Tăng Huyết Áp Đột Ngột: Nhận Biết, Xử Trí và Phòng Ngừa
Huyết áp là một chỉ số quan trọng phản ánh tình trạng sức khỏe tim mạch của bạn. Huyết áp tăng đột ngột, dù ít hay nhiều, đều có thể gây ra những ảnh hưởng tiêu cực đến cơ thể. Do đó, việc nhận biết các dấu hiệu và biết cách xử trí khi bị tăng huyết áp đột ngột là vô cùng quan trọng. Điều này giúp bạn có thể ứng phó kịp thời, giữ huyết áp ổn định và bảo vệ sức khỏe cho bản thân và những người thân yêu.
1. Tăng Huyết Áp Đột Ngột Nguy Hiểm Thế Nào?
- Huyết áp là gì?
Huyết áp là áp lực của dòng máu lên thành động mạch khi tim bơm máu đi nuôi cơ thể. Huyết áp được tạo ra bởi hai yếu tố chính: lực co bóp của tim và sức cản của mạch máu. Huyết áp được đo bằng hai chỉ số: * Huyết áp tâm thu (số trên): Áp lực khi tim co bóp. * Huyết áp tâm trương (số dưới): Áp lực khi tim giãn ra giữa các nhịp đập.
- Tăng huyết áp:
Tăng huyết áp (hay còn gọi là cao huyết áp) được chẩn đoán khi huyết áp tâm thu từ 140 mmHg trở lên hoặc huyết áp tâm trương từ 90 mmHg trở lên, theo hướng dẫn của Hội Tim mạch học Việt Nam và các tổ chức tim mạch quốc tế như ACC/AHA (American College of Cardiology/American Heart Association) [^1].
Điều quan trọng cần lưu ý là huyết áp không phải là một hằng số. Nó thay đổi liên tục tùy thuộc vào hoạt động thể chất, cảm xúc và tình trạng sức khỏe của mỗi người. Ngay cả những hoạt động đơn giản như thay đổi tư thế, uống cà phê, hút thuốc lá hoặc trải qua những xúc động mạnh cũng có thể làm tăng huyết áp tạm thời. Tuy nhiên, cơ thể chúng ta có nhiều cơ chế tự điều chỉnh để nhanh chóng đưa huyết áp trở về mức bình thường.
- Nguy cơ của tăng huyết áp đột ngột:
Khi huyết áp tăng quá cao và tăng nhanh liên tục, áp lực quá lớn lên thành mạch máu có thể dẫn đến nhiều biến cố tim mạch nguy hiểm, thậm chí đe dọa tính mạng:
* **Vỡ mạch máu (xuất huyết não):** Đây là biến chứng đáng sợ nhất. Áp lực máu quá cao có thể làm vỡ các mạch máu nhỏ và yếu trong não, gây xuất huyết não. Hậu quả là bệnh nhân có thể bị yếu liệt nửa người, khó nói, lú lẫn, hôn mê, hoặc thậm chí tử vong.
* **Phình bóc tách động mạch chủ:** Nếu bệnh nhân đã có sẵn tình trạng phình động mạch chủ, huyết áp tăng đột ngột có thể làm tăng nguy cơ vỡ phình, dẫn đến tụt huyết áp nhanh chóng và tử vong.
* **Bong tróc mảng xơ vữa động mạch:** Áp lực dòng máu lớn có thể làm bong tróc các mảng xơ vữa bám trên thành động mạch. Các mảng xơ vữa này có thể trôi theo dòng máu và gây tắc nghẽn mạch máu ở các cơ quan quan trọng, dẫn đến nhồi máu não (đột quỵ) hoặc nhồi máu cơ tim.
* **Các biến chứng khác:** Tăng huyết áp đột ngột cũng có thể gây ra phù phổi cấp (khó thở dữ dội do ứ nước trong phổi), suy tim cấp, suy thận cấp, chảy máu mũi liên tục, xuất huyết võng mạc (gây mù lòa), và nhiều biến chứng nguy hiểm khác.
