Tăng Huyết Áp Đột Ngột: Nhận Biết, Xử Trí và Phòng Ngừa
Tăng huyết áp đột ngột là một tình trạng nguy hiểm, có thể dẫn đến nhiều biến chứng nghiêm trọng. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu và có biện pháp xử trí kịp thời có thể giúp bảo vệ sức khỏe của bạn và người thân. Bài viết này sẽ cung cấp những thông tin cần thiết về tăng huyết áp đột ngột, từ đó giúp bạn chủ động phòng ngừa và ứng phó.
1. Tăng Huyết Áp Đột Ngột Nguy Hiểm Thế Nào?
- Huyết áp là gì? Huyết áp là áp lực của máu tác động lên thành động mạch khi tim bơm máu đi nuôi cơ thể. Huyết áp được đo bằng hai chỉ số: huyết áp tâm thu (số trên) và huyết áp tâm trương (số dưới). Huyết áp tâm thu là áp lực khi tim co bóp, còn huyết áp tâm trương là áp lực khi tim giãn ra giữa các nhịp đập. Theo định nghĩa của Hội Tim Mạch Học Việt Nam, cao huyết áp được chẩn đoán khi huyết áp tâm thu từ 140 mmHg trở lên hoặc huyết áp tâm trương từ 90 mmHg trở lên (vnah.org.vn).
- Huyết áp thay đổi: Huyết áp không phải là một con số cố định mà thay đổi liên tục tùy thuộc vào nhiều yếu tố như hoạt động thể chất, cảm xúc, thời tiết và tình trạng sức khỏe tổng thể. Ví dụ, sau khi tập thể dục hoặc khi bạn đang căng thẳng, huyết áp có thể tăng lên. Tuy nhiên, cơ thể thường có các cơ chế tự điều chỉnh để đưa huyết áp trở lại mức bình thường.
- Nguy cơ khi huyết áp tăng cao: Khi huyết áp tăng quá cao và không được kiểm soát, nó có thể gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm, bao gồm:
- Vỡ mạch máu (xuất huyết não): Áp lực máu quá cao có thể làm vỡ các mạch máu nhỏ trong não, gây xuất huyết não. Xuất huyết não có thể dẫn đến yếu liệt, rối loạn ngôn ngữ, hôn mê và thậm chí tử vong (Medscape).
- Phình bóc tách động mạch chủ: Huyết áp cao có thể làm yếu thành động mạch chủ, dẫn đến phình và bóc tách. Khi động mạch chủ bị bóc tách, máu có thể tràn vào giữa các lớp của thành động mạch, gây đau ngực dữ dội và có thể đe dọa tính mạng (ACC).
- Nhồi máu não: Huyết áp cao có thể làm tổn thương các mạch máu não, dẫn đến hình thành cục máu đông và gây tắc nghẽn mạch máu não, gây ra nhồi máu não (AHA).
- Nhồi máu cơ tim: Tương tự như nhồi máu não, huyết áp cao có thể gây tổn thương các mạch máu nuôi tim, dẫn đến hình thành cục máu đông và gây tắc nghẽn mạch vành, gây ra nhồi máu cơ tim (AHA).
- Phù phổi cấp: Huyết áp cao đột ngột có thể gây ra tình trạng ứ dịch trong phổi, dẫn đến khó thở nghiêm trọng và suy hô hấp (PubMed).
- Suy tim cấp: Huyết áp cao kéo dài có thể làm tim phải làm việc quá sức, dẫn đến suy tim (ESC).
- Suy thận cấp: Huyết áp cao có thể làm tổn thương các mạch máu trong thận, dẫn đến suy thận (PubMed).
- Chảy máu mũi: Huyết áp cao có thể làm vỡ các mạch máu nhỏ trong mũi, gây chảy máu mũi (KCB).
- Xuất huyết võng mạc: Huyết áp cao có thể làm tổn thương các mạch máu trong võng mạc, gây giảm thị lực hoặc mù lòa (PubMed).
2. Nhận Biết Tăng Huyết Áp Đột Ngột
- Dấu hiệu muộn: Trong nhiều trường hợp, bệnh nhân chỉ phát hiện ra mình bị tăng huyết áp đột ngột khi đã có các biến chứng xảy ra. Các dấu hiệu muộn bao gồm:
- Yếu liệt nửa người
- Miệng méo
- Đau ngực
- Khó thở
- Ho ra máu
- Nhìn mờ
- Chảy máu cam
- Lơ mơ, mất ý thức
- Dấu hiệu sớm: Một số người có thể nhận biết được tình trạng tăng huyết áp đột ngột thông qua các dấu hiệu sớm như:
- Đau đầu dữ dội
- Đau gáy, cứng cổ
- Chóng mặt
- Buồn nôn hoặc nôn
- Cảm giác bứt rứt, lo âu
- Quan trọng: Điều quan trọng nhất là phải đo huyết áp ngay khi có bất kỳ dấu hiệu nào nghi ngờ. Việc đo huyết áp có thể giúp bạn phát hiện sớm tình trạng tăng huyết áp đột ngột và có biện pháp xử trí kịp thời.
