Ngất: Hiểu rõ và ứng phó
Ngất là một tình trạng phổ biến, nhưng nhiều người vẫn chưa hiểu rõ về nó. Việc trang bị kiến thức về ngất sẽ giúp bạn chủ động hơn trong việc phòng ngừa và xử trí.
- Ngất là gì?
- Ngất, hay còn gọi là xỉu hoặc bất tỉnh, là tình trạng mất ý thức tạm thời do não không nhận đủ máu. Tình trạng này thường kéo dài vài giây đến vài phút.
- Khác với động kinh: Ngất không gây co giật như động kinh. (Tham khảo: https://www.epilepsy.com/)
- Hồi phục nhanh chóng: Sau khi ngất, người bệnh thường tỉnh lại nhanh chóng và dần trở lại trạng thái bình thường, mặc dù có thể cảm thấy mệt mỏi.
- Nguyên nhân gây ngất
- Huyết áp thấp: Đây là nguyên nhân phổ biến nhất. Khi huyết áp giảm đột ngột, máu không thể lưu thông đủ lên não, gây ra ngất. (Tham khảo: https://www.heart.org/)
- Bệnh tim: Một số bệnh tim có thể làm giảm lượng máu bơm lên não, dẫn đến ngất. Ví dụ như rối loạn nhịp tim, bệnh van tim.
- Tuổi tác: Người lớn tuổi dễ bị ngất hơn do các bệnh lý tim mạch, huyết áp thấp hoặc tác dụng phụ của thuốc.
- Tư thế: Đứng quá lâu có thể khiến máu dồn xuống chân, làm giảm lượng máu về tim và lên não.
- Rối loạn thần kinh thực vật: Hệ thần kinh thực vật điều chỉnh các chức năng tự động của cơ thể như nhịp tim và huyết áp. Rối loạn hệ thần kinh này có thể gây ra:
- Hạ huyết áp tư thế đứng: Huyết áp giảm khi đứng lên, gây ngất.
- Cường phế vị: Kích thích dây thần kinh phế vị làm chậm nhịp tim và hạ huyết áp.
- Tim nhanh phản xạ: Nhịp tim tăng quá mức khi đứng, có thể gây ngất.
- Nghiệm pháp bàn nghiêng (NPBN)
- Chỉ định: NPBN là một xét nghiệm giúp chẩn đoán nguyên nhân gây ngất. Xét nghiệm này thường được chỉ định trong các trường hợp:
- Ngất nhiều lần không rõ nguyên nhân.
- Cần phân biệt ngất với động kinh hoặc giả ngất (ngất do yếu tố tâm lý).
- Ngã nhiều lần không rõ nguyên nhân.
- Chuẩn bị:
- Phòng thực hiện: Phòng yên tĩnh, nhiệt độ ổn định, có đầy đủ thiết bị cấp cứu như oxy, máy hút.
- Giải thích cho bệnh nhân: Bác sĩ sẽ giải thích chi tiết về quy trình, mục đích và các tình huống có thể xảy ra trong quá trình thực hiện NPBN.
- Nhịn ăn uống: Bệnh nhân cần nhịn ăn và uống ít nhất 4 tiếng trước khi thực hiện NPBN để tránh bị sặc nếu bị ngất.
- Tiến hành:
- Bệnh nhân nằm trên một chiếc bàn đặc biệt có thể điều chỉnh độ nghiêng.
- Cố định: Bệnh nhân được cố định bằng đai ở gối, hông và vai để đảm bảo an toàn.
- Đường truyền tĩnh mạch: Một đường truyền tĩnh mạch sẽ được thiết lập để có thể sử dụng thuốc cấp cứu nếu cần.
- Các pha của NPBN:
- Pha tiền test: Giai đoạn chuẩn bị và theo dõi các chỉ số cơ bản.
- Pha thụ động (20 phút): Bàn được dựng lên một góc 60-70 độ để tạo áp lực lên hệ tuần hoàn.
- Pha thuốc (15 phút): Nếu pha thụ động không gây ra ngất, bác sĩ có thể sử dụng thuốc để kích thích phản ứng của cơ thể.
- Ưu điểm: NPBN là một kỹ thuật an toàn, đơn giản và hiệu quả để chẩn đoán ngất do tụt huyết áp tư thế đứng hoặc do phản xạ, cũng như để phân biệt ngất với động kinh và giả ngất.
- Chỉ định: NPBN là một xét nghiệm giúp chẩn đoán nguyên nhân gây ngất. Xét nghiệm này thường được chỉ định trong các trường hợp: