường.
Yếu Tố Nguy Cơ
- Tiểu đường tuýp 1: Những người mắc bệnh tiểu đường tuýp 1 có nguy cơ cao hơn mắc nhiễm toan xeton tiểu đường vì cơ thể họ không sản xuất insulin.
- Tuổi dưới 19: Trẻ em và thanh thiếu niên mắc bệnh tiểu đường có nguy cơ cao hơn vì cơ thể họ cần nhiều insulin hơn trong giai đoạn phát triển.
- Chấn thương tâm lý hoặc thể chất: Stress do chấn thương có thể làm tăng lượng đường trong máu.
- Căng thẳng: Tương tự như chấn thương, căng thẳng có thể ảnh hưởng đến lượng đường trong máu.
- Sốt cao: Sốt là dấu hiệu của nhiễm trùng, có thể dẫn đến nhiễm toan xeton tiểu đường.
- Tiền sử bệnh tim mạch: Bệnh tim mạch có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh tiểu đường và các biến chứng của nó, bao gồm cả nhiễm toan xeton tiểu đường.
- Hút thuốc, lạm dụng chất kích thích: Các chất kích thích có thể ảnh hưởng đến việc kiểm soát đường huyết.
Triệu Chứng
Các triệu chứng của nhiễm toan xeton tiểu đường có thể phát triển nhanh chóng trong vòng 24 giờ. Các triệu chứng bao gồm:
- Đi tiểu nhiều, khát nước: Khi lượng đường trong máu cao, thận sẽ cố gắng loại bỏ đường thừa qua nước tiểu, dẫn đến đi tiểu nhiều và mất nước.
- Buồn nôn, nôn, đau bụng: Xeton có thể gây kích ứng dạ dày và ruột, dẫn đến buồn nôn, nôn và đau bụng.
- Lú lẫn: Xeton có thể ảnh hưởng đến chức năng não, dẫn đến lú lẫn, mất phương hướng.
- Hơi thở có mùi (acetone): Xeton có mùi trái cây, có thể nhận thấy trong hơi thở.
- Mặt đỏ bừng: Do mất nước và tăng đường huyết.
- Mệt mỏi, thở nhanh, da khô: Mất nước và thiếu năng lượng do cơ thể không thể sử dụng đường.
Chẩn Đoán
- Xét nghiệm xeton niệu: Xét nghiệm đơn giản để kiểm tra sự hiện diện của xeton trong nước tiểu.
- Kiểm tra đường huyết, độ axit máu: Đo lượng đường trong máu và độ pH của máu để đánh giá mức độ nghiêm trọng của nhiễm toan xeton tiểu đường.
- Các xét nghiệm khác:
- Kali máu: Để đánh giá sự mất cân bằng điện giải.
- Khí máu động mạch: Để đánh giá chính xác độ axit của máu.
- Amylase máu: Để kiểm tra chức năng của tuyến tụy.
- X-quang phổi: Nếu nghi ngờ có nhiễm trùng.
Điều Trị
Việc điều trị nhiễm toan xeton tiểu đường thường bao gồm:
- Bù dịch: Uống hoặc truyền tĩnh mạch để bù lại lượng nước đã mất và giúp pha loãng lượng đường trong máu.
- Liệu pháp insulin: Truyền insulin tĩnh mạch để giúp đường từ máu đi vào tế bào và ngăn chặn quá trình sản xuất xeton.
- Bù điện giải: Điện giải như kali, natri và clorua có thể bị mất trong quá trình điều trị nhiễm toan xeton tiểu đường. Bù điện giải giúp duy trì chức năng bình thường của cơ thể.
- Điều trị nguyên nhân: Nếu nhiễm toan xeton tiểu đường do nhiễm trùng, cần điều trị bằng kháng sinh hoặc các loại thuốc khác.
Phòng Ngừa
- Kiểm soát tốt bệnh tiểu đường: Tuân thủ kế hoạch điều trị của bác sĩ, bao gồm dùng thuốc đúng liều, ăn uống lành mạnh và tập thể dục thường xuyên.
- Không bỏ liều insulin: Luôn đảm bảo bạn có đủ insulin và tiêm đúng giờ.
- Điều chỉnh liều insulin phù hợp với vận động, bệnh tật, chế độ ăn: Tham khảo ý kiến bác sĩ về cách điều chỉnh liều insulin trong các tình huống khác nhau.
- Lập kế hoạch ứng phó khi bệnh trở nặng: Biết những việc cần làm khi bạn bị bệnh hoặc có các triệu chứng của nhiễm toan xeton tiểu đường.
- Kiểm tra xeton niệu khi căng thẳng, bệnh tật: Kiểm tra xeton thường xuyên hơn khi bạn bị bệnh hoặc căng thẳng.
- Tìm kiếm sự chăm sóc y tế sớm khi đường huyết và xeton tăng cao: Đừng ngần ngại liên hệ với bác sĩ nếu bạn có bất kỳ lo ngại nào.
Lưu ý: Bài viết này chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho lời khuyên của bác sĩ. Hãy luôn tham khảo ý kiến của bác sĩ để được tư vấn và điều trị tốt nhất.