3. Làm Gì Khi Bị Tăng Huyết Áp Đột Ngột?
- Bước 1: Nếu bạn cảm thấy có các dấu hiệu của tăng huyết áp đột ngột, hãy ngồi hoặc nằm nghỉ ở một nơi thoáng mát, yên tĩnh. Tránh các kích thích mạnh như ánh sáng chói hoặc tiếng ồn lớn.
- Bước 2: Đo lại huyết áp. Nếu có thể, hãy nhờ người thân hoặc bạn bè đo giúp.
- Huyết áp tâm thu 140-160 mmHg: Nếu huyết áp tâm thu của bạn nằm trong khoảng từ 140 đến 160 mmHg, bạn có thể theo dõi tại nhà. Uống thuốc hạ áp theo đơn của bác sĩ, hạn chế ăn mặn, không hút thuốc lá, tránh lo lắng và căng thẳng. Nếu huyết áp không ổn định, hãy đến gặp bác sĩ để được điều chỉnh thuốc.
- Huyết áp tâm thu > 160 mmHg: Nếu huyết áp tâm thu của bạn cao hơn 160 mmHg, bạn cần sử dụng thuốc hạ áp nhanh (nếu có). Đây thường là các loại thuốc ngậm dưới lưỡi hoặc nhỏ giọt dưới lưỡi, có tác dụng hạ huyết áp nhanh chóng. Sau khi uống thuốc, hãy nghỉ ngơi tuyệt đối và đo lại huyết áp sau khoảng 15-30 phút. Nếu bạn không có thuốc hạ áp nhanh hoặc huyết áp không giảm sau khi uống thuốc, hãy đến bệnh viện ngay lập tức.
- Có triệu chứng nguy hiểm (yếu liệt, đau ngực, khó thở…): Nếu bạn có bất kỳ triệu chứng nguy hiểm nào như yếu liệt, đau ngực, khó thở, nhìn mờ, chảy máu hoặc lơ mơ, hãy đến khoa cấp cứu của bệnh viện gần nhất ngay lập tức. Đây có thể là dấu hiệu của các biến chứng nghiêm trọng do tăng huyết áp đột ngột.
4. Phòng Tránh Tăng Huyết Áp Đột Ngột Như Thế Nào?
- Tuân thủ điều trị: Tăng huyết áp là một bệnh mãn tính, cần được điều trị liên tục và lâu dài. Hãy tuân thủ đúng chỉ định của bác sĩ, uống thuốc đúng liều và đúng giờ, và tái khám định kỳ để theo dõi tình trạng bệnh và điều chỉnh thuốc khi cần thiết.
- Tránh các yếu tố thúc đẩy: Bên cạnh việc dùng thuốc, bạn cũng cần tránh các yếu tố có thể làm tăng huyết áp đột ngột, bao gồm:
- Không bỏ thuốc huyết áp: Nhiều người bệnh có thói quen tự ý bỏ thuốc khi thấy huyết áp đã ổn định. Điều này rất nguy hiểm, vì huyết áp có thể tăng trở lại bất cứ lúc nào.
- Không lạm dụng thuốc giảm đau, thuốc cảm cúm: Một số loại thuốc giảm đau và thuốc cảm cúm có thể làm tăng huyết áp. Hãy tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng bất kỳ loại thuốc nào.
- Không hút thuốc lá: Hút thuốc lá làm tăng huyết áp và làm tổn thương các mạch máu.
- Hạn chế ăn mặn, chất béo bão hòa: Ăn quá nhiều muối và chất béo bão hòa có thể làm tăng huyết áp.
- Tránh lo lắng, căng thẳng, mất ngủ: Lo lắng, căng thẳng và mất ngủ có thể làm tăng huyết áp.
- Hạn chế thức uống kích thích (trà, cà phê, bia, rượu): Các chất kích thích có thể làm tăng huyết áp.
Kết luận
Tăng huyết áp đột ngột là một tình trạng nguy hiểm có thể dẫn đến nhiều biến chứng nghiêm trọng. Việc theo dõi huyết áp thường xuyên, nhận biết sớm các dấu hiệu và biết cách xử lý khi tăng huyết áp đột ngột là rất quan trọng để bảo vệ sức khỏe của bạn và người thân. Hãy chủ động phòng ngừa tăng huyết áp bằng cách tuân thủ điều trị, tránh các yếu tố nguy cơ và duy trì một lối sống lành mạnh.