2. Nhận Biết Tăng Huyết Áp Đột Ngột
Trong nhiều trường hợp, bệnh nhân chỉ đến bệnh viện khi tình trạng tăng huyết áp đột ngột đã gây ra tổn thương các cơ quan đích. Điều này có nghĩa là họ chỉ nhận biết được vấn đề khi đã xuất hiện các triệu chứng nghiêm trọng như yếu liệt nửa người, méo miệng, đau ngực, khó thở, ho ra máu, nhìn mờ, chảy máu cam hoặc lơ mơ, chậm chạp. Đáng tiếc là trong những trường hợp này, dù có kiểm soát được huyết áp trở lại bình thường, các tổn thương ở cơ quan đích có thể khó phục hồi hoàn toàn.
Tuy nhiên, một số ít bệnh nhân nhạy cảm hơn có thể tự nhận biết được huyết áp đang tăng cao thông qua các triệu chứng như:
- Đau đầu dữ dội.
- Đau, cứng vùng gáy.
- Chóng mặt, hoa mắt.
- Buồn nôn hoặc nôn ói.
- Cảm giác bứt rứt, lo lắng, khó chịu mơ hồ.
Nếu bạn gặp phải bất kỳ triệu chứng nào trong số này, hãy nhanh chóng tìm một chỗ ngồi hoặc nằm nghỉ và đo huyết áp ngay lập tức để kiểm tra.
3. Làm Gì Khi Bị Tăng Huyết Áp Đột Ngột?
- Bước 1: Tạo môi trường thoải mái và yên tĩnh:
Khi phát hiện bị tăng huyết áp đột ngột, việc đầu tiên cần làm là giữ bình tĩnh và tìm một nơi yên tĩnh, thoáng mát để ngồi hoặc nằm nghỉ. Nếu bạn đang ở ngoài trời, hãy di chuyển vào bóng râm hoặc một nơi mát mẻ. Tránh xa những nơi ồn ào, đông người và tránh các kích thích mạnh như ánh sáng chói hoặc âm thanh lớn. Bạn cũng có thể cởi bớt quần áo hoặc nới lỏng các phụ kiện để cảm thấy thoải mái hơn.
- Bước 2: Đo lại huyết áp:
Sau khi đã ổn định vị trí, hãy đo lại huyết áp để xác định mức độ tăng. Việc này giúp bạn có cơ sở để đưa ra các bước xử trí tiếp theo.
Xử trí theo mức huyết áp:
Nếu huyết áp tâm thu vẫn cao trên 140 mmHg nhưng dưới 160 mmHg:
- Tiếp tục theo dõi huyết áp tại nhà.
- Uống thuốc hạ huyết áp theo đơn thuốc đã được bác sĩ kê trước đó.
- Hạn chế vận động, chủ yếu nghỉ ngơi.
- Hạn chế ăn mặn, tránh các thực phẩm chế biến sẵn, đồ ăn nhanh.
- Không hút thuốc lá.
- Tránh lo lắng, căng thẳng.
- Tái khám bác sĩ sớm hơn lịch hẹn nếu huyết áp vẫn không ổn định.
Nếu huyết áp tâm thu cao trên 160 mmHg:
- Sử dụng thuốc hạ áp nhanh (nếu có sẵn tại nhà và đã được bác sĩ tư vấn trước).
- Nghỉ ngơi tuyệt đối trên giường.
- Đo lại huyết áp sau 30 phút.
- Nếu huyết áp vẫn còn cao hoặc không có thuốc hạ áp nhanh, hãy đến bệnh viện ngay lập tức.
Khi nào cần đến bệnh viện cấp cứu ngay lập tức?
Trong bất kỳ tình huống nào, nếu bạn bị tăng huyết áp đột ngột kèm theo các triệu chứng sau đây, hãy gọi cấp cứu hoặc đến bệnh viện gần nhất ngay lập tức:
* Yếu liệt nửa người hoặc một bên cơ thể.
* Đau thắt ngực.
* Khó thở dữ dội.
* Nhìn mờ hoặc mất thị lực đột ngột.
* Chảy máu cam không kiểm soát được.
* Lơ mơ, mất ý thức hoặc co giật.
