Block Nhĩ Thất: Tổng Quan và Mức Độ Nguy Hiểm
Block nhĩ thất (AV block) là một rối loạn trong hệ thống dẫn truyền điện của tim, gây cản trở sự dẫn truyền xung động từ tâm nhĩ xuống tâm thất. Điều này dẫn đến rối loạn nhịp tim và có thể gây ra nhiều vấn đề sức khỏe khác nhau. Mức độ nguy hiểm của block nhĩ thất phụ thuộc vào cấp độ block và nguyên nhân gây ra nó.
1. Tìm Hiểu Về Block Nhĩ Thất
Định nghĩa:
Block nhĩ thất là tình trạng tắc nghẽn một phần hoặc hoàn toàn sự dẫn truyền xung động điện từ tâm nhĩ xuống tâm thất. Trên điện tâm đồ (ECG), nó thường biểu hiện bằng sự kéo dài của khoảng PR (thời gian dẫn truyền từ nhĩ xuống thất).
Cơ chế:
Nút nhĩ thất (AV node) đóng vai trò quan trọng trong việc dẫn truyền và kiểm soát các xung động điện từ tâm nhĩ xuống tâm thất. Khi xung động từ nút xoang (nút tạo nhịp tự nhiên của tim) đến tâm nhĩ, tâm nhĩ co bóp, tạo ra sóng P trên điện tâm đồ. Sau đó, xung động truyền xuống nút nhĩ thất, bó His, và mạng lưới Purkinje, gây co bóp tâm thất, biểu hiện bằng phức bộ QRS trên điện tâm đồ.
Khi có sự cản trở trong quá trình dẫn truyền này, tại nút nhĩ thất hoặc bó His, với các mức độ khác nhau, sẽ gây ra block nhĩ thất.
Phân loại:
Dựa vào mức độ tắc nghẽn sự dẫn truyền xung động từ tâm nhĩ xuống tâm thất, block nhĩ thất được chia thành 3 độ chính:
- Block nhĩ thất độ I: Dẫn truyền chậm nhưng vẫn còn.
- Block nhĩ thất độ II: Dẫn truyền bị gián đoạn, có xung động không được dẫn truyền xuống thất.
- Block nhĩ thất độ III (hoàn toàn): Không có xung động nào từ nhĩ được dẫn truyền xuống thất.
2. Nguyên Nhân Gây Block Nhĩ Thất
Nguyên nhân gây block nhĩ thất có thể khác nhau tùy thuộc vào cấp độ block:
- Block nhĩ thất độ I:
- Tập luyện thể thao: Ở những người có sức khỏe tốt, hệ thần kinh phó giao cảm hoạt động mạnh có thể gây chậm dẫn truyền qua nút nhĩ thất.
- Nhồi máu cơ tim thành dưới: Tổn thương nút nhĩ thất do thiếu máu cục bộ. * Phẫu thuật van tim: Đặc biệt là phẫu thuật thay hoặc sửa van hai lá, có thể gây tổn thương hệ thống dẫn truyền. * Viêm cơ tim: Viêm nhiễm làm tổn thương tế bào cơ tim và hệ thống dẫn truyền. * Do thuốc: Một số loại thuốc có thể gây chậm dẫn truyền qua nút nhĩ thất, bao gồm:
- Thuốc chẹn beta (ví dụ: metoprolol, atenolol) * Thuốc chẹn kênh calci (ví dụ: verapamil, diltiazem) * Digoxin * Amiodarone* Block nhĩ thất độ II:
- Nhồi máu cơ tim thành dưới: Tương tự như block nhĩ thất độ I. * Xơ hóa hệ thống dẫn truyền: Bệnh Lenegre hoặc bệnh Lev là những bệnh lý thoái hóa hệ thống dẫn truyền tim. * Phẫu thuật van tim: Tương tự như block nhĩ thất độ I. * Viêm cơ tim, bệnh Lyme: Viêm nhiễm ảnh hưởng đến hệ thống dẫn truyền. * Bệnh tự miễn: Lupus ban đỏ, xơ cứng bì toàn thân có thể gây tổn thương tim và hệ thống dẫn truyền. * Tăng kali máu: Kali máu tăng cao có thể ảnh hưởng đến chức năng của tế bào cơ tim và hệ thống dẫn truyền. * Do thuốc: Tương tự như block nhĩ thất độ I.* Block nhĩ thất độ III:
- Nguyên nhân tương tự như block nhĩ thất độ II, nhưng mức độ nghiêm trọng hơn. * Các nguyên nhân quan trọng nhất:
- Nhồi máu cơ tim thành dưới * Thuốc (chẹn kênh calci, chẹn beta, digoxin) * Bệnh Lenegre hoặc Lev gây thoái hóa hệ thống dẫn truyền
3. Block Nhĩ Thất Có Nguy Hiểm Không?
Mức độ nguy hiểm của block nhĩ thất phụ thuộc vào cấp độ block và tình trạng sức khỏe tổng thể của bệnh nhân.