4. Phòng Tránh Tăng Huyết Áp Đột Ngột Như Thế Nào?
- Tuân thủ điều trị:
Tăng huyết áp là một bệnh lý mạn tính, kéo dài suốt đời. Để kiểm soát huyết áp ổn định, bạn cần tuân thủ chặt chẽ phác đồ điều trị của bác sĩ, uống thuốc đúng liều lượng và đúng giờ. Tuyệt đối không được tự ý ngưng thuốc hoặc thay đổi liều lượng khi chưa có ý kiến của bác sĩ.
- Tránh các yếu tố thúc đẩy:
Ngoài việc dùng thuốc, bạn cũng cần chủ động phòng tránh các yếu tố có thể làm tăng huyết áp:
* **Không bỏ thuốc hoặc quên thuốc:** Đây là một trong những nguyên nhân phổ biến nhất gây tăng huyết áp đột ngột. Hãy tạo thói quen uống thuốc đúng giờ mỗi ngày và sử dụng các biện pháp nhắc nhở nếu cần thiết.
* **Không lạm dụng thuốc giảm đau hoặc thuốc cảm cúm:** Một số loại thuốc giảm đau (đặc biệt là NSAIDs) và thuốc cảm cúm có thể làm tăng huyết áp. Hãy tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng bất kỳ loại thuốc nào, đặc biệt nếu bạn đã bị tăng huyết áp.
* **Không hút thuốc lá:** Nicotine trong thuốc lá làm co mạch máu và tăng huyết áp. Bỏ thuốc lá là một trong những biện pháp quan trọng nhất để kiểm soát huyết áp và bảo vệ sức khỏe tim mạch.
* **Hạn chế ăn mặn và chất béo bão hòa:** Chế độ ăn nhiều muối và chất béo bão hòa có thể làm tăng huyết áp và tăng nguy cơ mắc các bệnh tim mạch. Hãy giảm lượng muối trong khẩu phần ăn hàng ngày, hạn chế các thực phẩm chế biến sẵn, đồ ăn nhanh và các loại thịt đỏ.
* **Tránh lo lắng, căng thẳng và mất ngủ:** Stress và thiếu ngủ có thể làm tăng huyết áp. Hãy tìm các biện pháp thư giãn, giải tỏa căng thẳng như tập yoga, thiền, nghe nhạc hoặc dành thời gian cho các hoạt động yêu thích. Đảm bảo ngủ đủ giấc mỗi đêm (7-8 tiếng).
* **Hạn chế thức uống kích thích:** Trà, cà phê, bia, rượu và các loại nước ngọt có gas có thể làm tăng huyết áp. Hãy hạn chế sử dụng các loại thức uống này.
Kết luận
Tăng huyết áp đột ngột là một tình trạng nguy hiểm cần được nhận biết và xử trí kịp thời. Hãy thường xuyên theo dõi huyết áp của bản thân và những người thân trong gia đình, học cách xử lý khi huyết áp tăng cao và tuân thủ các biện pháp phòng ngừa để bảo vệ sức khỏe tim mạch và tránh những hậu quả đáng tiếc có thể xảy ra.
Nếu bạn có nguy cơ cao mắc tăng huyết áp hoặc có bất kỳ dấu hiệu nào nghi ngờ, hãy đến các cơ sở y tế uy tín để được khám và tư vấn bởi các bác sĩ chuyên khoa tim mạch. Việc khám sức khỏe định kỳ là vô cùng quan trọng để phát hiện sớm và điều trị kịp thời các vấn đề về huyết áp.
Gói khám Tăng huyết áp tại Phòng khám tim mạch BS Phạm Xuân Hậu được thiết kế để đáp ứng nhu cầu tầm soát và chẩn đoán tăng huyết áp một cách toàn diện. Với đội ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm và trang thiết bị hiện đại, chúng tôi cam kết mang đến cho bạn kết quả chẩn đoán chính xác và phác đồ điều trị hiệu quả nhất.
Để được tư vấn trực tiếp và đặt lịch khám, vui lòng liên hệ qua số HOTLINE hoặc đăng ký trực tuyến TẠI ĐÂY.
Nguồn tham khảo: [^1]: ACC/AHA Guideline for the Prevention, Detection, Evaluation, and Management of High Blood Pressure in Adults: https://www.acc.org/