3.1. Block Nhĩ Thất Độ I
Đặc điểm:
Block nhĩ thất độ I là tình trạng dẫn truyền xung động điện từ tâm nhĩ xuống tâm thất bị chậm lại, thể hiện bằng khoảng PR kéo dài trên điện tâm đồ (PR > 200ms).* Mức độ nguy hiểm:
Thường không gây rối loạn huyết động và không gây nguy hiểm đáng kể.* Điều trị:
Không cần điều trị cụ thể. Tuy nhiên, cần theo dõi nếu bệnh nhân có các triệu chứng hoặc có các yếu tố nguy cơ khác.* Lưu ý:
Một số trường hợp block nhĩ thất độ I kèm theo block nhánh phải có thể tăng nguy cơ tiến triển thành block nhĩ thất độ III, do đó cần theo dõi chặt chẽ.
3.2. Block Nhĩ Thất Độ II
- Block nhĩ thất độ II type 1 (Mobitz I/Wenckebach):
- Đặc điểm: Khoảng PR trên điện tâm đồ dài dần ra sau mỗi nhịp tim, cho đến khi một xung động bị chặn hoàn toàn (mất một phức bộ QRS). * Mức độ nguy hiểm: Hầu hết các trường hợp block nhĩ thất độ II type 1 thường lành tính và không cần điều trị đặc biệt. * Điều trị: Thường không cần điều trị. Tuy nhiên, cần theo dõi nếu bệnh nhân có triệu chứng hoặc có các yếu tố nguy cơ khác. * Lưu ý: Mobitz I có nguy cơ tiến triển thành block nhĩ thất độ III nhưng tỉ lệ thấp. Đặt máy tạo nhịp vĩnh viễn hiếm khi cần thiết.* Block nhĩ thất độ II type 2 (Mobitz II):
- Đặc điểm: Các xung động từ tâm nhĩ thỉnh thoảng bị chặn đột ngột, không có sự kéo dài dần của khoảng PR. * Mức độ nguy hiểm: Nguy hiểm hơn so với type 1. Có thể gây chậm nhịp tim nặng và tiến triển thành block nhĩ thất độ III, dẫn đến suy tim tâm thu. * Triệu chứng: Một số bệnh nhân có thể không có triệu chứng. Tuy nhiên, một số người có thể bị choáng váng, chóng mặt, mệt mỏi. * Điều trị: Cần điều trị sớm để ngăn ngừa các biến chứng nghiêm trọng. Thường cần đặt máy tạo nhịp tim vĩnh viễn. * Nguy cơ: Trong trường hợp tiến triển thành block nhĩ thất độ III, bệnh nhân có thể xuất hiện các cơn ngất thoáng qua (cơn Stokes-Adams), ngừng tim hoặc đột tử. Cần nhanh chóng tiến hành đặt máy tạo nhịp tạm thời và sau đó là máy tạo nhịp tim vĩnh viễn.
3.3. Block Nhĩ Thất Độ III (Hoàn Toàn)
- Đặc điểm: Không có xung động nào từ tâm nhĩ được dẫn truyền xuống tâm thất. Tâm thất tự tạo ra nhịp điệu riêng, thường rất chậm.* Mức độ nguy hiểm: Rất nguy hiểm, có thể đe dọa tính mạng.* Triệu chứng: Bệnh nhân thường có nhịp tim rất chậm (có thể chỉ khoảng 28 nhịp/phút), huyết áp thấp. Do đó, lưu lượng máu không đủ để đáp ứng nhu cầu của cơ thể, gây ra các triệu chứng như mệt mỏi, chóng mặt, ngất.* Liên quan đến nhồi máu cơ tim: Block nhĩ thất độ III có thể xảy ra trong bệnh cảnh nhồi máu cơ tim. Nhồi máu cơ tim thành dưới thường gây block nhĩ thất độ III thoáng qua, có thể phục hồi. Trong khi đó, nhồi máu cơ tim thành trước thường gây tổn thương rộng và không hồi phục hệ thống dẫn truyền, do đó cần phải cấy máy tạo nhịp tim vĩnh viễn.* Nguy cơ: Bệnh nhân có block nhĩ thất độ III có nguy cơ cao ngừng tim và đột tử do tim. Cần nhập viện khẩn cấp để theo dõi tim, tạo nhịp tạm thời hoặc đặt máy tạo nhịp tim vĩnh viễn. Kết luận: Block nhĩ thất là một rối loạn nhịp tim có thể gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm. Việc phát hiện sớm và điều trị kịp thời là rất quan trọng. Khám sức khỏe tim mạch định kỳ giúp phát hiện sớm các bệnh lý tim mạch, bao gồm cả block nhĩ thất.
Tham khảo: American Heart Association, European Society of Cardiology